مجتهد
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 مجموعه مقالههای |
|
|---|---|
| اصول | |
| اصول خاص تشیع | |
| فروع | |
| فروع خاص تشیع | |
| منابع اسلامی | |
| شخصیتها | |
|
محمد |
|
| مذهبها | |
| مذاهب فقهی | |
| مذاهب کلامی | |
| علوم اسلامی | |
| تاریخ اسلام | |
|
امویان • عباسیان |
|
| جغرافیای اسلام | |
|
مکه • مدینه
|
|
واژه مجتهد از کلمه «اجتهاد» مشتق شدهاست. اجتهاد در لغت به معنای تلاش و کوشش است، اما مقصود از آن در اصطلاح، بذل جهد و کوشش برای استنباط احکام شرعی فرعی از منابع فقه اسلامی، یعنی: قرآن، سنت، عقل و اجماع میباشد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] شرایط اجتهاد
مجتهد کسی است که در پرتو تحصیلات عالیه خود در علوم فقه، اصول فقه، قواعد فقهیه، علم رجال، درایه، منطق، ادبیات، حدیثشناسی و تفسیر قرآن، بتواند احکام شرعی فرعی را از منابع آن که بیان شد، استخراج و استنباط نماید.
برای مجتهد شدن، شخص باید دورههای تحصیلی خاصی را در زمینه علوم یادشده که شامل دوره مقدمات، دوره سطح و دوره درس خارج میباشد، با موفقیت بگذراند.
[ویرایش] تاریخچه اجتهاد
کلمه اجتهاد در طول تاریخ اسلام، دارای معانی مختلف و احیانا متناقضی بودهاست.
در زمان صدر اسلام و در عصر ائمه اطهار و اصحاب آنان، اجتهاد به معنای «عمل به رأی شخصی» تلقی میشدهاست. به همین دلیل، سخنانی از علماء و فقهای آن برهه از زمان در مذمت اجتهاد رسیدهاست. مثلا شیخ مفید (متوفای سال ۴۱۳ هجری) کتابی تحت عنوان «النقض علی ابن الجنید فی اجتهاد الرای» به رشته تحریر در آوردهاست و اجتهاد به رأی را رد نمودهاست. مثال دیگر اینکه سید مرتضی (متوفای سال ۴۳۶ هجری) در کتاب خود به نام «الذریعه» میگوید: «اجتهاد باطل است و امامیه، عمل به ظن و رأی و اجتهاد را جایز نمیدانند».
اما از قرن هفتم هجری، کلمه اجتهاد و مجتهد، معنای دیگری به خود گرفت و به معنای «بذل جهد و تلاش در جهت استنباط احکام شرعی از منابع و دلائل فقه اسلامی» به کار برده شد. بدین جهت، محقق حلی (متوفای سال ۶۷۶ هجری) در کتاب خود به نام «المعارج» تحت عنوان «حقیقة الاجتهاد» چنین میگوید: «و هو فی عرف الفقهاء بذل الجهد فی استخراج الأحکام الشرعیّة، و بهذا الاعتبار یکون استخراج الأحکام من أدلّة الشرع اجتهاداً. یعنی :»اجتهاد در عرف فقهاء، بذل جهد و کوشش در امر استخراج احکام شرعیهاست، و به این اعتبار، استخراج احکام از دلائل شرعی آن، اجتهاد میباشد".
[ویرایش] مجتهد جامع الشرایط
این واژه در اصطلاح متشرعین، به معنای مجتهدی است که واجد شرایط ذیل باشد :
- قدرت استنباط احکام شرعیه در مقیاس اجتهاد مطلق
- عدالت
- تقوا و پرهیزکاری
- آگاهی از زمان و مسائل و مشکلات جامعه
[ویرایش] مجتهد اعلم
مجتهد اعلم به کسی گفته میشود که در زمینه علوم مورد نیاز برای کسب اجتهاد که به آنها اشاره شد، از دیگر مجتهدان معاصر خود، دانشمند تر و آگاه تر باشد. معمولا این اصطلاح، برای شناخت و تشخیص مرجع تقلید، مورد استفاده قرار میگیرد.
[ویرایش] منابع
- کتاب «دروس اصول الفقه»، نگارش سید رضا حسینی نسب
