صفحه نیمه‌حفاظت‌شده

خودارضایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

خودارضایی
Klimt Mulher sentada.jpg
زنی در حال خودارضایی اثر گوستاو کلیمت
ویژگی‌ها
نوع فعالیت همانندسازی آمیزش جنسی
اعضا مرتبط آلت جنسی
ابزار مورد نیاز شخص از سوی خودش یا آلات مصنوعی و ابزارهای ماشینی و برای افزایش لذت از مایعات یا آب دهان استفاده می‌کند.
محدویت دفعات نسبی
جنسیت زوجین هر دو جنس
تحریک
تحریک در مردها این عمل با افزایش زمان انزال و کنترل بیشتر آن، در رابطهٔ جنسی مفید خواهد بود و در سنین بالای ۵۰ سال بخاطر دفع عوامل بیماری‌زا از داخل پروستات از بروز بیماری پیشگیری می‌کند.
تحریک در زن‌ها خودارضایی در اکثر زنان باعث کاهش فشارهای عصبی قبل از قاعدگی می‌شود.
سلامت و ایمنی
روش ایمن بسیاری از خطرات روابط جنسی دوطرفه و بیماری‌های مقاربتی را دربر ندارد.
دیدگاه علم پزشکی از لحاظ پزشکی هیچ مدرکی وجود ندارد که خودارضایی چه از لحاظ جسمی یا روحی روانی مضر باشد.
دیدگاه علم روانشناسی در گذشته خودارضایی گونه‌ای از انحراف جنسی و ذهنی تلقی می‌شد.
ادیان
دیدگاه اسلام اهل سنت: برخی آن را در تمام اشکال و موارد حرام می‌دانند؛ برخی در مواردی آن را مجاز می‌شمارند و برخی آن را مکروه می‌دانند
شیعه: خودارضایی به‌طور کامل و در تمام اشکال آن حرام می‌باشد.
دیدگاه مسیحیت از نظر کلیسای پروتستان، یک سیر طبیعی از سیکل جنسی افراد است. از نظر کلیسای کاتولیک، در پاره‌ای موارد مجاز است.
دیدگاه دیگر ادیان در آیین تائویسم، مردان از خودارضایی منع شده‌اند.
پانویس
پانویس در ادبیات فارسی، استمنا دستمایهٔ هزل‌گویی شده‌است.

خودارضایی[۱][۲] یا جَلْق زدن (همچنین اِستِمناء برای مردان[۳] و استِشهاء برای زنان[۴]) از روش‌های ارضای میل جنسی است، این عمل با انگیزش و تحریک اندام جنسی شخص از سوی خودش یا آلات مصنوعی و ابزارهای ماشینی نیز که آمیزش جنسی را همانندسازی می‌کنند، انجام می‌گیرد و معمولاً انجام آن تا رسیدن به اوج لذت جنسی ادامه پیدا می‌کند که در مردان همراه با بیرون پاشیدن منی و در زنان به صورت اسپاسم (سفتی عضلانی) همراه با لذت شدید در ناحیهٔ مهبل می‌باشد.[۵][۶] جلق زدن را عموماً انجام این عمل توسط خود شخص در نظر می‌گیرند اما تحریک آلت توسط فردی دیگر البته بدون آمیزش جنسی (معمولاً با دست) را نیز جلق زدن گویند.[۷]

دلایل خودارضایی

علاوه بر احساس لذت جنسی، خودارضایی برای رهایی از تنش‌های جنسی به ویژه در هنگامی که شریک جنسی در دسترس نیست انجام می‌شود. خودارضایی گاهی به منظور رفع اضطراب و رسیدن به آرامش صورت می‌گیرد. در نوجوانان گاهی خودارضایی با هدف کنجکاوی در خصوص دستگاه‌های تناسلی اجرا می‌شود. همچنین گاهی با هدف پیشگیری از انتقال بیماری‌های مقاربتی یا بارداری صورت می‌گیرد. گاهی در برخی نارسایی‌های جنسی توسط پزشک نیز استمناء تجویز می‌شود.[۵][۸]

تأثیر بر سلامتی

در گذشته خودارضایی گونه‌ای از انحراف‌های جنسی و ذهنی شمرده می‌شد. در اروپای قرن نوزدهم پزشکان، معلمان و مربیان با خودارضایی همچون یک بیماری اپیدمیک که باید ریشه‌کن شود برخورد می‌کردند.[۹] از دیدگاه پزشکی مدرکی وجود ندارد که خودارضایی چه از لحاظ جسمی یا روحی روانی مضر باشد. با این وجود، این باور ریشه‌دار که خودارضایی باعث عوارضی همچون مشکلات عصبی، سیاهی دور چشمها، قوس کمر، کوری، سکتهٔ قلبی، مشکلات جنسی، یا لرزش دست می‌شو در میان بسیاری از مردم شایع است.

