علی تهرانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
علی مرادخانی
زادروز ۱۳۰۵
تهران
محل زندگی تهران
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر علی‌مراد خانی ارنگه
لقب شیخ علی تهرانی (استاد تهرانی)
مذهب شیعه
همسر سیده بدری خامنه‌ای
فرزندان محمود، وحیده، سعیده، فریده، احسان
خویشاوندان علی خامنه‌ای (برادر همسر)
شیخ علی تهرانی در مجلس خبرگان
فتوکپی از برگه اول شناسنامه شیخ علی تهرانی
از آخرین تصاویر شیخ علی تهرانی

حجت‌الاسلام علی مرادخانی ارنگه­، معروف به شیخ علی تهرانی فرزند عزت الله در چهارم اردیبهشت ماه سال ۱۳۰۵ خورشیدی، دوازدهم شوال ۱۳۴۴ قمری و مصادف با بیست و پنجم آوریل ۱۹۲۶میلادی، در تهران به دنیا آمد.[۱]'او در نوجوانی پس از فراگرفتن مقدماتِ متون حوزوی در حوزه علمیه قم، در کنار سید مصطفی مصطفوی[خمینی]و... به تحصیل و فراگیری دروس خارجِ فقه و اصول از محضر آیت ­الله العظمی بروجردی و آیت‌الله خمینی پرداخت.[۲] حجت‌الاسلام تهرانی یک روحانی، نویسنده و خطیب ایرانی است. او نماینده استان خراسان در مجلس بررسی پیش نویس نهایی قانون اساسی اول مجلس خبرگان قانون اساسی، و از شاگردان آیت‌الله بروجردی و آیت‌الله خمینی بود که در دوران پیش از انقلاب، به مبارزه با حکومت پهلوی پرداخت و در این راه بارها به زندان افتاد و تبعید شد. او دارای درجه اجتهاد بود.[۳][۴] وی پس از پیروزی انقلاب و در ادامه زندگی سیاسی خود و پس از تحمل ماه‌ها زندان در مشهد، سرانجام در نیمهٔ دوم فروردین ماه ۱۳۶۳، در شرایطی خاص موفق شد که از حصر خانگی خارج شود و مخفیانه به ­عراق برود و در آنجا سالهای طولانی ­در رادیو و تلویزیون­ فارسی ­زبان ­بغداد، به ­تبلیغ علیه نظام جمهوری ­اسلامی و زمامداران آن ­بپردازد. بعد از فرار تهرانی، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، در خاطرات ۲۰ فروردین ۱۳۶۳ خود در این رابطه می‌گوید:«... گزارش‌ها را آوردند، خواندم. آقا شیخ علی تهرانی ـ که در مشهد تحت نظر بوده ـ فرار کرده و به عراق پناهنده شده است. وی از طریق رادیو و تلویزیون عراق، علیه انقلاب اسلامی صحبت می‌کند و دشمنان قضیه را بزرگ می‌کنند؛ شاگرد امام و شوهر خواهر رئیس جمهور و... است.» در این حال سخنان تهرانی از رادیو فارسی زبان بغداد در بین سران نظام جمهوری اسلامی انعکاس خبری خاص خود را داشت. و باز حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در همین رابطه می‌گوید:«... عصر، احمد آقا آمد و راجع به اظهارات بی اساس علی آقا تهرانی از رادیو بغداد و فحاشی‌های او گزارشی داد...»[۵]

زندگی شخصی[ویرایش]

شیخ علی تهرانی پس از استقرار در مشهد مقدس با سیده بدری حسینی خامنه (تنها خواهر تنی سید علی خامنه‌ای رهبر فعلی نظام جمهوری اسلامی ایران) ازدواج کرد و حاصل این پیوند سه دختر و دو پسر است. فرزند بزرگ او دکتر محمود مرادخانی (تهرانی) هم‌اکنون مقیم فرانسه است.[۶][۷]

فعالیت‌های پیش از انقلاب ایران[ویرایش]

با اوج‌گیری تظاهرات، شیخ علی تهرانی از فعالان سیاسی مشهد به شمار می‌آمد و در مجامع انقلابی حضوری فعال داشت. در همان زمان، گهگاه در مجالس انقلابی تهران نیز از شیخ علی تهرانی دعوت می‌شد. محمد مفتح نیز برای سخنرانی در مسجد قبا از او دعوت کرد که وی را پس از دو شب سخنرانی او را دستگیر و سپس تبعید نمودند. وی از جمله کسانی بود که بخاطر مبارزاتش علیه حکومت پهلوی، دستگیر و به مناطق دوردست و بد آب و هوا تبعید شده و زندانی شده بود. تهرانی در فروردین ۱۳۵۷ در سیرجان در تبعید به سر می‌برد. پس از آن، همراه سید علی‌محمد دستغیب، مرتضی فهیم کرمانی و سیدمحمد احمدی، به سقز تبعید شد.

