بینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بینی
Canine-nose.jpg
بینی سگ از حساس‌ترین بینی‌ها به حساب می‌آید.
جزئیات
شناسه‌ها
لاتین'Nasus'
MeSHD009666
TA98A06.1.01.001
A01.1.00.009
TA2117
تصویر شماتیک از بینی انسان.

بینی، دماغ یا مَشام (به انگلیسی: Nose) از دیدگاه کالبدشناسی یک برآمدگی معمولاً مخروطی شکل در بدن مهره‌داران بوده و جایگاه قرار گرفتن سوراخ‌های بینی است.[۱][۲] عملکرد اصلی بینی انجام دم و بازدم به همراهی دهان و همچنین عضو تشخیص دهندهٔ بوها در بدن موجودات زنده است. بینی اولین قسمت مجاری هوایی و دستگاه تنفس است و در بخش پشتی آن مخاط بویایی و سینوس‌ها قرار دارند. هوا پس از عبور از حفره بینی صاف، گرم و مرطوب شده و از مسیر حلق، وارد نای و بخش‌های بعدی دستگاه تنفس می‌شود. بینی همچنین در هنگام خوردن و آشامیدن و پر بودن دهان، مثلاً در زمان شیر خوردن نوزادان به عنوان مجرای جایگزین دهان جهت تداوم تنفس عمل می‌کند.[۳]

قسمت فوقانی بینی استخوانی و قسمت تحتانی آن غضروفی است. بخش تحتانی حفره بینی پهنتر از بخش فوقانی بوده و به وسیلهٔ مخاط تنفسی ضخیم پرعروقی پوشیده شده‌است و قسمت فوقانی آن، که باریکتر است، به وسیلهٔ مخاط بویایی رنگ پریده‌ای پوشیده شده و محل قرارگیری گیرنده‌های بویایی می‌باشد. استخوان بینی (Nasal bone)، استخوانی است زوج و مستطیلی که در طرفین خط واسط و در زیر استخوان پیشانی قرار گرفته‌است و اندازه و شکل آن در افراد مختلف، متغیر است. مردان نسبت به زنان دارای بینی بزرگ‌تری هستند و این امر ناشی از تفاوت جنسیتی آن‌ها در نیاز به انرژی است چراکه مردان نیاز به انرژی بیشتر و در نتیجه اکسیژن بیشتری دارند.[۴]

ریشه‌شناسی[ویرایش]

بینی واژه ای است در زبان پهلوی، وینیک(vēnēk) بوده‌است، وین به معنی دَم یا تنفس است.

استخوانهای بینی[ویرایش]

در انسان استخوان خیش (Vomer) بخش پشتی (خلفی) زیرین، تیغه بینی را ایجاد می‌کند. استخوان ومر یکی از استخوان‌های فرد جمجمه است. خیش در خط میان‌پیکانی midsagittal line قرار گرفته و با استخوان‌های پروانه‌ای sphenoid، پرویزنی ethmoid، کامی palatine چپ و راست، و بَرواره‌ای maxillary چپ و راست مفصل می‌شود. بخش قدامی تیغه بینی غضروفی است.

بخش خارجی بینی ناحیه برآمده و سطحی است که در وسط صورت قرار دارد و شامل دو بخش است بخش استخوانی، شامل استخوانهای بینی و زایده پیشانی فک بالا و بخش غضروفی که شامل تعدادی غضروف بهم چسبیده‌است.

شاخکهای بینی[ویرایش]

در هر فرد به‌طور طبیعی، در هر طرف بینی سه بر آمدگی استخوانی در داخل بینی (دیواره طرفی) وجود دارد که در فارسی شاخک و در اصطلاح پزشکی توربینت یا کونکای بینی (TURBINATES OR CONCHAE) نامیده می‌شوند. هر شاخک استخوان نازک و پهنی است که روی آن را نسج نرم و مخاط می‌پوشاند و به ترتیب شاخکهای فوقانی، میانی و تحتانی نامیده می‌شوند. کار شاخکها گرم و مرطوب کردن هوایی است که از بینی عبور می‌کند تا به ریه برسد. این کار به‌طور اتوماتیک انجام می‌شود به نحوی که در هوای خشک و همین‌طور هوای سرد شاخکها به‌طور اتوماتیک پف می‌کنند تا سطح تماس هوا با آن‌ها افزایش پیدا کند و رطوبت و حرارت هوا به میزان مطلوب برسد. در مواردی که شاخکهای بینی بیش از اندازه بزرگ شوند راه بینی را بسته و باعث انسداد بینی می‌شوند.

در ماهی‌ها[ویرایش]

ماهی‌ها دارای حس بویایی نسبتاً خوبی هستند.[۵] بینی ماهی‌ها بر خلاف چهاراندامان نقشی در تنفس نداشته و ارتباطی با دهان ندارد. در جانورانی چون مکنده‌ماهی‌ها و بی‌فک‌ماهی‌ها تنها یک سوراخ و یک مجرای بینی وجود دارد و این مجرا به هیپوفیز منتهی می‌شود.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. فارسی (چهارم).
  2. «جست‌وجوی بینی». www.vajehyab.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۵.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ https://books.google.com/books?id=jEIj1Zs7z3EC&pg=PA10. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  4. «دلیل بینی بزرگ مردان مشخص شد». عصر ایران. دریافت‌شده در ۳۰ آبان ۱۳۹۲.
  5. "Will Fish Lose Their Sense of Smell in Acidic Oceans?". 2018-08-07.

جستارهای وابسته[ویرایش]