حنبلی
| از سلسله مقالات دربارهٔ: |
| اسلام |
|---|
 |
|
اهل سنت و جماعت
|
|---|
| ارکان دین اسلام |
|
سعید بن زید · زبیر · طلحه |
|
صحیح بخاری · صحیح مسلم · سنن نسایی |
|
مکانهای مقدس |
|
مکه · مدینه · بیتالمقدس |
حنبلی یکی از چهار مکتب اصلی فقهی اسلام است که به سنت اهل حدیث در درون اهل سنت تعلق دارد.[۱] این مکتب به نام و بر اساس تعالیم عالم، فقیه و محدث قرن نهم، احمد بن حنبل (ح. ۷۸۰–۸۵۵ میلادی) نامگذاری شده و بعدها توسط شاگردان او سازماندهی شد. کسی که به مکتب حنبلی گرایش دارد، حنبلی نامیده میشود. این مکتب به مکتب کلامی اثریه پایبند است و کوچکترین از میان چهار مکتب اصلی اهل سنت است. دیگر مکاتب اصلی اهل سنت عبارتند از حنفی، مالکی و شافعی.[۲][۳][۴]
مانند دیگر مکاتب اهل سنت، این مکتب عمدتاً شریعت را از قرآن، حدیث و نظرات صحابه استخراج میکند.[۱] در مواردی که پاسخ واضحی در متون مقدس اسلام وجود ندارد، مکتب حنبلی «استحسان» یا عرف جامعه را بهعنوان مبنایی مستقل برای استنباط حکم شرعی نمیپذیرد؛ روشهایی که مکاتب حنفی و مالکی آنها را قبول دارند.[۴] حنبلیها اکثراً در شبهجزیره عربستان هستند.[۵][۶][۷] اقلیتهای حنبلی در عراق، سوریه، مصر و در میان بدویهای اردن نیز یافت میشوند.[۵][۸]
با ظهور جنبش محافظهکارانه وهابیت در قرن هجدهم، مکتب حنبلی دچار بازسازی عظیمی شد.[۹] بنیانگذار جنبش وهابیت، محمد بن عبدالوهاب، با خاندان سعود همکاری کرد تا تعالیم حنبلی را با تفسیر وهابی در سراسر جهان گسترش دهد.[۹] با این حال، شرقشناس بریتانیایی مایکل کوک معتقد است که باورهای خود احمد بن حنبل «نقش واقعی در تأسیس اصول مرکزی وهابیت نداشتهاند»[۱۰] و علیرغم سنت مشترک، «مراجع حنبلی قدیم نگرانیهای کلامی بسیار متفاوتی نسبت به وهابیها داشتند».[۱۰]
اصول
[ویرایش]مذهب حنبلی بر پنج اصل استوار است:
- کتابالله (قرآن)
- سنت رسولالله (محمد)
- فتوای صحابه پیامبر اسلام
- قول برخی از صحابه که موافق با کتاب باشد
- تمام احادیث مرسل و ضعیف
از مواردی که حنابله (حنبلیها) به آن اهمیت زیاد میدهند امر به معروف و نهی از منکر است.
فقه و اصول حنبل
[ویرایش]فقه او از ویژگیهای ذیل برخوردار است:
- فتواهای احمدبن حنبل به احادیث و اخبار و آثار سلف مستند بود. او براساس قول پیامبر و داوریهای وی و همچنین فتواهای صحابه - در مواردی که از نظر مخالفی اطلاع نیابد - فتوا میداد و آنچه را هم در آن اختلاف کرده بودند میآورد.
او گفتههای تابعین یا دیگران را که به آگاهی داشتن از روایات و آثار مشهور بودند بر فتوای خویش ارجحیت میداد.
- او از فرضها دوری میگزید و تنها دربارهٔ آنچه عملاً رخ دادهاست فتوا میداد. چرا که از نظر او فتوا و رأی چیزی است که تنها در صورت ضرورت باید به سراغ آن رفت.