شیخ علی تهرانی بعد از انقلاب[ویرایش]

بلافاصله پس از پیروزی انقلاب ۵۷، ریاست دادگاه انقلاب مشهد و مدتی هم ریاست دادگاه انقلاب اهواز به شیخ علی تهرانی سپرده شد. در سال ۱۳۵۸ از مشهد داوطلب مجلس خبرگان قانون اساسی شد که به عنوان نفر هفتم از خراسان انتخاب شده و به خبرگان راه یافت و در مجلس خبرگان در کمیسیون مالی و اقتصادی حضور داشت. وی در تاریخ ۲۵/۱۰/۱۳۵۸ طی نامه‌ای به رهبر انقلاب در خصوص افغانی بودن جلال الدین فارسی یکی از کاندیداهای اولین دوره ریاست جمهوری تذکر داده و نسبت به انتصاب سیدعلی خامنه‌ای به امامت جمعه تهران شدیداً اعتراض نمود.[نیازمند منبع]

اعتراض به محاکمه امیر انتظام[ویرایش]

وی در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۳۶۰ در نامه‌ای خطاب به رییس جمهور وقت - بنی صدر- نسبت به روند دادگاه و محاکمه عباس امیرانتظام و متهم کردن وی به جاسوسی برای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا اعتراض کرده و خواستار دخالت بنی صدر در روند محاکمه شد.[۸]

گرایش به سازمان مجاهدین خلق[ویرایش]

شیخ علی تهرانی مبارزی آزادیخواه و خواهان آزادی تمام احزاب چه چپ و چه راست در سایهٔ نظام جمهوری اسلامی بود و از حق و حقوق تمام نیروهای اپوزیسیون در هر شرایطی دفاع می‌کرد و هیچ گونه رابطه تشکیلاتی و سازمانی با سازمان مجاهدین خلق ایران در هیچ مقطعی نداشت؛ چه در درون و چه در برون کشور. تهرانی از اواخر سال ۱۳۵۸ به این سو به تدریج به سمت هواداری از جریان‌های مخالف کشیده شد و تقریباً مواضع مشترکی با لاهوتی داشت. با جدا شدن صفوف جناح‌های حاکمیت، پیش از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وی متمایل به بنی‌صدر (رئیس جمهور وقت) شد. وی در اردیبهشت و خرداد سال ۶۰ مقالات خود را در مطبوعات اپوزیسیون به خصوص نشریه مجاهد به چاپ می رساند که در پاره‌ای از این مقالات به انتقاد از رهبران حزب جمهوری اسلامی و آیت‌الله خمینی پرداخت.

یکی از تندترین مصاحبه‌های وی که در آن به حمایت از برخی از هواداران سازمان مجاهدین خلق تحت عنوان «انجمن معلمان مسلمان» پرداخت در اوایل خرداد ۵۹ پس از حمله به دانشگاه فردوسی مشهد و دفاتر سازمان مجاهدین خلق ایران بود که در مشهد اتفاق افتاد و در نشریات کیهان و مجاهد انتشار یافت که حاوی نظرات تند وی درباره برخی از رهبران حزب جمهوری اسلامی و شخص آیت‌الله خمینی بود.[۹]

پناهندگی به عراق[ویرایش]

شیخ علی تهرانی در فروردین ۱۳۶۳، مخفیانه به عراق رفت و در آنجا برای سال‌های طولانی در رادیوی فارسی زبان بغداد، مشغول به تبلیغات برضد جمهوری اسلامی بود.[نیازمند منبع]

پیوستن همسر و فرزندان[ویرایش]

۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۴، سیده بدری خامنه‌ای (تنها خواهر تنی علی خامنه‌ای رییس جمهور وقت و رهبر فعلی ایران) در یک کنفرانس مطبوعاتی در بغداد حضور یافت. وی در این کنفرانس گفت که به همراه ۳ دختر و ۲ پسرش برای پیوستن به پدرشان از طریق مرز پاکستان مخفیانه به عراق آمده‌است و فاقد گذرنامه هستند. او افزود که علی خامنه‌ای کمک به وی را رد کرده‌است.[۱۰]

شیخ علی تهرانی در خاطرات هاشمی رفسنجانی[ویرایش]

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی در آن شرایط زمانی در رابطه با زندانی شدن حجت‌الاسلام شیخ علی تهرانی می‌گوید:«... آقای (مهدی) بازرگان، برای آقای شیخ علی تهرانی ـ که در مشهد بازداشت شده کمک می‌خواست...»[۱۱] و آقای هاشمی رفسنجانی چند ماه بعد هم گفت:«... بازداشت شیخ علی تهرانی مطرح شد. ایشان اعتراف کرده که اشتباه کرده و بُریده است و حاضر به مصاحبه شده، ولی هنوز می‌خواهد دو پهلو صحبت کند...»[۱۲]. تهرانی در حصر خانگی در تنگنا قرار گرفت و محدودیت‌های خاصی برایش در نظر گرفته بودند. سرانجام ایشان در نیمهٔ دوم فروردین ماه ۱۳۶۳، در شرایطی خاص موفق شد که از حصر خانگی خارج شود و مخفیانه به ­عراق برود. و در آنجا سالهای طولانی ­در رادیو و تلویزیون­ فارسی ­زبان ­بغداد، به ­تبلیغ علیه نظام جمهوری ­اسلامی و زمامداران آن ­بپردازد. بعد از فرار تهرانی، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، در خاطرات ۲۰ فروردین ۱۳۶۳ خود در این رابطه می‌گوید:«... گزارش‌ها را آوردند، خواندم. آقا شیخ علی تهرانی ـ که در مشهد تحت نظر بوده ـ فرار کرده و به عراق پناهنده شده است. وی از طریق رادیو و تلویزیون عراق، علیه انقلاب اسلامی صحبت می‌کند و دشمنان قضیه را بزرگ می‌کنند؛ شاگرد امام و شوهر خواهر رئیس جمهور و... است.»[۱۳]

هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطراتش در سال ۱۳۶۳ آورده است:

وی در تابستان سال ۱۳۶۳ پس از فرار از کشور، در مصاحبه‌ای با هفته‌نامهٔ آلمانی اشپیگل به دروغگویی پرداخت، از جمله گفت: «آقای رفسنجانی به من گفته‌است که اگر ما عراق را به دست آوریم، دو کشور ما به صورت یک کشور و آن هم بزرگ‌ترین صادرکننده نفت، درخواهد آمد. ما جمعاً شصت میلیون جمعیت خواهیم بود و قدرت عظیمی در اقتصاد جهانی خواهیم داشت».

بازگشت به ایران، وضعیت فعلی[ویرایش]

