کلیسای مریم مقدس (تهران)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۴۶″شمالی ۵۱°۲۴′۵۳″شرقی / ۳۵٫۶۹۵۹۷۵°شمالی ۵۱٫۴۱۴۸۳۴°شرقی / 35.695975; 51.414834

کلیسای مریم مقدس
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Church of holy mary کلیسای حضرت مریم 1.jpg
نام کلیسای مریم مقدس
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
کشور  ایران
استان استان تهران
شهرستان شهرستان تهران
اطلاعات اثر
نوع بنا کلیسا
کاربری مذهبی
دیرینگی دوره پهلوی
دورهٔ ساخت اثر دوره پهلوی
مالک اثر خلیفه‌گری ارامنه تهران
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۷۲۳۷
تاریخ ثبت ملی ۱۲ بهمن ۱۳۸۱
اطلاعات بازدید
امکان بازدید دایر

کلیسای مریم مقدس (به ارمنی: Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի) مربوط به دوره پهلوی است و در تهران، خیابان میرزا کوچک خان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۷۲۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۱]

تاریخ[ویرایش]

در ۱۹۳۶ میلادی، بررسی بنای کلیسای جدید آغاز شد و در ۱۷ آوریل ۱۹۳۷ میلادی، جلسه‌ای با حضور معماران ارمنی تشکیل و از «نیکلای لائوری»[پانویس ۱] خواسته شد تا براساس بودجهٔ شصت هزار تومان طرح کلیسا را ارائه کند. در این بین، آقای «رومان عیسی یان» هزینهٔ بنای کلیسا را تقبل کرد و از نیکلای مارکف[پانویس ۲] خواسته شد تا براساس بودجهٔ یکصد هزار تومان کلیسا را بنا کند.[۲]

روز یکشنبه، ۲۱ فروردین ۱۳۱۷ خورشیدی (۱۷ آوریل ۱۹۳۸ میلادی) با حضور جمع بزرگی از ارمنیان تهران، دو نمایندهٔ ارمنیان جبرائیل بوداغیان (ارمنیان جنوب) و سهراب ساگینیان (ارمنیان شمال) در مجلس شورای ملی، روحانیان کلیساهای تهران، اعضای انجمن کلیساهای تهران و بسیاری دیگر، پس از برگزاری مراسم دعا و نیایش، ساخت کلیسا آغاز شد.

ساخت کلیسای مریم مقدس در سال ۱۳۲۴ خورشیدی (۱۹۴۵ میلادی) پایان یافت. این بنا بین سال‌های ۱۳۲۴ تا ۱۳۴۹ دفتر اصلی و محل سکونت اسقف اعظم ارمنی‌ها بوده است که بعدها به کلیسای سرکیس مقدس انتقال یافت.

معماری کلیسا[ویرایش]

پلان کلیسا با ابعاد کوچک‌تر، متأثر از معماری کلیساهای سده‌های هفتم تا دهم میلادی منطقهٔ تایک، ارمنستان بزرگ طراحی شد. از طرح کلیسای اولیه اطلاعات مکتوبی در دست نیست. کلیسای مریم مقدس بر روی صفه‌ای با ابعاد ۸/۱۹ × ۴۵/۳۲ متر و در مساحتی بالغ بر ۵۵۰ متر مربع با سنگ بازالت خاکستری رنگ ساخته شده است. برای ورود به داخل کلیسا پلکان‌هایی در غرب صفه و دو بازوی شمالی و جنوبی صفه، در مقابل سه ورودی کلیسا، قرار دارد. پلان کلیسا، هم از خارج و هم از داخل، به شکل صلیب است و طبق سنت کلیساهای ارمنیان محراب آن در سمت شرق قرار دارد. کلیسا دارای یک گنبد اصلی دوازده ضلعی با دوازده نورگیر در بالای نمازخانه و یک گنبد ناقوس خانه با شش ستون در سمت غربی است. گنبد اصلی کلیسا، که به هیچ وجه از معماری ارمنی پیروی نمی‌کند، متأثر از معماری بیزانسی ساخته شده که در گرجستان و روسیه متداول بوده است. ورودی اصلی، که در سمت غرب بنا قرار دارد، دارای سردری به سبک معماری کلیساهای سده‌های چهارم و پنجم میلادی در ارمنستان است که با کاستن ضخامت دو دیوار دو طرف سردر و قرار دادن دو ستون زیبایی خاصی به این قسمت بخشیده است.

پس از ورودی غربی و در دو طرف آن، دو اتاقک قرار گرفته و این قسمت از بنا را به شکل راهرویی درآورده که به بازوی غربی کلیسا که به نمازخانه راه دارد وصل می‌شود. در اتاقک شمالی راه پله‌ای برای رسیدن به ایوان و در زیر اتاقک جنوبی دخمه‌ای قرار دارد.

موزه اسقف اعظم آرداک مانوکیان[ویرایش]

یکی از ساختمان‌های مجاور کلیسا به موزه ملی ارمنی‌ها اختصاص داده شده‌است. مکان این موزه که در تملک خلیفه‌گری ارمنی‌های تهران است، در سال ۲۰۰۸ میلادی به دست جاثلیق اعظم آرام یکم افتتاح گردید. این مکان به عنوان پایگاه کلیساهای تاریخی ایران، وابسته به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. مجموعه‌های این موزه شامل تصاویر و نقشه‌های کلیساها و دیرهای ارمنی‌های کشور، لوازم و ادوات مورد استفاده در مراسم کلیسا، کتب خطی با محتوای دینی، لباس‌های سنتی زنان ارمنی، مدارک و لوازم شخصی اسقف اعظم آرداک مانوکیان و گلچینی از آثار هنرمندان ارمنی ایران است.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس ۱[ویرایش]

  1. طبق اطلاعات شفاهی نیکلای لائوری از ارمنیان آرتساخ بود که پس از اشغال منطقه به دست ارتش سرخ شوروی در اواخر ۱۹۲۰ میلادی به همراه خانوادهاش به ایران مهاجرت کرد.
  2. طراحی بنا به دست نیکلای لائوری صورت گرفته اما به دلایل نامعلومی ساخت آن به نیکلای مارکُف واگذار شده است؛ و با توجه به اینکه نیکلای لائوری در ۱۹۳۹ میلادی درگذشته و دیگر نمی‌توانسته نقشی در ساخت کلیسا داشته باشد به طور قطع بنای کلیسا به دست نیکلای مارکف صورت گرفته است. او معماری روسی با اصلیت گرجی بود که تحصیلات خود را در دانشگاه‌های تفلیس و سن پترزبورگ گذرانده و در سال‌های جنگ جهانی اول، به ایران مهاجرت کرده بود.

منابع[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  2. ویکتور دانیل، بیژن شافعی و سهراب سروشیانی، معماری نیکلای مارکُف (تهران: ۱۳۸۲)
  • تاریخچه و معماری کلیسای مریم مقدس تهران، نویسنده: شاهن هوسپیان، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۶۶ - سال هفدهم - زمستان ۱۳۹۲
  • نگاهی مختصر به تاریخ کلیساهای ارمنیان در ایران، نویسنده: شاهن هوسپیان، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۲۷ - سال هشتم - بهار ۱۳۸۳
  • کتاب ارمنیان ایران، نویسنده:آندرانیک هویان، صفحه‌های (۱۱۱ تا ۱۵۷)انتشارات:مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدنها با همکاری انتشارات هرمس، تاریخ:۱۳۸۰، شابک:۲–۰۰۷–۳۶۳–۹۶۴
  • کلیساهای تاریخی ایران،درگاه کویر، معماری و بناها