باشگاه فوتبال استقلال تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از استقلال تهران)
پرش به: ناوبری، جستجو
استقلال
Esteghlal FC.svg
نام کامل باشگاه باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال تهران
تاریخ تأسیس ۴ مهر ۱۳۲۴ (۷۱ سال پیش)[۱] با نام دوچرخه‌سواران
نام ورزشگاه ورزشگاه آزادی
(گنجایش: ۷۸٬۱۱۶ نفر[۲])
مالک وزارت ورزش و امور جوانان
مدیرعامل رضا افتخاری (مدیر عامل)
سرمربی علیرضا منصوریان
لیگ جام خلیج فارس
۹۵–۱۳۹۴ سوم
وب‌گاه fcesteghlal.ir
Kit left arm whiteborder.png
Team colours
Kit body SSh1617.png
Team colours
Kit right arm whiteborder.png
Team colours
Kit shorts white border.png
Team colours
Kit socks top on white.png
Team colours
لباس اول
Kit left arm blueborder.png
Team colours
Kit body SSa1617.png
Team colours
Kit right arm blueborder.png
Team colours
Kit shorts bluesides.png
Team colours
Team colours
لباس دوم
Soccerball current event.svg فصل جاری

باشگاه فوتبال استقلال تهران یکی از پر هوادارترین باشگاه‌های فوتبال در ایران است.[۳] که در سال ۱۳۲۴ در شهر تهران بنیان‌گذاری شده‌است. استقلال تا پیش از انقلاب ایران تاج نام داشت.[۴]
این باشگاه هم‌اکنون در لیگ برتر ایران بازی می‌کند. استقلال با دو قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۰ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۱–۱۹۹۰) و دو نایب قهرمانی (جام باشگاه‌های آسیا ۹۲–۱۹۹۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۹–۱۹۹۸) و دو مقام سومی (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۰۲–۲۰۰۱)، پُرافتخارترین باشگاه فوتبال ایران در رقابت‌های آسیایی و سومین باشگاه پرافتخار تاریخ قاره آسیا محسوب می‌شود.[۴][۵][۶]
استقلال همچنین با ۸ قهرمانی در بالاترین دسته فوتبال ایران، لیگ منطقه‌ای ایران یک بار، جام تخت جمشید یک بار، لیگ قدس یک بار، جام آزادگان ۲ بار و لیگ برتر ۳ بار، دومین تیم پرافتخار در لیگ ایران[۷] و با ۶ قهرمانی و ۳ نایب قهرمانی، پرافتخارترین تیم در جام حذفی ایران است.[۸] در مجموع استقلال با کسب ۱۶ عنوان قهرمانی در لیگ، جام حذفی و جام باشگاه‌های آسیا پرافتخارترین تیم ایران است.[۹]
رقیب سنتی این باشگاه، پرسپولیس است. این دو باشگاه پرطرفدارترین و پرافتخارترین تیم‌های فوتبال ایران و برگزارکنندهٔ شهرآورد تهران هستند.[۴] فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال این باشگاه را پس از الهلال عربستان و یوکوهاما مارینوس ژاپن، سومین باشگاه برتر فوتبال آسیا در قرن بیستم اعلام کرده‌است.[۱۰] همچنین این فدراسیون، باشگاه فوتبال استقلال را با ۶۱۰ امتیاز در رتبه ۲۷۹مین باشگاه جهان در اولین دههٔ قرن بیست و یکم قرار داد که بر این اساس، بعد از باشگاه سپاهان که در رده ۲۳۳ جهان قرار دارد، تیم استقلال تهران دومین باشگاه فوتبال برتر ایرانی طی سال‌های (۲۰۱۰–۲۰۰۱) نام گرفته است.[۱۱] همچنین این باشگاه در مجموع امتیازات تیم‌ها در تاریخ لیگ برتر، در رتبه نخست قرار دارد و در مجموع تمام ادوار لیگ برتر ایران صاحب بیشترین گل زده و بیشترین برد می‌باشد.[۱۲]

