آلت مردی

صفحه نیمه‌حفاظت‌شده
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پنیس انسان
Penis with Labels.jpg
یک آلت تناسلی ختنه نشده در حالت سست، موی زهار تراشیده شده تا جزئیات آناتومی دیده شود
جزئیات
ساخته ازدندان تناسلی، چین‌های دستگاه ادراری تناسلی
دستگاهدستگاه ادراری-تناسلی
سرخرگ‌هاسرخرگ آلت تناسلی، شریان پشتی آلت تناسلی، شریان عمیق آلت تناسلی، شریان پیاز آلت تناسلی
سیاهرگ‌هارگهای پشتی آلت تناسلی مرد
عصب‌دهیعصب پشتی آلت تناسلی مرد
لنفغدد لنفاوی اینگوینال
شناسه‌ها
لاتینpenis, pl. penes
MeSHD010413
TA98A09.4.01.001
TA23662
FMA9707

آلت مردانه[۱][۲] یا پِنیس (به فرانسوی: Pénis) یا در زبان عامیانه کیر،[۳] از اندام‌های تناسلی بیرونی مردانه فاقد استخوان و متشکل از بافت‌های اسفنجی و رگ‌های خونی در انسان مرد که بافت نعوظی آن از سه سیلندر (دو عدد جسم غاری (به انگلیسی: Corpus cavernosum) و یک عدد جسم اسفنجی (به انگلیسی: Corpus Spongiosum) تشکیل شده‌است. در زیر آلت تناسلی، کیسه بیضه قرار دارد. از آلت مردانه برای آمیزش جنسی، خود ارضایی و دفع ادرار استفاده می‌شود.

در آلت تناسلی مردانه نواحی حساسی وجود دارند که تحریک آن‌ها باعث تحریک جنسی فرد و راست شدن پنیس می‌شود. در اوج لذت جنسی، منی حاوی اسپرم از بیضه خارج شده و از راه کیر خارج می‌شود. در صورت ریخته شدن منی در مهبل زن، ممکن است تخمک زن با اسپرم‌های مرد ترکیب شده و زن باردار شود.

این عضو در مردان به صورت استوانه‌ای شکل می‌باشد که از ۳ بافت تو در تو تشکیل شده‌است. این بافت‌ها اسفنجی شکل هستند و در واقع مانند جَک‌های بادی عمل می‌کنند به این صورت که حاوی سلول‌هایی می‌باشند که در هنگام تحریک جنسی، با ارسال پیام عصبی در بخش استوانه‌ای آلت، اتساع عروق روی می‌دهد و در نتیجه، حجم زیادی از خون به فضاهای موجود در بافت نعوظی وارد می‌شود. اجسام غاری و جسم اسفنجی پرخون و متسع می‌شوند و وریدهای خود را بر روی فاسیای اطراف خود می‌فشارند. به این ترتیب، جریان خون از بافت نعوظی به تعویق می‌افتد و فشار داخلی افزایش یافته و بالا می‌ماند. در نتیجه، طول و قطر آلت افزایش می‌یابد و نعوظ حاصل می‌گردد.[۴]

واژه‌شناسی

کهن‌ترین واژه در زبان فارسی برای اندام مردانه «کیر» (آوانگاری: kīr) است که خود از «کِر» (آوانگاری: kēr) در زبان پارسی میانه گرفته شده‌است.[۵] کیر را در پارسی میانه (یا پارسیک) با خط پهلوی به‌گونهٔ «Ker.jpg» می‌نوشتند، و در بعضی متن‌های پهلوی نیز با هُزوارِشِ «Ker2.jpg» آمده‌است.[۶]

در زبان فارسی نو به کیر در حالت عادی و شق نشده، چُل هم گفته می‌شود.[۷] هم‌چنین، در ادبیاتِ گذشتگان به آن «حمدان» یا «حمدون» نیز گفته می‌شده؛ برای مثال، سوزنی سمرقندی، در هزلیاتِ خود از آن استفاده کرده‌است.[نیازمند منبع]

در فارسی عامیانه، به آلت تناسلی مرد، «دودول»،[۸] «شومبول»[۹] یا «شوشول»[نیازمند منبع] گفته می‌شود.