متخصصان، خودارضایی را گونه‌ای از فعالیت جنسی می‌دانند که قابل‌قبول، طبیعی، سالم، مطلوب و امن است. تنها هنگامی خودارضایی می‌تواند مشکل‌ساز شود که فرد را از برقراری رابطهٔ با شریک جنسی‌اش بازدارد. از نظر پزشکان خودارضایی چه در مردان چه در زنان، در صورت میانه‌روی هیچ عارضهٔ خاصی در بدن ایجاد نمی‌کند و می‌تواند نوعی از رفتار جنسی محسوب شود و به حفظ سلامت جنسی انسان کمک کند.[۵] خودارضایی در ریزش مو، به وجود آمدن آکنه و ضعف منی و نطفه شخص بی‌تاثیر است.[۱۰] همچنین استمناء در ظاهر فرد تأثیرگذار نیست. خودارضایی به خودی خود هیچ مشکل روانی و ذهنی ایجاد نمی‌کند[۱۱] و در صورتی که در نظر فرد عملی منفور نباشد باعث برطرف شدن افسردگی و بالا رفتن اعتماد به نفس شخص می‌شود. خودارضایی در ضعف بینایی و بطور کلی تحلیل قوای جسمانی هیچ نقشی ندارد.

قاعدگی در زنان

خودارضایی در اکثر زنان باعث کاهش فشارهای عصبی قبل از قاعدگی می‌شود. علاوه بر آن خودارضایی در زنان می‌تواند در اینکه چطور به ارگاسم برسند کمک کند. در مردان این عمل با افزایش زمان انزال و کنترل بیشتر آن، در رابطهٔ جنسی مفید خواهد بود. خودارضایی خصوصاً در روابطی که یکی از شرکای جنسی خواهان رابطهٔ جنسی بیشتری است می‌تواند مفید واقع شود.

پروستات در مردان

استمناء مرتب خصوصاً در سنین بالای ۵۰ سال[۱۲] بخاطر دفع عوامل بیماری‌زا از داخل پروستات از بروز این بیماری پیشگیری می‌کند. از طرفی زیاده‌روی بیش از حد در استمناء (بیشتر از 20[۱۲] بار در ماه) می‌تواند در مردان از عوامل سرطان پروستات در آینده محسوب شود.[۱۳][۱۴][۱۵]

دکتر آز دربارهٔ کاهش خطر احتمالی سرطان پروستات، با اشاره به نتایج معکوس مطالعات پیشین نتایج جدید دربارهٔ چه خودارضایی چه رابطه را تا ۲۱ بار در ماه مفید می‌داند.[۱۶][۱۷]

سیستم ایمنی بدن

استمنا یک یا دو بار در هفته همچنین می‌تواند باعث افزایش تولید گلبول‌های سفید خون در مردان شود و از این طریق سیستم ایمنی بدن را بهبود بخشد.[۱۸]

ارگاسم

در زنان، این باور عامی که خودارضایی رسیدن به ارگاسم را کند می‌کند یا باعث مختل‌شدن یا کم‌شدن لذت جنسی در آن‌ها می‌شود صحت ندارد. حتی مشاهدات نشان می‌دهد زنانی که خودارضایی می‌کنند از آنجا که مناطق حساس جنسی خود را بهتر درک کرده‌اند با هدایت‌کردن شریک جنسی خود زودتر و بهتر به اوج لذت جنسی می‌رسند.