طبق آخرین رده‌بندی برترین تیم‌های باشگاهی جهان، تیم استقلال تهران با ۱۲ پله صعود و کسب ۱۵۳ امتیاز، در رده ۵۵ جهانی قرار داشته و بهترین تیم ایرانی و سومین تیم در قاره آسیا بوده است.[۱۳] همچنین باشگاه استقلال طی دو سال پیاپی در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، عنوان پرتماشاگرترین تیم حاضر در مسابقات لیگ قهرمانان آسیا را از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا به خود اختصاص داد.[۱۴][۱۵] ضمن آن که ناصر حجازی دروازه‌بان و مربی نامدار باشگاه استقلال تهران در رده‌بندی اعلام شده از سوی فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال پیرامون بهترین دروازه‌بان‌های قرن بیستم آسیا، توانست عنوان دوم را بعد از محمد الدعیع دروازه‌بان اسبق تیم ملی فوتبال کشور عربستان به خود اختصاص دهد تا افتخاری دیگر برای استقلال رقم بخورد. حجازی در آمار ارائه شده، رتبه ۴۱ جهان را نیز در قرن بیستم به خود اختصاص داد.[۱۶] ضمن آنکه وی برگزیده روزنامه نیونیشن چاپ سنگاپور به عنوان یکی از ۱۰ دروازه بان برتر جهان در تاریخ ۲۷ فوریه ۱۹۸۰ و جزو ۱۰ بازیکن برتر قاره آسیا در تمامی ادوار مسابقات جام جهانی از نگاه سایت ورزشی و معتبر ESPN FC معرفی شده است. ناصر حجازی دارای رتبه ۱۳۴ جهان و رتبه دوم ایران با رکورد ۸۳۷ دقیقه در بسته نگاه داشتن دروازه از نگاه فدراسیون آمار و تاریخ فوتبال جهان است. [۱۷]

تاریخچه

دوچرخه سواران

نشان پیشین باشگاه تاج
ویرایش جدیدنشان پیشین باشگاه تاج

در سال ۱۳۲۴ تعدادی از دوچرخه‌سواران باسابقه و دارای عناوین قهرمانی در کشور تصمیم گرفتند با ایجاد مرکزی برای گردهمایی‌های دوستانه، پایه‌های یک تشکل صنفی را برپا کنند. باشگاه دوچرخه سواران در ۴ مهر ۱۳۲۴ توسط چند جوان نظامی و دانشجوی دوچرخه‌سواری در تهران تأسیس شد. در این روز، افرادی چون علی دانایی فرد، پطروس باباجان، حریرچی، صمدیان، پیر کارلو، حسنعلی منصور، تفرشی، پرویز عمواوغلی و ... تیم دوچرخه سواران را تشکیل دادند. از گروه اولیه تشکیل دهنده، پنج نفر اولین هیئت مدیره را ساختند. این پنج نفر، عبارت بودند از: پرویز خسروانی یک افسر ۲۳ ساله که در یک مسابقه دوچرخه سواری اول شده بود، اصغر نواب که دوچرخه ساز بود، میرزایی که نجار بود، خشایی که نگهبان بانک بود و عنایت الله جانان پور که کارمند تربیت بدنی بود.[۱۸] باشگاه در ابتدا فقط به دوچرخه‌سواری اختصاص داشت. اما بعداً رشته‌های دیگر از جمله فوتبال نیز به به فعالیت‌های باشگاه اضافه شدند و این درحالی بود که علی دانایی‌فرد باشگاه فوتبال نور را هدایت می‌کرد که بعد از شکست تیم فوتبال کارگر آبادان، مورد توجه دوچرخه‌سواران قرار گرفت و با مذاکرات قرار بر آن شد تا از آن پس تیم نور تحت عنوان تیم فوتبال دوچرخه سواران فعالیت کند.[۱۹] تیم فوتبال دوچرخه‌سواران از ابتدا با لباس آبی رنگ در مسابقات حاضر[۲۰] و در میان تیم‌های شاهین، سرباز و دارایی در رقابت‌های اصلی فوتبال ایران بازی می‌کرد[۱۹]". اولین بازی رسمی تیم دوچرخه سواران در ۱۵ اسفند ۱۳۲۸ و در برابر تیم شاهین و در حضور بیش از ۲۰ هزار تماشاگر در ورزشگاه امجدیه برگزار شد، که در آن دیدار تیم دوچرخه سواران توانست با نتیجه ۱–۰ پیروز شود.[۲۰]