تاریخ

لینگام‌های چوبین در معبدی در تایلند

لینگام نمادی از شیوا خدای هندو است که به شکل آلت نرینگی به تصویر در می‌آید. لینگام معمولاً همراه با یونی (واژن ایزدبانوی شاکتی) در معابد برای عبادت قرار می‌گیرد و متداولترین نماد غایی در هند محسوب می‌شود.[۱۰][۱۱]

اندازه و اندازه‌گیری

نمودار تشریحی از آلت تناسلی مرد
پراکنش اندازه‌های پنیس انسان (در سانتی‌متر)، ستون‌های توپُر نشان‌دهنده اندازه درازا و توخالی نشان‌دهنده اندازه دور (کلفتی و ضخامت) پنیس اند. همچنین رنگ‌های سبز نمایان‌گر حالت راست‌شده و سرخ نمایان‌گر حالت شُل (خوابیده) اند.

در سنجش با دیگر نخستی‌سانان، همچون نمونه‌های بزرگ شان مانند گوریل، انسان‌ها دارنده بزرگ‌ترین پنیس (از نظر کلفتی و درازی) شده اند؛ هم به طور مطلق در میان همه نخستی‌سانان و هم به صورت نسبی نسبت اندازه پنیس به باقی بدن خود انسان. همچنین انسان‌های نر (مردان) جزو تنها جانوران پستان‌داری اند که استخوان نره را از دست داده اند و پنیس انعطاف‌پذیر از بافت اسفنجی و رگ خونی به دست آورده اند. این موارد نتیجه گزینش جنسی و پسند انسان‌های ماده (زنان) و مادرسالاری در طول تاریخ چند ده هزار ساله بشر نسبت به دیگر هومینیدها بوده است و سبب تغییرات و فرگشت‌ها در گونه هوموساپین شده است.[۱۲][۱۳][۱۴]

در این تصاویر یک پنیس معمولی (افراشته) یک مرد ۳۴ ساله نشان داده شده‌است. حین نعوظ کامل اندازه نوک پنیس برانگیخته تقریبا ۴.۸ تا ۵ سانتی‌متر در درازا (سوراخ پیشاب‌راه تا تاج پنیس)، ۴.۲ تا ۴.۵ سانتی‌متر در پهنا (دو سوی تاج پنیس) و ۳.۲ تا ۳.۵ سانتی‌متر در بلندا (لگام پنیس تا تاج پنیس) است. ولی در حالت خوابیده (شل) درازا ۳.۵ سانتی‌متر و پهنا ۳.۵ می‌باشند.

اندازه‌گیری‌های ژنیتال متفاوت است، با مطالعاتی که بر خود-اندازه‌گیری تکیه می‌کنند، میانگین به‌طور قابل‌توجهی بالاتر است از اندازه‌گیری‌هایی که متخصصان بهداشت گزارش می‌دهند.

در تحقیقات و پژوهش‌های مختلف، با شیوه اندازه‌گیری درست، اندازه درازای آلت تناسلی در نوجوانان سالم (۱۸ ساله نرمال) در حالت‌های شل ۹ تا ۱۰.۲ سانتی‌متر، کشیده (به آرامی با دست) ۱۳.۳ سانتی‌متر و افراشته ۱۵.۱ تا ۱۶.۳ سانتی‌متر است، در حالی در افراد دارای میکروپنیس (ریزکیری) این اندازه‌ها به ترتیب حداکثر ۵ تا ۷ و ۱۰.۹ و ۱۱.۴ تا ۱۲.۷ سانتی‌متر است، همچنین در صدک ۹۷.۵اُم (بالا)، اشخاص با ماکروپنیس (درشت‌کیری) به ترتیب حداقل ۱۵.۵ و ۱۶.۵ و ۱۹ می‌باشد.[۱۵] همچنین اندازه دور آلت نرمال در حالت خوابیده ۹.۳ سانتی‌متر و در حالت راست‌شده ۱۱.۷ تا ۱۲.۳ سانتی‌متر بوده است.[۱۶][۱۷] دسته‌بندی اندازه‌های پنیس راست‌شده:

  • کم‌تر از ۷ سانتی‌متر: میکروپنیس
  • ۸ تا ۱۲ س‌م: کوچک و کوتاه
  • ۱۲ تا ۱۴ س‌م: معمولی
  • ۱۴ تا ۱۶ س‌م: نرمال
  • ۱۶ تا ۲۲ س‌م: بزرگ و دراز
  • بیش‌تر از ۲۲ سانتی‌متر: ماکروپنیس[۱۸]

طبق بررسی‌ها تنها ۲،۲۸% مردان (حدود ۱۰۰ میلیون مرد) دچار بزرگی یا کوچکی غیرطبیعی و آنرمال پنیس اند.[۱۹]

یک پنیس با اندازه نرمال در حالت شُل (خوابیده) با پیش‌پوست کوتاه (ختنه نشده)

هرچند نتایج تحقیقات معتبر در زمینهٔ اندازهٔ آلت مرد تا حدی با یکدیگر اختلاف دارند، اما بنا بر اجماع عمومی پژوهشگران، میانگین طول آلت تناسلی مردان بالغ بین ۱۲٫۹ تا ۱۵ سانتی‌متر است و ۹۵ درصد میانی نیز طول بین ۱۰٫۷ تا ۱۹٫۱ سانتی‌متر دارند.[۲۰][۲۱][۲۲] در مورد محیط یا دورِ آلت تناسلی مردان هم اجماع عمومی بر روی میانگین ۱۲٫۳ سانتی‌متر است که به معنای قطری معادل ۳٫۹ سانتی‌متر در حالت نعوظ کامل است.

میانهٔ حسابی اندازه‌های آلت تناسلی مردان، یعنی رقمی که ۵۰ درصد افراد از آن پایین‌تر و ۵۰ درصد بالاتر از آن قرار می‌گیرند، کمی پایین‌تر از میانگین است. ارتباطی بین اندازهٔ آلت تناسلی مردان و نژاد مشاهده نشده‌است. آلت تناسلی مردان ختنه‌شده به‌طور میانگین ۸ میلی‌متر کمتر از همتایان ختنه نشده‌است.[۲۳]

یک پروژهٔ تحقیقاتی که توسط پزشکانی با ملیت‌های مختلف انجام شد نشان می‌دهد که در مقیاس جهانی، طول آلت در حالت کاملاً تحریک شده بین ۹٫۶–۱۶ سانتیمتر می‌باشد. همچنین اشاره شده‌است که طول آلت نه تنها از ژنتیک، بلکه از فرهنگ، رژیم غذایی و میزان تماس با مواد شیمیایی و سمی نیز تأثیر می‌پذیرد.[۲۴][۲۵]

یک ماکروپنیس نیمه‌سفت با موی زهار نتراشیده

اگر طول آلت در حالت نعوظ از ۲٬۵ برابر انحراف معیار طول آلت جامعه، کمتر باشد، یا در حالت نعوظ از ۷ سانتی‌متر کوچکتر باشد، میکروپنیس نام دارد و احتمال نازایی در آنان زیاد است. در غیر این صورت، کوچک بودن در طیف جمعیتی آن مشکلی برای زاد و ولد ایجاد نمی‌کند.[۲۶][۲۷] مقدار هورمون مردانه تستوسترون در هر شخص بر اندازه پنیس و تستیکول او (و نیز کلیتوریس در زنان) تاثیرگذار است. همچنین اگر فشردن پوست بالای آلت چندین سانتی‌متر به درازای آن می‌افزاید احتمال پنیس دفن‌شده هست که ممکن در موارد شدیدتر نتواند به واژن دخول کند. درازای متوسط یک بیضه (تستیکول) نرمال هم بین ۴.۵ – ۵.۵ سانتی‌متر است و پهنای آن ۲.۱ تا ۳.۵ سانتی‌متر است.[۲۸] حداقل اندازه واژن انسان ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر و عمق رکتوم (پس از آنوس باسن) حدودا ۱۲ تا ۲۰ سانتی‌متر است.

