آتش‌نشانی

تلاش آتش‌نشانان در کبک کانادا

آتش‌نشانی نام نهاد، ارگان، واحد دولتی و یا خصوصی است که وظیفه مبارزه با حریق و برخی دیگر از سوانح و حوادث را بر عهده دارد.

شرح وظایف

ایستگاه آتش‌نشانی

در برخی کشورها از جمله ایران، وظیفه آتش‌نشانی فقط به مبارزه با حریق خلاصه نمی‌شود. برای مثال سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، شرح وظایف خود را بدینگونه برشمرده‌است.از صدرالله
۱. مقابله با هرگونه آتش‌سوزی
۲. نجات محبوس شدگان در زیر آوار ساختمان، خودروی تصادفی، آسانسور و...
۳. مقابله و پیشگیری از سقوط اجسام و درخت از ارتفاع و احتمال خطر برای شهروندان
۴. نجات سقوط کنندگان در چاه، کانال آب، رودخانه، سد، استخر و...
۵. مقابله با حیوانات وحشی و موذی
۶. نجات مصدومین حوادث چرخ گوشت، حلقه‌های فلزی، تسمه نقاله، دستگاه‌های برش و کارخانه‌ای
۷. کلیه موارد دیگری که در آن جان و مال شهروندان در معرض خطر می‌باشد.

علاوه بر این، آتش‌نشانی وظایف جنبی دیگری نیز دارد که تعیین صلاحیت و ایمنی برخی شرکت‌ها، افراد و ساختمانها از آن جمله‌است.

تاریخچه آتش‌نشانی در ایران

برج آتش‌نشانی تبریز

نخستین شهر کشور که به تجهیزات و سازمان آتش‌نشانی مجهز شد، شهر تبریز بود. در حدود یکصد و پنجاه سال پیش، روسها در این شهر نخستین سازمان آتش نشانی ایران را تاسیس نمودند که برج آتش‌نشانی تبریز از یادگارهای آن دوران است. دومین و سومین واحدهای آتش نشانی رسمی در جنوب کشور و در شهرهای مسجد سلیمان و آبادان برای حفظ تأسیسات ایجاد شده در پالایشگاه آن شهرها تاسیس شد. سپس با توجه به ایجاد زیر ساختهای اقتصادی در اقصی نقاط کشور، ایجاد واحدهای اطفایی در مناطق مختلف کشور آغاز گردید که می‌توان به احداث واحدهای آتش نشانی (اطفائیه) در بلدیه آنروز نام برد که در قطبهای اقتصادی و صنعتی کشور ایجاد شده و بطور مثال احداث پایگاه‌هایی در تهران ۱۳۰۳، قزوین ۱۳۰۳، اهواز ۱۳۰۴، بندر انزلی ۱۳۰۵، شهر رشت ۱۳۱۰، مشهد مقدس ۱۳۱۲، شهر زنجان ۱۳۲۷، شهر اصفهان ۱۳۲۸ و شهر شیراز ۱۳۲۹ نام برد.

در تهران نیز اولین‌بار، یک ژنرال روس در محل سه‌راه امین‌حضور، اقدام به تاسیس اولین ایستگاه آتش‌نشانی نمود و بعدها با گسترش همین واحد و انتقال آن به چهارراه حسن‌آباد، واحد اطفائیه بلدیه تاسیس گردید. به تدریج با افزایش نیازهای شهر تهران این واحد به دو ایستگاه تهران و شمیرانات توسعه پیدا کرد. در سال ۱۳۲۶ این ایستگاه‌ها به پنج ایستگاه افزایش یافت و امروزه تعداد ایستگاه‌های حریق تهران 94 مورد است.