کیفیت خواب

در افراد مذهبی و جوامعی که خودارضایی در آن مذموم است در فرد ممکن است در طی خودارضایی یا پس از آن احساس ندامت یا انجام گناه دست دهد. اما از طرفی خودارضایی باعث بهبود خواب فرد و کاهش استرس می‌شود. این عمل همچنین سبب بهبود حس احترام به نفس در شخص می‌گردد و با افزایش ترشح اندورفین در مغز، فرد سلامتی روحی و جسمی را احساس می‌کند.[۱۹]

خودارضایی خارج از کنترل

خودارضایی خارج از کنترل (به انگلیسی: Compulsive masturbation) یک نوعی از اختلالات مرتبط به نابهنجاری جنسی است که در آن یک فرد به دلیل انجام خودارضایی زیاد به وضعیتی غیرعادی از نظر اجتماعی یا شغلی می‌رسد. عوارض روانی مرتبط به این موضوع می‌تواند شامل اختلالاتی همچون بی‌حوصلگی، اضطراب، تشویش یا مصرف مواد مخدر باشد.[۲۰] خودارضایی خارج از کنترل (گاهی با عنوان اعتیاد به خودارضایی به آن اشاره می‌گردد) می‌تواند موضوعی بسیار پنهانی برای شخص باشد و باعث انزوا گردد. برای یک مرد یا یک زن، رفتارهای مرتبط با خودارضایی خارج از کنترل می‌تواند متفاوت از یکدیگر و همراه با یا بدون استفاده از محتواهای هیجان‌انگیز جنسی یا پورنوگرافی باشد. در این حالت خودارضایی ممکن است با صرف ساعت‌ها زمان برای تماشای محتواهای پورنوگرافی یا خیالپردازی همراه گردد. در خودارضایی جبری و خارج از کنترل معمولاً روابط صمیمانه با دیگران وجود ندارد که این موضوع می‌تواند به میزان زیادی از احساس شرم و خجالت منجر شود.[۲۱]

مشابه سایر رفتارهای وسواسی، خودارضایی اجباری هم نشانه‌ای از یک مشکل عاطفی است و برای درمان آن ممکن است نیاز به مراجعه به متخصصین سلامت روان باشد.[۲۲] همچنین مشابه عادت‌های عصبی دیگر، توجه به علت این رفتار وسواسی، به جای سرکوب کردن خودارضایی، اهمیت دارد.

تعداد دفعات خودارضایی

برای خودارضایی حدِ خاصی وجود ندارد و واژهٔ «طبیعی» از چندین بار در روز برای برخی تا چندین بار در هفته برای برخی دیگر، تا چندین بار در ماه برای برخی دیگر یا حتی کمتر متغیر است.[۱۹] همچنین تعدادِ دفعات برای هر فردِ خاص نیز در زمان‌های مختلف متفاوت است. بر خلافِ باور عمومی، خودارضایی حتی تا چند بار در روز هیچ مشکل جسمی و روحی برای فرد به همراه ندارد. به عبارت دقیقتر تا زمانی که خودارضایی به گونه‌ای از وسواس فکری-عملی تبدیل نشده باشد طبیعی و بدونِ اشکال است. در این اختلال، یک فعالیت مشخص (در این مورد خودارضایی) پشت سر هم و بی‌وقفه (بدون احساس و لذت جنسی) تکرار می‌شود.[۱۹]

تعداد دفعات خودارضایی توسط عوامل متعددی تعیین می‌شود. از این عوامل می‌توان به مواردِ زیر اشاره نمود:[۲۳]

  • مقاومت فرد نسبت به کشش جنسی
  • سطوح هورمونی که برانگیختگی جنسی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
  • عادت‌های جنسی
  • تأثیر دوستان و همتایان
  • وضعیت سلامتی فرد
  • نگرش فرد به خودارضایی که توسط فرهنگ پیرامون فرد شکل می‌گیرد.
  • برخی از موارد درمانی و پزشکی نیز می‌توانند بر تعداد دفعات خودارضایی اثر گذارند.[۲۴]