حجت‌الاسلام شیخ علی ­تهرانی در روزهای آغازین سال ۱۳۷۴، و ۷سال پس از آتش بس میان ایران عراق و ۶ سال پس از وفات آیت‌الله خمینی به دلایلی خواستار بازگشت به ایران شد. پس از عزیمت خانواده به ایران، در خرداد ماه همین سال در یکی از پاسگاه‌های مرزی ایران خودش را به نیروهای ایرانی تسلیم می‌کند. او را دستگیر و در یکی از زندانهای سازمان اطلاعات در شرایط بسیار بدی حبس می کنند . پس از بازجویی‌های طولانی، در دادگاه ویژه روحانیت محاکمه و به ۲۰ سال حبس محکوم می‌شود و تا سال 1384 در حبس بسر می برد . چهار سال آخر حبس خود را در زندان اوین می گذراند . شیخ علی تهرانی چندین بار در زندان اعتصاب غذا می نماید که آخرین آنها 27 روز طول می کشد و موجب عوارض ریوی و قلبی و بستری شدن می شود .[۱۴] و چند سالی (چهار سال ) در بند عمومی ۳۲۵ ویژه روحانیت زندان اوین به سر می‌برد. که در این شرایط در تیر ماه ۱۳۷۹، روزنامه بهار [اصلاح طلب]مدعی خودکشی ایشان ­در زندان شد. بعد از انتشار این خبر بانو فریده تهرانی[مرادخانی] دختر ایشان با ارسال جوابیه‌ای به این روزنامه[بهار] اعلام کرد:«... پس از شنیدن خبرهای ضد و نقیض، جویای احوال آقای تهرانی از دادسرای ویژه روحانیت قم شدیم. گفتند که مسمومیت جزیی برایشان به وجود آمده است که به بیمارستان منتقل شدند و پس از بهبود دو باره به زندان باز گردانیده و در حال حاضر حالشان خوب است. روز پنجشنبه دوم تیر ماه دو باره جویای احوال ایشان شدیم. در ابتدا پاسخ درستی به ما ندادند و فقط گفتند که ایشان در بیمارستان می‌باشند، پس از جستجوی فراوان، متوجه شدیم که ایشان دچار سکته قلبی شده و در CCU بستری شده و در وضعیت جسمی نگران کننده‌ای به سر می‌برد... عصر روز شنبه، بالاخره ایشان را در همین وضعیت خطرناک به زندان اوین منتقل نمودند. همزمان دکتر محمود مرادخانی (تهرانی) فرزند آقای تهرانی در پاریس نیز ضمن تکذیب خودکشی پدرش مدعی شکنجه پدرش شد. سرانجام پس از گذشت بیش از ۹ سال زندان، کم کم مرخصی‌های حجت‌الاسلام تهرانی از زندان اوین آغاز شد و به تدریج مرخصی‌های ایشان طولانی تر شد و در آخر غالباً در خارج از زندان به سر می‌برد و سرانجام آزاد شد و در حال حاضر هم، در تهران در کنار همسر و فرزندانش زندگی می‌کند.[۱۵][۱۶]

آثار و تألیفات شیخ علی تهرانی[ویرایش]

شیخ علی تهرانی، علاوه بر کارهای مبارزاتی، از سال ۱۳۵۰ به بعد، به کار تالیف کتب نیز اشتغال داشت. وی در بیشتر این کتاب‌ها بحث از نظام اسلامی را طرح کرده و نگاهش به اسلام، نگاهی کاملاً نظام‌مدارانه‌است. پیش از انقلاب، تهرانی کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» نوشت؛ این همان کتابی است که بعدها استادش روح‌الله خمینی به طعنه از او به عنوان کسی که کتاب اخلاق و توحید می‌نویسد، اما خودش از آن بی‌خبر است، یاد کرد.

تالیفات[ویرایش]

کتابها و نوشته‌های استاد علی تهرانی:

کتابهای چاپ و منتشر شده:
۱- توحید افعالی یا کیفیت انتساب آثار اشیاء به اشیاء (۱۳۴۹)
۲- توحید ذاتی یا اثبات وحدت وجود (۱۳۵۰)
۳- مدینه فاضله در اسلام (۱۳۵۱)
۴- تقیه در اسلام (۱۳۵۲)
۵- قانون لاضرر یا حافظ نظام اسلامی (۱۳۵۲)
۶- اقتصاد اسلامی (۱۳۵۳)
۷- امر به معروف و نهی از منکر (۱۳۵۳)
۸- روابط اجتماعی و اقتصادی در اسلام (۱۳۵۴)
۹- توحید و خداشناسی در اسلام (۱۳۵۴)
۱۰- مالیاتهای اسلامی (۱۳۵۵)
۱۱- اسلام ضد استثمار (۱۳۵۵)
۱۲- طرح کلی نظام اسلامی (۱۳۵۵)
۱۳- ای انسان ستم و تفرقه مپسند (۱۳۵۶)
۱۴- اخلاق اسلامی در سه جلد (۱۳۵۸)
۱۵- فلسفه شناخت در سه جلد (۱۳۵۹)
۱۶- روش تفسیر قرآن (۱۳۵۹)
۱۷- آری اینچنین شد برادر (۱۳۵۹)

نوشتارهای منتشر نشده:

الف ـ نوشته‌هایی که هنگام حمله به منزل غارت شده‌اند و خبری از آن در دست نیست:

۱- قواعد الاسـتـنبــاط (یک دوره اصول فقه به زبان عربی)
۲- سه هزار صفحه تقریرات از درسهای قم، نجف و مشهد (به زبان عربی)
۳- جهارده مقاله
۴- پانصد صفحه در قضاوت میان اختلافات ابن رشد با ابن سینا
۵- رساله‌ای در شش جهت حرکت