آشنايي با سازمان آتش نشاني خدمات ايمني ایران

سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني ( با توجه به تعريف سازمان) سيستمي مــتشكل از اجزاء بهم پيوسته و مبتني بر نظم و انضباط است كه به منظور رسيدن به هدفهاي خاصي ايجادشده است، اين هدفها فلسفه وجودي سازمان را تشكيل مي دهند.سازمانهاي آتش نشاني در ايران معمولاً به شكل سازماني وابسته به شهرداري بوده و با شخصيت حقوقي مستقل و استقلال مالي و اداري درهر شهر تشكيل مي شوند. اين سازمان نيز مانند هر سازمان ديگر داراي وظايفي است كه عمده ترين آنها نجات جان افراد ، مهار و اطفاي آتش سوزيها ، حفاظت از سرمايه هاي ملي و ارائه آموزشهاي عمومي و تخصصي در جهت ارتقاء سطح فرهنگ ايمني شهروندان مي باشد.توسعه شهرنشيني و كاربرد تكنولوژي پيچيده در ايجاد امكانات شهري ، استفاده از تأسيسات عظيم و ساختمانهاي بلند و فعاليت مراكز اجتماعي و اقتصادي بزرگ ، توليد روزافزون محصولات مصرفي و سرمايه اي در مراكز صنعتي و توليدي ، بكارگيري مراكز بزرگ تخليه و نگهداري كالا و محصول، خطرات زيادي را به همراه دارد كه هر لحظه شهروندان را مورد تهديد قرار مي دهد.معمولاً سازمانها و مراكز ارائه خدمات ايمني و آتش نشاني ( كه با هدف ايمن سازي و محــافظت شهـرونـدان ايجاد شده اند) زماني وارد عمل مي شوند كه حريق يا حادثه اي اتفاق افتاده و شهروندان از كنترل و مهار آن ناتوان باشند. مديريت اين گونه حوادث كه ازتنوع بي شماري برخوردار هستند نياز به امكانات و تجهيزات پيچيده واطلاعات دقيقي از علوم و فنون مختلف دارد. مديران و مسئولين سازمان آتش نشاني بايستي دقيقاً از استانداردهاي ايمني و حفاظت از حريق آگاهي داشته و تجهيزات و ابزارلازم درارائه خدمات امدادي را در اختيار گرفته و بكارگيرند.وقوع حوادث و آتش سوزيها هر چند كوچك و جزئي باشد ( مثل نشت گاز، آتش سوزي يك خودرو يا سقوط يك درخت در خيابان ) سازمانهاي خدماتي و نيروهاي امدادي متعددي را به فعاليت وا مي دارد اين فعاليتها نياز به هماهنگي هاي قبلي دارد كه در شرح وظايف هر سازمان مطرح و شرايط لازم جهت ايجاد ارتباط و همكاري آنها تعريف شده است.سازمانها وارگانهايي كه درمواقع بروز حوادث و وقوع موارد اضطراري در سطح شهرها حضوري فعال دارند عبارتند از : سازمان آتش نشاني وخدمات ايمني ، واحدهاي اورژانس و بيمارستاني ، نيروهاي نظامي و انتظامي ، هلال احمر ، شهرداريها ، نيروهاي امداد شركت برق، آب ، گاز و … در كليه شهرهاي جهان سازمانهاي آتش نشاني ايجاد شده اند و هر يك از آنها با توجه به نظام سياسي و اجتماعي هر كشور در زير مجموعه يك وزارتخانه يا نهاد بزرگتر قرار دارند. سازمانهاي آتش نشاني موجود دركشورهاي مختلف هريك داراي قوانين و مقررات اداري مخصوص بخود بوده و با نظام خاصي اداره مي شوند ولي همه اين سازمانها داراي اهداف مشتركي هستند. در يك شهر بزرگ نيز ممكن است چندين واحد يا سازمان آتش نشاني وجود داشته باشد كه داراي مديريت و مقررات خاصي باشند كه ناشي از نظام حاكم برآنهاست . مثلاً سازمان آتش نشاني استان ، آتش نشاني فرودگاه ، پالايشگاه ، راه آهن ، نيروهاي نظامي ، صنايع و كارخانجات هر يك داراي سازماندهي خاصي هستد كه مربوط به مديريت آن مراكز است ولي آنچه مهم است هدف مشتركي است كه براي كليه اين سازمانها و موسسات تعريف شده است.هر چند اعضاي اين گروههاي امدادي شناخت نزديكي از يكديگر ندارند ولي با توجه به مهمترين اصل پذيرفته شده در فعاليتهاي گروهي يعني هماهنگي و همكاري با گروه و اطاعت از رهبري گروه و هدف مشتركي كه دارند در مواقع بروز حوادث و آتش سوزيهاي بزرگ دست دردست يكديگر با همكاري صميمانه به كنترل ، مهار و اطفاي حريق و حوادث پرداخته و در جهت ايجاد ايمني محيط و نجات آسيب ديدگان فعاليت مي نمايند. اهداف سازمان آتش نشاني با يك هدف كلي كه استقرار ايمني پايدار در جامعه است ايجاد مي شود. اين هدف كلي با دستيابي به چند هدف جزئي تحقق مي يابد .