روش‌ها

در مردان

خودنگاره اثر اگون شیله

گرچه روش انجام خودارضایی فرد به فرد متفاوت است اما عموماً با در دست نگه داشتن آلت مردی به صورت تقریباً محکم در دست و حرکت دست به سمت جلو و عقب و گاهی همراه با خیال‌پردازی انجام می‌شود. روش دیگری که عمومیت کمتری دارد مالیدن آلت به سطوح صاف و نرم مثل بالش یا تشک است. استفاده از ابزارآلات ساختگی یا وسایل سکس نیز متداول است. تمامی این رفتارها تا رسیدن به ارگاسم ادامه پیدا می‌کند. تمرکز بیشتر روی کلاهک آلت تناسلی و سرعت انجام عمل، سرعت رسیدن به ارگاسم را افزایش می‌دهد. برای افزایش لذت و همچنین برای کاهش اصطکاک معمولاً از مایعات یا آب دهان استفاده می‌شود.[۲۵]

در زنان

حظ معنوی اثر فلیسین روپس
نوشتار وابسته: انگشت کردن

در زنان خودارضایی اغلب از طریق مالش یا ضربه بر روی آلت زنانه خصوصاً چوچوله و لب‌های فرج انجام می‌شود. همچنین فروکردن انگشت یا جسم خارجی در مهبل، تحریک سینه‌ها و نقطهٔ جی از طریق مالش، فشار، کشش عضلانی و خیال‌پردازی نیز می‌تواند در کنار هم بکار گرفته شود.[۲۶] استفاده از جریان فشار آب بر روی چوچوله نیز یکی از روش‌های مرسوم خودارضایی در زنان است. برخی از زنان حتی با فشار شدید هر دو پا به هم می‌توانند تحریک شوند. برای برخی زنان خودارضایی تنها راه رسیدن به ارگاسم است.

در کودکان

خودارضایی به صورت بازی با آلت (بدون انزال جنسی) در میانِ کودکانِ کم سن و سال یک پدیدهٔ رایج و متداول است. در اغلبِ موارد تحریک آلت به عنوانِ یک رفتار طبیعی در کودکانِ همهٔ سنین در نظر گرفته می‌شود. کودکان غالباً تحریک کردن آلت را از حدودِ ۱۸ ماهگی آغاز می‌کنند که عموماً بینِ سنینِ ۳ تا ۵ سالگی به اوجِ خود می‌رسد. پس از آن به تدریج از میزانِ آن کاسته می‌شود تا زمانی که بلوغ فرا برسد. به‌طورِ کلی پسرها زودتر از دخترها شروع به خودارضایی می‌کنند. این به این دلیل است که یافتنِ کلیتوریس و واژن دشوارتر از پیدا کردنِ آلت مردی می‌باشد.

خودارضایی در ادیان

یک «کراتر» در حال خودارضایی، اثری مربوط به قرن ششم پیش از میلاد در یونان باستان

اسلام

دیدگاه اهل سنت: اهل سنت نظرات متفاوتی را در مورد خودارضایی دارند. برخی آن (علمای شافعی و مالکی) را در تمام به‌طور کلی حرام می‌دانند، برخی (تابعین) در آن را کاملاً مجاز می‌شمارند و سرانجام گروهی دیگر (حنفی و حنبلی) مواردی آن را مجاز می‌شمارند که شخص مجرد باشد و و در صورت عدم انجام ترک ارتکاب زنا داشته باشد.[۲۷][۲۸]

دیدگاه شیعیان: نظر مشهور فقهای شیعه ممنوعیت خودارضایی است اما سید محمدحسین فضل‌الله فقیه لبنانی معتقد است که خودارضایی زنان نمی‌تواند مصداق کاری باشد که در روایات منع شده و در نتیجه منع شرعی ندارد.[۲۹] حتی به اعتقاد برخی مراجع دینی، خودارضایی از «گناهان کبیره» است.[۳۰][۳۱][۳۲] جعفر صادق: «سه دسته‌اند که خداوند با ایشان سخن نمی‌گوید و به نظر رحمت به ایشان نمی‌نگرد و پاکشان نفرموده و برایشان عذاب دردناکی است: کسی که موی سفیدش را بکند (تا نمایش دهد که جوان است)، و کسی که به وسیله عضو خودش شهوتش را خارج کند، و کسی که با او لواط کرده شود.» با این حال بنا بر فتوای اکثر مراجع اگر استمنا به دست همسر شخص انجام شود گناه به حساب نمی‌آید.[۳۳]

