گنبد کاووس

با برج گنبد قابوس اشتباه نشود.

گنبدکاووس گنبد کاووس
کشور	ایران
استان	گلستان
شهرستان	گنبد کاووس
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	هیرکان باستانی (گرگان درتلفظ فارسی با معرب جرجان)
سال شهرشدن	۱۳۰۵
مردم
جمعیت	۱۳۱٬۱۰۸ نفر
رشد جمعیت	۱، ۹
زبان‌ گفتاری	ترکمنی
مذهب	سنی
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۵۲ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه	۵۰۰ میلیمتر
اطلاعات شهری
شهردار	سیدمنصورباقری رامیانی
ره‌آورد	فرش
پیش‌شماره تلفنی	۰۱۷۲
وبگاه	شهرداری گنبد کاووس
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهرستان گنبد کاووس خوش آمدید

گُنبَدِ کاووس (یا گنبد قابوس) مرکز شهرستان گنبد کاووس در استان گلستان ایران است که جمعیت آن براساس سرشماری سال ۱۳۸۵، درحدود ۱۳۱٬۱۰۸ نفر بوده‌است. این شهر به خاطر دارا بودن یکی از بلندترین برج‌های آجری دنیا با همین نام که در قرن یازدهم میلادی بنا شده‌است، معروف است. این شهر در سدهٔ اخیر مرکز ترکمن‌صحرا محسوب شده و دومین شهر بزرگ استان گلستان پس از گرگان مرکز استان است.

تاریخچه

شهر گنبد کاووس در دوران کهن به هیرکان وسپس گرگان و در زمان تسلط مسلمانان عرب بخاطر نبود حرف (گ) درعربی جرجان معروف بوده و به دلیل قرار داشتن در جاده ابریشم از اهمیت بسیاری در بازرگانی برخوردار بوده‌است. در طول دوران‌های متمادی، هنگام حکمرانی سلسله‌های آل زیار و آل بویه، این شهر پایتخت ایران بوده‌است. ازجمله علما ودانشمندانی که دراین جا بودندمی‌توان به شاعر بزرگ تورکمن مختومقلی فراغی و شیخ فخرالدین اسعد گرگانی (سراینده ویس ورامین) وابوعلی سینا دانشمند وفیلسوف وپزشک حاذق ایرانی که مدتهادر آنجا ماندو طبابت کرد حکیم جرجانی بود دولت مردان کارامد چون امیر عنصرالمعالی کیکاووس بن سکندربن وشمگیر باکتاب معروف قابوس نامه که برای فرزندش گیلان شاه نگاشت و ازبین علمای دینی عصر حاضر می‌توان به عالم بزرگ ترکمن اولین پرپا کنندهٔ نماز عیدین ونماز جمعه حضرت سید نظر اخوند یلمه از دانش اموختگان بخارای شریف وخیوه نام برد وفات این عالم بزرگوار درسال۱۳۳۱رخ دادو خیلی شخصیت‌های دیگر. از آن دوران برج آجری قابوس که احتمالاً مدفن سلطان آل زیاری، قابوس بن وشمگیر است که قدیمی‌ترین برج مقبره سبک رازی بوده و ارتفاع آن به ۶۰ متر می‌رسد و بین سال‌های ۱۰۰۶ تا ۱۰۰۷ میلادی بنا شده‌است. بعد از دورانی بدلیل زلزله شهر گنبد قابوس که نمادی از تمدن اسلامی و جهانی بود با خاک یکسان شده و بعدها بقایای آن در قسمت شرقیِ شهر گنبد قابوس کشف شد.

شهر کنونی به سال ۱۳۰۵ هجری شمسی، در دوران سلسله پهلوی به‌دستور رضاشاه بنیان نهاده شد و به سپاس از قابوس بن وشمگیر نام آن‌را گنبد قابوس (که اکنون به گنبد کاووس تغییر یافته‌است) نهادند. نقشه اصلی این شهر توسط کارشناسان آلمانی، مطابق با اصول شهرسازی طراحی شد و از اینرو خیابانهای متقاطعی داشته و با الگوی شطرنجی فاقد معابر تنگ و قدیمی است. گنبد کاووس جزو اولین شهرهای ایران است که در آن شهرداری قدمت درازی دارد.

اقلیم و آب و هوا

محل تلاقی دو سپاه رضاشاه در گنبد (سال ۱۳۰۴)

آب و هوای آن معتدل و مرطوب است و میزان بارش سالانه حدود ۵۰۰ میلی متر است.

