علی تهرانی

علی مرادخانی
شیخ علی تهرانی
زادروز	۱۳۰۹
محل زندگی	تهران
ملیت	ایرانی
نام‌های دیگر	علی‌مراد خانی ارنگه
مذهب	شیعه
همسر	بدری خامنه‌ای
فرزندان	محمود تهرانی
خویشاوندان	علی خامنه‌ای (برادر همسر)

علی‌مراد خانی ارنگه معروف به شیخ علی تهرانی (زادهٔ ۱۳۰۹ خورشیدی) روحانی و خطیب ایرانی است. او نماینده استان خراسان در مجلس خبرگان قانون اساسی، شوهرخواهر سید علی خامنه‌ای، و از شاگردان سید روح‌الله خمینی بود که در دوران پیش از انقلاب، به مبارزه با حکومت پهلوی پرداخت و در این راه به زندان افتاد. او دارای درجه اجتهاد است. پس از انقلاب، شیخ علی تهرانی به انتقاد علنی از سیاست‌های نظام جمهوری اسلامی می‌پرداخت و در کلاس‌های درس، از مسئولان رده بالای جمهوری اسلامی بدگویی می‌کرد.

او پس از انقلاب به عراق رفت و به همراه خانواده در عراق، به مجاهدین خلق پیوست اما پس از پایان جنگ، در سال ۱۳۷۴ به ایران بازگشت. او در ایران به بیست سال زندان محکوم شده است اما غالبا در خارج از زندان، در حبس خانگی به سر می برد.

زندگی شخصی

بدری حسینی خامنه‌ای، خواهر سید علی خامنه‌ای، همسر اوست. فرزند او دکتر محمود تهرانی هم‌اکنون مقیم پاریس است.

فعالیت‌های پیش از انقلاب ایران

با اوج‌گیری تظاهرات، شیخ علی تهرانی از فعالان سیاسی مشهد به شمار می‌آمد و در مجامع انقلابی حضوری فعال داشت. در همان زمان، گهگاه در مجالس انقلابی تهران نیز از شیخ علی تهرانی دعوت می‌شد. محمد مفتح نیز برای سخنرانی در مسجد قبا از او دعوت کرد که وی را پس از دو شب سخنرانی دستگیر و سپس تبعید نمودند. وی از جمله کسانی بود که بخاطر مبارزاتش علیه حکومت پهلوی، دستگیر و به مناطق دوردست و بد آب و هوا تبعید و زندانی شد. تهرانی در فروردین ۱۳۵۷ در سیرجان تبعید بود. پس از آن، همراه سید علی‌محمد دستغیب، مرتضی فهیم کرمانی و سیدمحمد احمدی، به سقز تبعید شد.

شیخ علی تهرانی بعد از انقلاب

بلافاصله پس از پیروزی انقلاب ۵۷، ریاست دادگاه انقلاب مشهد و مدتی هم ریاست دادگاه انقلاب اهواز به شیخ علی تهرانی سپرده شد و وی به محاکمه بازماندگان حکومت پهلوی مشغول گشت. در سال ۱۳۵۸ از سوی حزب جمهوری اسلامی مشهد داوطلب مجلس خبرگان قانون اساسی شد که به عنوان نفر هفتم از خراسان انتخاب شده و به خبرگان راه یافت و در مجلس خبرگان در کمیسیون مالی و اقتصادی حضور داشت. وی در تاریخ ۲۵/۱۰/۱۳۵۸ طی نامه‌ای به رهبر انقلاب در خصوص افغانی بودن جلال الدین فارسی یکی از کاندیداهای اولین دوره ریاست جمهوری تذکر داده و نسبت به انتصاب سیدعلی خامنه‌ای به امامت جمعه تهران شدیدا اعتراض نمود.

اعتراض به محاکمه امیر انتظام

وی در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۳۶۰ در نامه‌ای خطاب به رییس جمهور وقت - بنی صدر- نسبت به روند دادگاه و محاکمه عباس امیرانتظام و متهم کردن وی به جاسوسی برای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا اعتراض کرده و خواستار دخالت بنی صدر در روند محاکمه شد.

گرایش به سازمان مجاهدین خلق

شیخ علی تهرانی تحت تأثیر اندیشه‌های اقتصادی سوسیالیستی و چه بسا با تأثیرپذیری از کتاب اقتصاد مجاهدین خلق، آثاری در اقتصاد اسلامی نوشته بود. تهرانی از اواخر سال ۱۳۵۸ به این سو به تدریج به سمت هواداری از جریان‌های مخالف انقلاب کشیده شد و تقریبا مواضع مشترکی با لاهوتی داشت. با جدا شدن صفوف، وی متمایل به مجاهدین خلق و بنی‌صدر شد و وی در بهمن ماه ۱۳۵۸ ضمن نگارش متنی که در نشریه «مجاهد» به چاپ رسید، به انتقاد از عملکرد سید روح الله خمینی پرداخت.