تائویسم

در آیین تائویسم، مردان از خودارضایی منع شده‌ند. زیرا با اعتقاد به منابع انرژی در شکم تحتانی، استمنا بدن را از انرژی تخلیه و مانع از ادامهٔ حیات هارمونیک می‌شود. همچنین بر پایه دستورهای این آئین، خودارضایی زنان باعث کاهش عمر و امراض لاعلاج در آنان می‌شود.[۲۸]

مسیحیت

دیدگاه کاتولیک‌ها: از نظر کلیسای کاتولیک، در پاره‌ای موارد، برای شناخت بدن و احساسات جنسی، آن را مجاز می‌شمارند.[۲۸]

دیدگاه پروتستان‌ها: به عقیدهٔ پروتستان‌ها، خودارضایی یک سیر طبیعی از سیکل جنسی افراد است و این امر مانع از روابط جنسی‌ای مانند همجنس‌گرایی می‌شود که از نظر کلیسای پروتستان «غیرمجاز» است.[۲۸]

یهودیت

خودارضایی در شریعت یهود، به‌طور کامل منع نمی‌شود و عملی توأم با سلامتی و نشاط آوری تلقی می‌گردد؛ اما در برخی شاخه‌های مذهبی، آن خودارضایی جنس مذکر ممنوع است.[۲۸]

خودارضایی در ادبیات فارسی

در ادبیات فارسی، استمنا دستمایهٔ هزل‌گویی شده‌است، چنان‌که عبید زاکانی ترجیع‌بندی در هفت‌بند با بیت ترجیع:[۳۴]

جلق می‌زن که جلق خوش باشدجلق در زیر دلق خوش باشد

سروده‌است. خود او در رسالهٔ تعریفات، جلق را «دستگیر مفلسان» خوانده‌است و در پند سی‌وسوم رسالهٔ صد پند گفته‌است: «جلق‌زنی را به از غُرزنی دانید.»[۳۴] گاه در هزل‌های شاعران استمنا به عنوان گزینهٔ سوم —دو گزینهٔ دیگر جماع از پس و جماع از پیش است — مطرح است. زمانی بهترین گزینه دانسته می‌شود:[۳۵]

جوانا برو جلق زن گوش دارسخن‌های پیران مشکین نفَس
کُس و کون مگا کان و این هر زمانبگندد ز پیش و ببوید ز پس

و گاه از روی ناچاری‌است:[۳۶]

کس و کون چون به دست مِی‌نایدجلق بر هر دو اختیار کنیم

گاه نیز در مطلوبی گزینهٔ دوم است. چنان‌که ایرج میرزا در عارف‌نامه در مذمّت لواط می‌گوید:[۳۷]

بوَد کون‌کردن اندر رأی کُس‌کُنچو جلقی لیک جلقِ با تَعَفّن

«بوَد کون‌کردن اندر رأی کُس‌کُن / چو جلقی لیک جلقِ با تَعَفّن» سعدی نیز ضمن حکایتی در هزلیات از قول مردکی که آب پشت (منی) به دشت می‌ریخت گفته‌است:

باری چو گناهکار می‌باید بودهم در کف پاک، به که در کون پلشت

از مفاهیم تکرارشونده در ادبیات هزلی، جلق‌زدن به یاد یار است. عبید در رسالهٔ تعریفات در تعریف نعم‌الجنه چنین گفته‌است «آنکه چشم به هم گذارد و به یاد پسر یا دختری جلق زند».[۳۸] سوزنی سمرقندی در نقیضه‌ای با مطلع:

منم که سر حمدان عقیق در یمنمبه سرخ‌کیری کس نیست همچنان که منم

به جلق زدن با یاد یار از شب تا صبح اشاره می‌کند و می‌گوید:[۳۹]

جمال و مفتخر بلخ بامی آنکه ز شامبه یاد او همه شب تا به صبح جلق زنم

در رسالهٔ دلگشا نیز حکایتی طیبت‌آلود دربارهٔ عرب کوری که به یاد دختری سکینه نام استمنا می‌کرد آمده‌است.[۳۴] در ادبیات هزلی فارسی به استفاده از آب دهان برای تسهیل استمنا اشاره شده‌است. سوزنی در مطلع شعری چنین می‌گوید:[۳۹]