- این که او در درجه نخست به اخبار و روایات استناد داشت سبب نشد فقه او محدود یا از زندگی عملی مردم دور شود، چون مذهب او بیش از هر مذهب دیگری در امر تعاقد و معاملات و تعهداتی که هر یک از طرفین بر عهده دارند آزادی و سعه قائل است.
او در مذهب خود دو اصل را مبنا گرفته و پذیرفتهاست:
- اصل اولیه در عبادات بطلان است مگر آن که دلیلی بر صحت آمده باشد.
- اصل اولیه در معاملات و عقود صحت است مگر آن که دلیلی بر تحریم و بطلان رسیده باشد.
بنابراین اساس شیوه احمد ابن حنبل احترام نهادن و ملتزم شدن به هر شرطی است که طرفهای معامله بنهند مگر آن که از سوی شارع دلیلی بر حرمت آن شرط برسد.
- او در جایی که به نصی یا اثری پذیرفته شده دست نمییافت براساس مصلحت فتوا میداد. او هر حکمی را که برای هدف هست به وسیلههای آن، و هر حکمی را که برای نتیجه هست به مقدمههای آن میداد و به این مسئله آن اندازه دامنه و گسترش داد که در فقه پیش از او سابقه نداشت. او برخلاف شافعی که در باب معاملات و عقود دیدگاهی ظاهری دارد و آنها را تنها به همان عبارتهایی که حاکی از آنهاست تفسیر میکند و به انگیزهها و اهداف آنها نمینگرد، تنها به ظواهر و صورت مادی این پدیدارها نمینگریست و براساس انگیزهها و اهداف و نتایجی که برای این عقود و معاملات هست دربارهٔ آنها حکم میکرد.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- 1 2 Ramadan, Hisham M. (2006). Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary. Rowman Altamira. pp. 24–29. ISBN 978-0-7591-0991-9.
- ↑ Gregory Mack, Jurisprudence, in Gerhard Böwering et al (2012), The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, Princeton University Press, شابک ۹۷۸−۰−۶۹۱−۱۳۴۸۴−۰, p. 289
- ↑ "Sunnite". Encyclopædia Britannica. 2014.
- 1 2 Ziauddin Sardar (2014), Mecca: The Sacred City, Bloomsbury, شابک ۹۷۸−۱−۶۲۰۴۰−۲۶۶−۵, p. 100
- 1 2 Daryl Champion (2002), The Paradoxical Kingdom: Saudi Arabia and the Momentum of Reform, Columbia University Press, شابک ۹۷۸−۰−۲۳۱−۱۲۸۱۴−۸, p. 23 footnote 7
- ↑ Barry Rubin (2009), Guide to Islamist Movements, Volume 2, ME Sharpe, شابک ۹۷۸−۰−۷۶۵۶−۱۷۴۷−۷, p. 310
- ↑ State of Qatar School of Law, Emory University
- ↑ Mohammad Hashim Kamali (2008), Shari'ah Law: An Introduction, شابک ۹۷۸−۱−۸۵۱۶۸−۵۶۵−۳, Chapter 4
- 1 2 Zaman, Muhammad (2012). Modern Islamic thought in a radical age. Cambridge University Press. pp. 15–17, 62–95. ISBN 978-1-107-09645-5.
- 1 2 Michael Cook, “On the Origins of Wahhābism,” Journal of the Royal Asiatic Society, Third Series, Vol. 2, No. 2 (Jul., 1992), p. 198
- الشکعة، مصطفی. (الأئمة الأربعة) ، دارالکتاب اللبنانی، چاپ بیروت، سال انتشار ۱۹۸۵ میلادی به (عرب).
| ادیان |
| ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| سایر ادیان | |||||||||||
| رایج در ایران باستان | |||||||||||
| نقضِ حقوقِ دینی |
| ||||||||||
| نزدِ نامآوران |
| ||||||||||