مردم

اقوام گنبد کاووس را به ‌صورت عمده ترکمن‌ها تشکیل می‌دهند، اما اقلیتی از آذری‌ها، خراسانی‌ها سمنانی‌ها و سیستانی‌ها نیز سکونت دارند.

کشاورزی ودامپروری

گنبدکاووس دارای آب و هوای مساعد و خاکی حاصل‌خیز بخصوص خاکهای جلگه‌ای لس است. آب کشاورزی از رودها و چاه‌ها فراهم می‌شود و محصولات کشاورزی عبارتند از: گندم، جو، پنبه،برنج بنشن، و میوه جات. این شهرستان همچنین پنبه و غلات تولیدی را به کشورهای دیگر صادر می‌کند. این شهرستان دارای باغ‌های زیتون فراوان می‌باشد

ورزش

درگنبدکاووس یک مجموعه مجتمع سوارکاری وجود دارد. این مجموعه در زمان احداث، به عنوان زیباترین مجموعه سوارکاری خاور میانه شناخته می‌شد. مسابقات اسبدوانی کورس بهاره و پاییزه ایران درآن انجام می‌گردد که شرکت کننده‌های زیادی از سراسر ایران و کشورهای دیگر به این شهر می‌آیند.

نئوپان گنبد از تیم‌های قدیمی والیبال ایران در این شهر قرار دارد و تعدادی از والیبالیست‌های این شهر به تیم ملی والیبال ایران راه یافته‌اند و بعدها این تیم به نام جواهری گنبد و هاوش گنبد تغییر نام داد ودر سال ۱۳۹۱ تیم جواهری گنبد نیز به آن اضافه گردید. بازیکنان این شهر به ویژه در والیبال ساحلی بسیار مطرح اند.

مناطق دیدنی

گنبد قابوس برج آجری به‌جای مانده از دوران زیاریان، نام شهر گنبد کاووس از این برج گرفته شده‌است.

گنبد کاووس دارای مناطق گردشگری و تاریخی بسیاری از جمله برج گنبد قابوس، امامزاده یحیی بن زید، دریاچه مصنوعی گنبد کاووس، پارک توریستی الغدیر، بازار بزرگ روس‌ها، مجتمع سوارکاری گنبد کاووس، شهر تاریخی جرجان،سدگلستان ۱ و۲، و سه تالاب آلماگل، آجی گل و آلاگل در نزدیکی بازارچه و در جوار گمرک قرار دارد، مسافرین محترم می‌توانند ضمن صید ماهی از تالاب‌ها (در صورت ممنوعه نبودن فصلی) و خرید از بازارچه از هتل و رستوران مستقر در آن محل نیز برای بیتوته و اسکان موقت استفاده نمایند.

ثبت جهانی

برج گنبد قابوس این میراث ماندگار ایران، یکشنبه شب (۱۹ شهریور ۱۳۹۱) در مراسمی با حضور محمود احمدی نژاد رئیس جمهور اسلامی ایران در فهرست آثار یونسکو قرار گرفت و ثبت جهانی شد.

پایگاه‌های اینترنتی

• شهرداری گنبد کاووس
• فرمانداری گنبد کاووس
• سایت اطلاع رسانی گنبد
• پایگاه خبری تحلیلی پیام گلستان
• کانون مجازی فارغ التحصیلان و دانشجویان دانشگاه شمس گنبد کاووس
• پایگاه اطلاع رسانی قابوس نامه

شخصیت ها

برای دیدن افراد سرشناس اهل این شهر رده:اهالی گنبد کاووس را ببینید.

دانشگاه‌های گنبد کاووس

• دانشگاه گنبد کاووس(وب سابت)
• دانشگاه پیام نور مرکز گنبدکاووس(وب سابت)
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبدکاووس(وب سابت)
• مرکز علمی کاربردی گنبدکاووس 1(وب سابت)
• مرکز علمی کاربردی گنبدکاووس ۲(وب سابت)
• دانشگاه غیر انتفاعی شمس گنبد کاووس[ (وب سابت)]
• موسسه آموزش عالی شرق گلستان(وب سابت)
• آموزشکده فنی و حرفه‌ای دختران کوثر گنبد کاووس[ (وب سابت)]
• مرکز تربیت معلم آیت الله شهید بهشتی گنبد کاووس(وب سابت)

جستارهای وابسته

• قابوس بن وشمگیر
• برج گنبد قابوس
• شهر تاریخی جرجان
• اسب ترکمن
• قالی ترکمن

منابع

• پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران بازدید در تاریخ آبان ۱۳۸۹.
• مختصات و ارتفاع
• پیش‌شماره
• شهرداری گنبد کاووس