امروز منم کیر و خدو کرده به کف برچونان زده‌ام جلق چو چخماق نجف بر

[خدو به معنی آب دهان است] ذبیح بهروز در فصلی به نام «گندستان» از رسالهٔ طنزآلود معراج‌نامه، که با نام مستعار نویسنده (ابن دیلاق) در زمان رضاشاه به‌طور زیرزمینی انتشار یافت، نقیضه‌ای بر گلستان نوشته‌است. گندستان در جماع و استمناست. از جمله در دیباچه به استفاده از آب دهان برای استمنا اشاره کرده‌است:[۴۰]

بنده همان به که به آب دهانکار کند روز و شب و سال و ماه

«بنده همان به که به آب دهان/کار کند روز و شب و سال و ماه». از اصطلاحاتی که در هزل‌های فارسی در معنای استمنا به کار می‌رود «مشت زدن» است. در معراج‌نامهٔ ابن دیلاق که ذکر آن رفت، آمده‌است:[۴۱]

ای کریمی که در بسیط زمینهمه‌جا عبد مشت‌زن داری
یا تو هم مشت می‌زنی چون مایا که چون دیگران تو زن داری

«ای کریمی که در بسیط زمین / همه‌جا عبد مشت‌زن داری / یا تو هم مشت می‌زنی چون ما / یا که چون دیگران تو زن داری»

در فرهنگ دهخدا برای واژه جلق از قول فرهنگ نظام نقل شده‌است که این لفظ در عربی بمعنی سر تراشیدن و سنگ پراندن با منجنیق است و در فارسی بطور مجاز و تشبیه به سر تراشیدن و استمناء استعمال شده چه در سر تراشیدن هم سر را باید تر کرد و مالید تا مو بخیسد.[۴۲]

خودارضایی در جانوران

خودارضایی علاوه بر انسان در بسیاری از گونه‌های دیگر از حیواناتِ وحشی گرفته تا حیوانات اهلی و آن‌هایی که در اسارت بسر می‌برند نیز مشاهده شده‌است.[۴۳] به عنوان مثال نگه‌دارندگان اسب‌های نر خودارضایی برای آن‌ها را لازم می‌دانند و جلوگیری از خودارضایی اسب‌های نر بوسیلهٔ ابزارها را نادرست می‌دانند. هرچند که خودارضایی در همهٔ پستانداران دیده می‌شود اما در هیچ جانوری تعداد دفعاتِ خودارضایی در ماده‌ها بیشتر از نرها نیست.[۴۴]