ب – نوشتارهای زمان حصر خانگی و حبس قبل و بعد از اقامت در عراق (۱۳۶۰ تا ۱۳۸۴):

۱- تفسیر قرآن در سه جلد (تالیف د ر زمان حصر خانگی در مشهد)
۲- شرح نهج البلاغه در سه جلد (تالیف در زندان وکیل آباد مشهد سال ۱۳۶۰)
۳- رساله توضح المسائل
۴- تشریح خیر انسانی و شر انسانی (تالیف درنجف)
۵- دائره ملکوتی در دو قوس نزولی و صعود وجود (تالیف در زندان وزارت اطلاعت تهران ۱۳۷۴)
۶- شجره نوریه یا شرح شجره‌ای که آدم از آن خورد
۷- روش اسلام در اصلاح جوامع بشری (تالیف در زندان وزارت اطلاعات ۱۳۷۶)

ج – نوشتارهای چاپ و منتشر نشده از سال ۱۳۸۴ به بعد:

۱- شرح مصباح الهدایه فی النبوه و الولایه (به فارسی)
۲- شرح تائیه ابن فارض (به فارسی)
۳- شرح هدایه الحکمه ابن اثیر (به فارسی)
۴- شرح اسرار الصلوه مرحوم میرزا جواد آقا ملکی تبریزی (به فارسی)
۵- شرح تمهید القواعد ابن ترکه به فارسی
۶- جلد چهارم فلسفه شناخت در اثبات نبوت عامه و خاصه
۷- بیان طریق تصوف بطور فشرده از ابن عربی با شرح آن
۸- معاد انسان به سبک عرفانی
۹- رساله‌ای در بیان قول حق در علم باریتعالی
۱۰- نگهبان صفات عارفان (شرح التحصین فی صفات العارفینِ ابن فهد حلّی)
۱۱- شرح انواع وجود رابط
۱۲- رساله‌ای در پاسخ به اشکالی که محدثان بر اراده حق تعالی نموده‌اند
۱۳- رساله‌ای در کیفیت وجود طبعیات در مصداق خارجی
۱۴- رساله‌ای در تعریف موضوع علم و اشکالهایی که بر تعریف مشهور شده است
۱۵- شرح منطق منظومه حاجی سبزواری
۱۶- شرح منطق اشارات بوعلی سینا
۱۷- خاطرات از تولد تا اواخر بودن در زندان -سال ۱۳۸۳

منابع[ویرایش]

  1. http://www.asre-nou.net/php/view.php?objnr=27514
  2. http://www.asre-nou.net/php/view.php?objnr=27514
  3. http://www.majlesekhobregan.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=645&Itemid=44
  4. جنبش راه سبز - علی تهرانی و رفع یک شبهه
  5. هاشمی، محسن، (به اهتمام)، 1385، به سوی سرنوشت: کارنامه و خاطرات سال 1363، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ اول، ص66
  6. [۱]
  7. تخریب خانوادگی همزمان نظام و رهبری از تهران و پاریس
  8. Iranian Jurist Questions Legality Of Ex-Deputy Premier's Spy Trial - New York Times
  9. ابهام در وضعیت شیخ علی تهرانی، برداشت شده در ۱۰ مرداد ۱۳۸۸.
  10. THE WORLD; Sister of Iran's President Flees to Husband in Iraq - New York Times
  11. هاشمی، یاسر، (به اهتمام) 1378، عبور از بحران: کارنامه و خاطرات 1360 هاشمی رفسنجانی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ اول، ص219
  12. هاشمی، یاسر، (به اهتمام) 1378، عبور از بحران: کارنامه و خاطرات 1360 هاشمی رفسنجانی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ اول، صص 345و 346
  13. هاشمی، محسن، (به اهتمام)، 1385، به سوی سرنوشت: کارنامه و خاطرات سال 1363، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، چاپ اول، ص62
  14. این چند سطر از مقاله "شیخ علی تهرانی و رفع یک شبهه" نوشتهٔ جناب آقای حسن یوسفی اشکوری استفاده شده است.
  15. [۲]
  16. جنبش راه سبز - علی تهرانی و رفع یک شبهه