تندترین مصاحبهٔ وی که با حمایت از برخی از هواداران سازمان مجاهدین خلق تحت عنوان «معلمان مسلمان» مشهد انتشار یافت، حاوی برخوردهای تند وی بر ضد رهبران حزب جمهوری اسلامی و شخص سید روح الله خمینی بود.

پناهندگی به عراق

شیخ علی تهرانی به دنبال این‌که بنی‌صدر ایران را ترک کرد و پس از استقرار مجاهدین خلق در عراق، در فروردین ۱۳۶۳، مخفیانه به عراق رفت و در آنجا برای سال‌های طولانی در رادیوی فارسی زبان بغداد، مشغول به تبلیغات برضد جمهوری اسلامی بود. رژیم صدام با پخش سخنان شیخ علی تهرانی که علیه آیت الله خمینی و جمهوری اسلامی بود، برای شکست روحی اسرای ایرانی در بند استفاده می‌کرد.

پیوستن همسر و فرزندان

۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۴، بدری خامنه‌ای (خواهر علی خامنه‌ای رییس جمهور وقت و رهبر فعلی ایران) در یک کنفرانس مطبوعاتی در بغداد حضور یافت. وی در این کنفرانس گفت که به همراه ۳ دختر و ۲ پسرش برای پیوستن به پدرشان از میان جبهه ایران-عراق فرار کرده و به عراق آمده‌است و فاقد گذرنامه هستند. او افزود که علی خامنه‌ای کمک به وی را رد کرده‌است .

شیخ علی تهرانی در خاطرات هاشمی رفسنجانی

هاشمی رفسنجانی در کتاب خاطراتش در سال ۱۳۶۳ آورده است:

وی در تابستان سال ۱۳۶۳ پس از فرار از کشور، در مصاحبه‌ای با هفته‌نامهٔ آلمانی اشپیگل به دروغگویی پرداخت، از جمله گفت: «آقای رفسنجانی به من گفته‌است که اگر ما عراق را به دست آوریم، دو کشور ما به صورت یک کشور و آن هم بزرگ‌ترین صادرکننده نفت، درخواهد آمد. ما جمعاً شصت میلیون جمعیت خواهیم بود و قدرت عظیمی در اقتصاد جهانی خواهیم داشت».

بازگشت به ایران، وضعیت فعلی

شیخ علی تهرانی پس از یک دهه، بالاخره سال‌ها پس از پایان جنگ و در سال ۱۳۷۴ خود را در یکی از پاسگاه‌های مرزی تسلیم نمود و نیروهای جمهوری اسلامی وی را به تهران منتقل کردند. در آن زمان اعلام شد که او به علت سالخوردگی، وضع جسمانی مناسبی ندارد و از نظر روحی و روانی نیز از تعادل برخوردار نیست. شیخ علی تهرانی از کارهای گذشته خود اظهار ندامت کرد و خود را مستوجب اشد مجازات دانست.

او در ایران به بیست سال زندان محکم شده است اما غالبا در خارج از زندان به سر می برد با این شرط که با کسی ملاقات نداشته باشد.

آثار و تألیفات شیخ علی تهرانی

شیخ علی تهرانی، علاوه بر کارهای مبارزاتی، از سال ۱۳۵۰ به بعد، به کار تالیف کتب نیز اشتغال داشت. وی در بیشتر این کتاب‌ها بحث از نظام اسلامی را طرح کرده و نگاهش به اسلام، نگاهی کاملاً نظام‌مدارانه‌است. پیش از انقلاب، تهرانی کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» نوشت؛ این همان کتابی است که بعدها استادش روح‌الله خمینی به طعنه از او به عنوان کسی که کتاب اخلاق و توحید می‌نویسد، اما خودش از آن بی‌خبر است، یاد کرد.

تالیفات

• اخلاق اسلامی
• اسلام ضد استثمار
• اقتصاد اسلامی
• مالیات اسلامی
• قانون لاضرر یا حافظ نظام اسلامی
• امر به معروف و نهی از منکر
• ای انسان ستم و تفرقه را مپسند
• توحید ذاتی یا اثبات وحدت وجود
• توحید و خداشناسی در مکتب اسلام
• طرح کلی نظام اسلامی
• فلسفه شناخت
• تقیه در اسلام
• مدینه فاضله در اسلام
• روابط اجتماعی و اقتصادی در اسلام
• آری اینچنین «شد» برادر
• شيعه در پيشگاه قرآن و اهل بيت عليهم‌السلام (ترجمه قسمتی از جلد پانزدهم بحارالانوار
• کدامين راه سوم!؟/ علی تهرانی...[ و ديگران].- دوستداران کانون ابلاغ انديشه‌های شريعتی، ‎۱۳۵

منابع

• بازتاب