اندازه نرمال بیضه‌ها و آلت در حالت شل (ختنه نشده و احتمالا تاردار)

مانند پنیس، رقابت اسپرم باعث شده است که اندازه تستیکول‌های انسان از طریق انتخاب جنسی فرگشت کند.[۲۹] این بدان معنی است که بیضه‌های بزرگ نمونه ای از سازگاری انتخاب شده از نظر جنسی اند یعنی انتخاب جنسی زنان در طول تاریخ باعث سازگار شدن مردان با تستیکول‌ها و پنیس‌های بزرگ‌تر و به دست آوردن این چنین بیضه‌ها و آلتی شده است. بیضه‌های انسان در همسنجی با دیگر جانوران مانند گوریل‌ها و شامپانزه‌ها (برخلاف اندازه آلت) اندازه متوسطی دارند و در وسط راه قرار می‌گیرند.[۳۰] بیضه‌های بزرگ به دلیل توانایی آن‌ها در تولید انزال (منی) بزرگتر در رقابت اسپرم مفید هستند.[۳۱] پژوهش‌ها نشان داده است که میان تعداد اسپرم بیرون ریخته شده و اندازه بیضه‌ها همبستگی و ارتباط مثبت وجود دارد.[۳۲] همچنین نشان داده شده است که بیضه‌های بزرگ‌تر کیفیت اسپرم بالاتر را پیش‌بینی می‌کنند، از جمله شمار بیشتر اسپرم متحرک و تحرک بالاتر اسپرم.[۳۳]

مراحل افراشته‌شدن یک میکروپنیس ختنه‌شده و دفن شده که موی زهار تراشیده شده
مراحل افراشته‌شدن یک پنیس اندازه نرمال و مستقیم (بی کجی و خمی) و ختنه‌شده و دفن نشده

یک آلت سالم هر شب (از خواب تا بیداری) چندین بار نعوظ صبحگاهی دارد و ممکن است هر از گاهی انزال شبانه را تجربه کند.

دستگاه تولید مثل مردان

علاوه بر آمیزش جنسی، دستگاه تولید مثل در مردان هورمون‌های جنسی لازم برای تولید اسپرم و تکامل جنسی در دوران بلوغ را می‌سازد. اعضای تناسلی مرد از آلت تناسلی، بیضه و کیسه بیضه که بیضه‌ها در آن آویزان هستند، تشکیل می‌شوند. هر بیضه حاوی لوله‌های منی‌ساز (به انگلیسی: Seminiferous tubules) است که اسپرم می‌سازند. اسپرم در اپیدیدیم یک لولهٔ پیچ‌درپیچ که پشت هر بیضه قرار دارد، نگهداری می‌شود. یک لوله دیگر به نام مجرای وابران (به انگلیسی: Vas deferens)، هر اپیدیدیم را به یک مجرای انزالی وصل می‌کند که این مجرا خود به پیشابراه وصل می‌شود. سه غده (یک جفت غدهٔ ساخت منی و غدهٔ پروستات)، مایعاتی را ترشح می‌کنند که وظیفهٔ انتقال و تغذیهٔ اسپرم را بر عهده دارند؛ این ترشحات همراه اسپرم، مایعی به نام مایع منی را تشکیل می‌دهند. در طول فعالیت جنسی، بافت نعوظی آلت تناسلی، پُرخون شده، آلت تناسلی را دراز و سفت می‌کند تا بتواند وارد مهبل زن شود. در هنگام ارگاسم، انقباضات عضلانی مایع منی را از طریق هر وازدفران به طرف پیشابراه و خارج از آلت تناسلی می‌رانند. درحالت عادی آلت تناسلی مرد کوچک و شل می‌باشد ولی پس از تحریک‌شدن به حالت نعوظ در می‌آید.[۳۴]

سیلندرهای آلت تناسلی

مقطع از سیلندرهای آلت تناسلی مرد که عمل نعوظ را انجام می‌دهند.