اهداف جزئي اين سازمان عبارتند از :

1 ) نجات جان انسانها، مهار و اطفاي آتش سوزي و حفاظت از ثروتهاي ملي در مقابل حريق و سوانح و عوارض ناشي از آن.

2 ) برنامه ريزي و تعيين خط مشي درامور مربوط به آتش نشاني وخدمات ايمني .

3 ) ارائه آموزشهاي لازم در امور آتش نشاني و خدمات ايمني در سطوح مختلف سازمان براي كاركنان و افراد خارج از سازمان طي برنامه هاي زمانبندي شده .

4) ايجاد و توسعه ايستگاههاي آتش نشاني و بهره برداري از آنها .

5 ) نظارت برعمليات موسسات و شركتهاي دولتي و خصوصي فعال در زمينه آتش نشاني و خدمات ايمني .

6 ) انجام برنامه ريزي و تمهيدات لازم در جهت مقابله و كاهش آثار سوء ناشي از حوادث و سوانح طبيعي و غير طبيعي.

7 ) نظارت و كنترل بر تحقق شرايط ايمني در ساختمانها و رعايت استانداردهاي لازم در تجهيز بناها در برا بر سوانح گوناگوني مثل زلزله ، سيل ، آتش سوزي و … .

حرفه آتش نشان

سازمان های آتش نشانی با هدف اصلی نجات جان و اموال انسان ها تشکیل شده اند بنابراین یک آتش نشان قادر است در بحرانی ترین شرایط محیطی و زیان آور ترین شرایط کاری به یاری حادثه دیدگان بشتابد.با توجه به آمارهای حریق و حوادث ، تعداد مصدومین و فوت شدگان ماموران آتش نشان در طی سالیان اخیر نگران کننده است چرا که آتش نشانان در محیط های پر مخاطره آمیز و از جمله انفجارات به امداد رسانی و عملیات می پردازند ، لذا آسیب پذیری آنان در حد بالایی است.علاوه بر این ، عوارض و مخاطرات شغلی در حرفه آتش نشانی با بروز و تشدید انواع بیماری های جسمی و روانی جلوه می کند.بر این اساس مهم ترین وظیفه آتش نشانان شامل آماده باش شبانه روزی برای شرکت در حوادثی که جان انسان در خطر باشد، انجام عملیات نجات و امداد در حوادثی که جان حیوانی در خطر باشد، شرکت فعال در حوادث طبیعی به منظور یاری رساندن به هموطنان، اداره کردن و مهار آتش سوزی ها در صنایع و اماکن مختلف، بررسی علل حریق و حوادث در شرایط محیطی متفاوت و همراه با مخاطرات گوناگون می شود.به این ترتیب آتش نشانان در هر ماموریت به طور معمول در معرض چندین عوارض از جمله عوارض ناشی از استرس رانندگی و ترافیک ، عوارض ناشی از اثرات دود و گازهای سمی در محل های عملیات، عوارض ناشی از صدای آژیر، بلندگو و نور چراغ گردان، عوارض ناشی از ترشح هورمون های دفاعی و آمادگی بدن در برابر حوادث، اثرات ناشی از حرارت در محل حریق، عوارض ناشی از تماس یا جذب مواد شیمیایی از طریق پوست، عوارض ناشی از صدمات فیزیکی در حین انجام وظیفه، عوارض ناشی از دریافت پرتوهای یونساز و تشعشعات رادیواکتیویته قرار می گیرند.