جستارهای وابسته

منابع و پانویس

  1. «خودارضایی» [علوم سلامت] هم‌ارزِ «masturbation»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی، «فارسی»، در دفتر سیزدهم، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ خودارضایی) 
  2. «خودارضایی». www.vajehyab.com. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  3. «معنی استمناء | لغت‌نامه دهخدا». www.vajehyab.com. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۳. 
  4. «خود ارضایی». مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۳. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ “Your Guide to Masturbation”. WebMD. Retrieved 2019-01-13. 
  6. “How to Masturbate for Women: 28 Tips for Positions, Orgasms, and Toys”. Healthline. 2018-03-13. Retrieved 2019-01-15. 
  7. “Masturbation”. Encyclopedia Britannica. Retrieved 2019-01-13. 
  8. Griffin, R. Morgan. “5 Things You Didn't Know About Male Masturbation”. WebMD. Retrieved 2019-01-15. 
  9. میشل فوکو، اراده به دانستن، ترجمهٔ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. چاپ دوم، نشر نی، شابک ‎۹۶۴-۳۱۲-۷۱۷-۶، ص 126–12۸
  10. Ashworth, Holly. “Everything You Wanted to Know About Masturbation”. LiveAbout. Retrieved 2019-01-15. 
  11. Clint E. Bruess, Jerrold S. Greenberg, Sexuality Education, ISBN 0-7637-5495-1, 97۸0763754952, p 156.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ “Masturbation can be good for the over-50s”. The Independent. 2009-01-27. Retrieved 2019-01-15. 
  13. “Frequent sex and masturbation in 20s and 30s linked to higher prostate cancer risk | (e) Science News”. esciencenews.com. Retrieved 2019-01-15. 
  14. “Masturbation May Increase Risk of Prostate Cancer”. Live Science. January 26, 2009. Retrieved 2019-01-15. 
  15. «Masturbation 'cuts cancer risk'»(en-GB)‎. BBC News، 2003-07-16. 
  16. «May Be Connected to a Lower Risk of Prostate Cancer». وبگاه دکتر آز، 1 آوریل 2016. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 18 آوریل 2016. 
  17. “9 Health Benefits You Get From Sex”. www.doctoroz.com. Retrieved 2019-01-15. 
  18. “Ten surprising reasons sex is good for you”(انگلیسی)‎. دیلی تلگراف, November 27, 2009. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ “Masturbation”. Department of Health & Human Services. به کوشش Victoria State Government. Retrieved 2019-01-15. 
  20. Karia, S.; De Sousa, A.; Shah, N.; Sonavane, S. (2015). "Compulsive masturbation in a patient with delusional disorder". Journal of Mental Health and Human Behaviour. 20 (1): 38–40. doi:10.4103/0971-8990.164825.
  21. "Masturbation Addiction FAQ". Center for Healthy Sex (CHS).
  22. "University of Pennsylvania Office of Health Education article on masturbation". Vpul.upenn.edu. Archived from the original on 20 August 2010. Retrieved 29 May 2011.
  23. «Bladder calculus presenting as excessive masturbation." Ceylon Med. J. 2006 Sept. , 51(3):121–2.
  24. «Excessive masturbation after epilepsy surgery." Epilepsy Behav. 2004 Feb. , 5(1):133–6
  25. «Male Masturbation Techniques, Tips, Videos And Toys...Drop Your Pants and Break Out The Lube! - Male Masturbation Blog». Male Masturbation Techniques, Tips, Videos And Toys...Drop Your Pants and Break Out The Lube!. بازبینی‌شده در 2019-01-15. 
  26. “Sex FAQs and statistics”. kinseyinstitute.org. Retrieved 2019-01-15. 
  27. «نظر علما در مورد حکم استمناء چیست؟». www.islampp.com. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ۲۸٫۳ ۲۸٫۴ ترک عادت موجب مرض است!؟، رادیو زمانه
  29. اسلام و هم‌جنس‌گرایی گفتگو با محمد جواد اکبرین، دین‌پژوه ساکن فرانسه. رادیو زمانه
  30. «حکم استمناء». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی. ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  31. «طرح پژوهشی "عادت پنهان" با توجه به آیه 7 سوره مؤمنون ارائه شد». پایگاه پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  32. «استمناء (خود ارضایی) - پرسش و پاسخ». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مرجع عالیقدر آقای سید علی حسینی سیستانی. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  33. «حکم استمناء توسط همسر». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی. ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ ۳۴٫۲ عبید زاکانی، کلیات
  35. عبید زاکانی، «قطعات»، کلیات
  36. عبید زاکانی، «ترجیعات»، کلیات
  37. ایرج میرزا، «عارف‌نامه»، کلیات
  38. عبید زاکانی «رسالهٔ تعریفات»، کلیات
  39. ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ سوزنی سمرقندی، دیوان هزلیات
  40. . نقیضهٔ بیت سعدی‌است که «بنده همان به که ز تقصیر خویش / عذر به درگاه خدای آورد»
  41. این نقیضهٔ قطعهٔ معروف سعدی در گلستان است که «ای کریمی که از خزانهٔ غیب/ گبر و ترسا وظیفه‌خور داری / دوستان را کجا کنی محروم / تو که با دشمنان نظر داری»
  42. «معنی جلق | لغت‌نامه دهخدا». www.vajehyab.com. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۱۵. 
  43. Bruce Bagemihl: Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity. St. Martin's Press, 1999. شابک ‎۰-۳۱۲-۱۹۲۳۹-۸
  44. Baker, Robin R. ; Bellis, Mark A. (November 1993). «Human sperm competition: Ejaculate manipulation by females and a function for the female orgasm." Animal Behaviour 46 (5): p887, 23p

سایر منابع

  • Walter O. Bockting, Eli Coleman, "Masturbation as a Means of Achieving Sexual Health" , Haworth Press, 2003. ISBN 0-7890-2046-7، ۹۷۸۰۷۸۹۰۲۰۴۶۸.

پیوند به بیرون