این سیلندرها که در کنار هم قرار گرفته در قسمت داخلی متصل به استخوان‌های لگن خاصره و قسمت خارجی آن توسط پوست پوشانیده که نمای اندام تناسلی ظاهری را تشکیل می‌دهد.

قسمت بیرونی بافت نعوظی را اگر از داخل به خارج توضیح دهیم در داخلی‌ترین قسمت گفته شد که از سه سیلندر طولی (۲ عدد بافت اصلی نعوظ به نام اجسام غاری (به انگلیسی: Corpus cavernosum) و سومی بنام جسم اسفنجی (به انگلیسی: Corpus Spongiosum) که حاوی مجرای ادراری است و در زیر ۲ سیلندر قبلی قرار گرفته).

داخل سیلندرهای نعوظی بافت اسفنجی قرار گرفته که فضای زیادی را هنگام نعوظ جهت ورود خون ایجاد می‌کند و دیوارهٔ آن از بافت بسیار قوی و ضخیم بنام تونیکا آلبوژینه تشکیل شده‌است.

سیلندرها توسط بافت قوی دیگری به نام فاسیای باکس (Bucks fasia) در کنار هم قرار می‌گیرند تا خود شکل سیلندری واحدی را تشکیل دهد و روی آن را بافت‌های نرم و لغزندهٔ زیر جلدی و پوست است که قابلیت حرکت و لغزندگی بین پوست و بافت نعوظی را ایجاد می‌کند تا بدون کشش و فشار بر روی پوست، سایز آلت تناسلی در حالت نعوظ چند برابر بزرگ‌تر شود.[۳۵][۳۶]

نعوظ

حالت عادی آلت مردانه (سمت‌چپ) و حالت برانگیخته (وسط و سمت‌راست) (ختنه نشده)

مکانیسم نعوظ بدین شرح است که هنگام تحریک جنسی یا فعال شدن مکانیسم نعوظی به هر دلیل، جریان خون بداخل بافت اسفنجی این سیلندرها به سرعت و شدت افزایش یافته بطوری‌که خون ورودی، فرصت خارج شدن از طریق سیاهرگ‌ها را ندارد. سیلندرها افزایش بارز حجم پیدا کرده و همچون بادکنکی که به‌طور کامل پر باد شده باشد حجیم و سفت می‌گردد.

سفتی دیواره سیلندرها باعث بسته شدن ۹۰٪ قابلیت خروج خون از سیلندرها می‌گردد تا بافت آلت پر خون باقی بماند. این فشار به بالاتر از حد متوسط فشار خون فرد، یعنی حدود ۱۲۰ میلی‌متر جیوه می‌رسد و با توجه به محصور بودن خون با دو بافت قوی تونیکا آلبوژینه دیواره سیلندرها و فاسیای باکس پوشاننده آن‌ها منجر به قوام سخت و شبیه به استخوانی بافت آلت تناسلی مردان درحالت نعوظ می‌گردد.[۳۵] از این نظر، آلت مردان شباهت بسیار زیادی با چوچوله در زنان دارد. بر خلاف آلت تناسلی مردانه که از نظر هومولوژی متشابه چوچوله‌است، پیشابراه در چوچوله قرار ندارد و نقش چوچوله صرفاً در لذت جنسی است. برخلاف آلت، تنها بخش کمی از چوچوله نمایان است. در برخی لهجه‌های فارسی از جمله لهجه هراتی نام ایندو نیز مشابه هم و به صورت کِچُل (کلیتریس) و چُل (کیر) نامیده می‌شوند.