علاوه بر این ، آتش نشانان در هنگام انجام عملیات نجات و امداد در معرض عوارضی نظیر رویت صحنه های دلخراش و تألم آور، عوارض ناشی از وقوع انفجار در صحنه حادثه، عوارض ناشی از مسائل ارگونومی وسایل و تجهیزات و ماشین آلات، عوارض ناشی از انجام خدمت به صورت شیفتی، عوارض ناشی از عدم تغذیه صحیح و متناسب با حرفه، عوارض ناشی از استرس پس از حادثه، عوارض ناشی از کارکردن در محیط های آلوده، عوارض ناشی از کارکردن در محیط های مرطوب نیز قرار می گیرند.براساس آمار سال های 76 تا 81 در رابطه با خسارات جانی و مصدومین ناشی از شرکت در عملیات آتش نشانی، بیشترین مصدوم ناشی از شرکت در عملیات حریق و نجات مربوط به سال 81 با تعداد 63 مصدوم حریق و 12 مصدوم نجات بوده است.بنابراین گزارش ، وجود فاکتورهایی شامل سرو صدا ، محیط عفونت زا و آلوده ، مواد شیمیایی و گازهای سمی ، مواد رادیواکتیو ، کار در محیط غیر متعارف (کم نور وپر نور) ، وجود ذرات معلق در هوا ، کار در شرایط جوی نامساعد ، کار در ارتفاع ، ریزش و برخورد اجسام خارجی ، انفجار ، خطر برق ، سطوح شیب دار و لغزنده ، کار در فضای مسدود و غیر متعارف، کار در اعماق، کار در محیط های با حرارت بالا ، جابجا کردن قطعات سنگین ، کار در فضای باز ، کار در محیط های مرطوب، کار در محیط های متعفن و نامطبوع ، کار در شرایط روحی نامساعد از مهم ترین عواملی است که شرایط محیط کار آتش نشانان را از حالت عادی خارج می کند. بر این اساس ، مقایسه فاکتورها و عوامل زیان آور در محیط کار با شرایط ویژه شغل آتش نشانی گواه آن است که کلیه فاکتورها و عوامل مذکور در حرفه آتش نشانی وجود داشته ضمن اینکه فاکتورهای دیگری نیز وجود دارد که در قوانین موضوعه لحاظ نشده است لذا یک آتش نشان در هر حادثه حداقل 10 مورد از عوامل زیان آور را لمس می کند همچنین آتش نشان در طول خدمت با تمامی فاکتورهای زیان آور در صحنه های عملیات و امداد رسانی مواجه است.

درباره سایت جامع آتش نشانی ایران

این سایت کاملا" شخصی بوده و وابسته به هیچ سازمان و نهادی نمی باشد. هدف از ایجاد سایت جامع آتش نشانی ایران ارائه اطلاعات بصورت رایگان در بستر وب می باشد . امیدواریم بتوانیم با کمک همه کارشناسان ایمنی و آتش نشانی در آینده نزدیک برترین و پر محتواترین سایت در زمینه ایمنی و آتش نشانی در ایران و جهان باشیم.

سایت جامع آتش نشانی ایران/حامد حیدری کارشناس آتش نشانی== منابع ==

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آتش‌نشانی موجود است.