در فرهنگ

در هنر یونان باستان، به‌طور معمول آلت کوچک‌تری نسبت به اندازهٔ مورد انتظار در مردان دیده می‌شود. هنر رنسانس نیز همین رویه را در پیش گرفت. گفته می‌شود که در یونان قدیم از دید فرهنگی آلت کوچک و ختنه‌نشده برای مردان مطلوب‌تر شناخته شده و در عوض داشتن آلت بزرگ و ختنه‌شده مضحک و بی‌تناسب به نظر می‌رسیده‌است.[۳۷]

مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۳ نشان داد که تنها ۵۵٪ مردان از اندازهٔ آلت تناسلی خود راضی هستند و این در حالی است که ۸۵٪ زنان از اندازهٔ آلت تناسلی شریک جنسی خود راضی بوده‌اند.[۳۸]

بیماری

پنیس با خم بیشتر از ۳۰ درجه آسیب شمرده می‌شود و ممکن است عملکرد و سکس را مختل کند.

بیماری پیرونی

به عارضهٔ تشکیل شدن پلاک یا تودهٔ سخت روی آلت تناسلی بیماری پیرونی گفته می‌شود. پلاک معمولاً بالا یا گاهی پایین آلت به صورت لایه‌های حاوی بافت نعوظی تشکیل می‌شود. ورم و تحریک (التهاب) موضعی غالباً از علائم اولیهٔ تشکیل پلاک است که به مرور زمان تبدیل به اسکار سخت می‌شود. پلاک سخت‌شده انعطاف‌پذیری را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود آلت هنگام خم شدن حین نعوظ درد بگیرد و فشار تحمل کند. بیماری پیرونی ناراحتی و اضطراب بیمار را نیز در پی دارد و میل جنسی و توانایی جنسی مرد را هنگام نزدیکی کاهش می‌دهد.

نعوظ دائم

پریاپیسم به نعوظ دائم و غالباً دردناکی گفته می‌شود که بیش از ۴ ساعت ادامه داشته باشد. نعوظ دائم ربطی به فعالیت جنسی ندارد و پس از ارگاسم برطرف نمی‌شود. نعوظ زمانی رخ می‌دهد که خون در آلت جریان داشته باشد اما به خوبی تخلیه نشود.

بالانیت

به التهاب سر آلت بالانیت گفته می‌شود که عارضه‌ای مشابه بالانوپوستیت یعنی التهاب سر آلت و پوست ختنه گاه است. قرمزی یا ورم، خارش، حساسیت پوستی، درد و ترشحات بدبو از علائم بالانیت به‌شمار می‌رود.

سرطان آلت

هیپوسپادیاس

هیپوسپادیاس نقصی مادرزادی است. در بیماران مبتلا به این عارضه دریچهٔ حالب (موسوم به مجرا یا مئاتوس) در نوک آلت، که ادرار و منی از راه آن از بدن خارج می‌شود، در محل مناسب قرار ندارد و به جای این که نوک آلت باشد، زیر کلاهک یا حشفه (گلانس) آلت واقع شده‌است.

مشکلات پوستی آلت تناسلی

حساسیت‌های پوستی، لکه‌ها و برآمدگی‌های مختلفی روی آلت ایجاد می‌شود که اگر چه بعضی از آن‌ها نشانه‌های ابتلا به بیماری‌های مقاربتی (STIs) هستند، اما بسیاری از آن‌ها بدون خطرند.

  • پسوریازیس: پسوریازیس آلت به صورت لکه‌های قرمز ضخیم با لبه‌های تیز و مشخص مشاهده می‌شود. این ناراحتی پوستی می‌تواند ارثی باشد و به ندرت جدی است.
  • پاپول (کورک یا جوش) مرواریدی آلت لکه‌های کوچکی با قطر یک تا سه میلی‌متر است که دور کلاهک یا حشفه آلت به چشم می‌خورد و عفونی نیست و نیاز به درمان نیز ندارد.
  • دانه‌های فوردایس: دانه‌های کوچک بنفش یا قرمز رنگی به قطر ۱ تا ۵ میلی‌متر هستند که روی حشفه آلت و بدنه کیسه بیضه ایجاد می‌شوند. این عارضه پوستی بدون درد و خارش است، به صورت تک‌دانه یا گروه‌هایی با بیش از صد دانه دیده می‌شود.
  • سیفلیس یکی از بیماری‌های مقاربتی است که باکتری ترپونما پالیدوم عامل آن است. عفونت اولیه معمولاً زخم بدون درد مدور و ساده‌ای را روی آلت یا کیسه بیضه ایجاد می‌کند، اما عفونت به مرور زمان به دیگر بخش‌های بدن سرایت می‌یابد و به بسیاری از اندام‌ها آسیب می‌زند.
  • زگیل تناسلی برآمدگی‌ها یا زائده‌های گل کلم شکل قهوه‌ای یا سفید مایل به صورتی یا همرنگ پوست با سطح مرطوب است که معمولاً روی سر آلت و گاهی روی بدنه، کیسه بیضه، اطراف مقعد و داخل دهان و گلو ایجاد می‌شود.
  • تبخال تناسلی نیز نوعی بیماری منتقله جنسی است که به صورت برآمدگی‌های کوچک قرمز رنگی مشاهده می‌شود که به تاول تبدیل می‌شوند و با ترکیدن این تاول‌ها زخم‌های باز و دردناکی ایجاد می‌شود. بیمار غالباً در مراحل اولیه بیماری تب می‌کند.
  • عفونت تخمیری مردانه: حساسیت پوستی توأم با خارش و سوزش قرمز رنگی در نوک آلت است که با مصرف پماد ضدقارچ غیرتجویزی درمان می‌شود.

نگارخانه

جستارهای وابسته

منابع

  1. «آلت مردانه، آلت» [علوم سلامت] هم‌ارزِ «penis»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. دفتر سیزدهم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (ذیل سرواژهٔ آلت مردانه)
  2. «Penis». فرهنگستان.
  3. «معنی کیر | فرهنگ فارسی معین». vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۷-۲۶.
  4. ریچارد س. اسنل (۱۳۸۷). آناتومی بالینی اسنل. تهران: کتاب ارجمند. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۹۰۸۹۵-۴-۳.
  5. MacKenzie, D. N. (1971). A concise Pahlavi Dictionary, London: Oxford University Press, p. 51.
  6. فرهنگ هزوارش‌های دبیرهٔ پهلوی، فریدون جنیدی، ص ٢
  7. «معنی چل | لغت‌نامه دهخدا». www.vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۰.
  8. «دودول». موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۰.
  9. «شمبول». موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۰.
  10. جوزف کمبل، قدرت اسطوره، عباس مخبر، نشر مرکز، ۱۳۷۷، ص ۲۵۵
  11. سید اکبر حسینی. منبع: معرفت 1386 شماره 121. «حقیقت غایی در آیین هندو». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۰.
  12. "Penis size: An evolutionary perspective | Ask Carole, Evolutionary Agony Aunt". the Guardian (به انگلیسی). 2010-05-06. Retrieved 2022-07-23.
  13. "Penis: MedlinePlus Medical Encyclopedia". medlineplus.gov (به انگلیسی). Retrieved 2022-07-23.
  14. Conversation, Matilda Brindle,The. "Why Humans Have No Penis Bone". Scientific American (به انگلیسی). Retrieved 2022-07-23.
  15. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3890219/#!po=19.2308
  16. "Penis: MedlinePlus Medical Encyclopedia". medlineplus.gov (به انگلیسی). Retrieved 2022-07-23.
  17. OurDoctor - What is The Average Penis Size?, retrieved 2022-08-20
  18. Hubert، Jean-Pierre (۲۰۲۰-۰۵-۰۴). «"Un micropénis" et "Un macropénis". • J'aime les mots». jaimelesmots.com (به فرانسوی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۰.
  19. «اندازه طبیعی آلت تناسلی مردان چقدر است؟». BBC News فارسی. ۲۰۱۵-۰۳-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۲.
  20. Wessells H, Lue TF, McAninch JW (September 1996). "Penile length in the flaccid and erect states: guidelines for penile augmentation". J. Urol. 156 (3): 995–7. PMID 8709382.
  21. Chen J, Gefen A, Greenstein A, Matzkin H, Elad D (December 2000). "Predicting penile size during erection". Int. J. Impot. Res. 12 (6): 328–33. doi:10.1038/sj.ijir.3900627. PMID 11416836.
  22. "ANSELL RESEARCH – The Penis Size Survey". Ansell. 2001. Archived from the original on 1 July 2006. Retrieved 2006-07-13. {{cite web}}: Unknown parameter |month= ignored (help)
  23. Understanding circumcision: a multi-disciplinary approach George C. Denniston, Frederick Mansfield Hodges (2001)
  24. «Decrease in Anogenital Distance among Male Infants with Prenatal Phthalate Exposure». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۵ اكتبر ۲۰۰۷. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  25. «PCBs DIMINISH PENIS SIZE». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۵ اكتبر ۲۰۰۷. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  26. «Micropenis From Wikipedia, the free encyclopedia».
  27. "Micropenis in Children". University of Rochester Medical Center Rochester (به انگلیسی).
  28. «Average Testicle Size | Average Male Testicle Size». Dr. Elist (به انگلیسی). ۲۰۲۰-۰۵-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۰.
  29. Moller, A. P. (1988). "Ejaculate quality, testes size and sperm competition in primates". Journal of Human Evolution. 17 (5): 479–488. doi:10.1016/0047-2484(88)90037-1.
  30. Harcourt, A. H.; Purvis, A.; Liles, L. (1995). "Sperm competition: Mating system, not breeding season, affects testes size of primates". Functional Ecology. 9 (3): 469–476. doi:10.2307/2390011. JSTOR 2390011.
  31. Simmons, Leigh W.; Firman, Renée C.; Rhodes, Gillian; Peters, Marianne (2003). "Human sperm competition: testis size, sperm production and rates of extra pair copulations". Animal Behaviour. 68 (2): 297–302. doi:10.1016/j.anbehav.2003.11.013. S2CID 52483925.
  32. Simmons, Leigh W.; Firman, Renée C.; Rhodes, Gillian; Peters, Marianne (2003). "Human sperm competition: testis size, sperm production and rates of extra pair copulations". Animal Behaviour. 68 (2): 297–302. doi:10.1016/j.anbehav.2003.11.013. S2CID 52483925.
  33. Moller, A. P. (1988). "Ejaculate quality, testes size and sperm competition in primates". Journal of Human Evolution. 17 (5): 479–488. doi:10.1016/0047-2484(88)90037-1.
  34. درسنامه فیزیولوژی پزشکی گایتون/جان ادوارد هال؛ ترجمه مسعود خدایی…[ودیگران]:تهران:کتاب ارجمند:غزال جوان،1389. شابک:978-600-5689-75-4:ج2
  35. ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام pezeshkan.org وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  36. ریچارد اس. اسنل (۲۰۰۸). پرینه، در کتاب فیزیولوژی پزشکی گایتون. (ترجمه غلامرضا حسن‌زاده). تهران: انتشارات کتاب ارجمند؛ ۱۳۸۷. صفحهٔ ۵۰۹
  37. Gotthardt, Alexxa (2018-01-21). "Why Ancient Greek Sculptures Have Small Penises". Artsy (به انگلیسی). Retrieved 2022-06-20.
  38. [۱] بایگانی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine Does Size Matter? Men’s and Women’s Views on Penis Size Across the Lifespan