تاج

در سال ۱۳۲۸ پرویز خسروانی امتیاز باشگاه دوچرخه‌سواران را در اختیار گرفت و نام آن بعد از بحث و رای‌گیری بین اعضای هیئت مدیره به «باشگاه فوتبال تاج» تغییر و به ثبت رسید. گفتنی است این کار پس از ادغام دو تیم فوتبال سرباز و دوچرخه سواران انجام گرفت.[۲۱] مدیر باشگاه، سروان پرویز شیخان بود. حضور افرادی نظیر اسدالله علم، نخست وزیر وقت در هیئت مدیره باعث شد تا بودجه قابل توجهی در اختیار باشگاه قرار گیرد.[۱۹] در این دوره تیم تاج از دید فیفا پس از رئال مادرید ثروتمندترین تیم جهان محسوب می‌شده است.[۲۲][۲۳]

استقلال

پس از انقلاب ۱۳۵۷، کاخ مرکزی تاج، توسط کمیته مرکزی تسخیر و این باشگاه منحل شد، اما برخی از بازیکنان این تیم مثل سعید مراغه چیان، هادی نراقی، اصغر حاجیلو، منوچهر مطیعی، حجت خاکسار تهرانی، رضا نعلچگر، پرویز مظلومی و ... با هدایت عنایت الله آتشی دور هم جمع شدند و باشگاه جدیدی را بنیان نهادند.[۱۸] با مشورت برخی از بازیکنان قدیمی باشگاه (ازجمله منصور پورحیدری، ناصر حجازی، علی جباری، عباس کردنوری، عنایت آتشی و جلالی) نام باشگاه تاج به باشگاه استقلال، تغییر کرد.[۱۹]

نام، نماد و رنگ

باشگاه در سال ۱۳۲۴ با نام دوچرخه‌سواران بنیانگذاری شد.[۲۴][۲۵] پس از ثبت باشگاه به نام پرویز خسروانی و علی عبدالهی نوروزی، نام باشگاه با تصویب هیئت مدیره در تاریخ ۱ اسفند ۱۳۲۸[۲۶] به تاج تغییر یافت.[۲۴] پس از وقوع انقلاب، باشگاه استقلال نام نهاده شد.[۲۴][۲۵] رنگ لباس استقلال از آغاز، آبی بوده‌است[۲۴] و رنگ آبی یکی از نمادهای این باشگاه به شمار می‌رود و از این رو آبی‌پوشان یکی از لقب‌های باشگاه‌است.[۲۷]

هواداران

نمایی از هواداران استقلال در ورزشگاه آزادی در جریان بازی پایانی لیگ ۹۲–۱۳۹۱ با داماش گیلان اردیبهشت ۱۳۹۲

بر پایه نظرسنجی‌های انجام شده باشگاه استقلال به همراه پرسپولیس به عنوان پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال ایران معرفی شده‌اند.[۲۸] با این که باشگاه استقلال در تهران قرار دارد، در سراسر ایران هوادار دارد و در بازی‌های خارج از خانه نیز عده زیادی برای تشویق آن‌ها به ورزشگاه می‌روند. این باشگاه در اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس هم نیز هوادارانی دارد و بیشتر ایرانی‌ها ساکن در خارج از ایران هم از هواداران استقلال بشمار می‌روند در فصل ۹۹–۱۹۹۸ جام باشگاه‌های آسیا و در بازی، استقلال و جوبیلو ایواتا ژاپن که در ورزشگاه آزادی برگزار می‌شد، با حضور ۱۲۰ هزار نفر، پرتماشاچی‌ترین بازی تاریخ جام باشگاه‌های آسیا بوده‌است.

همچنین در بازی پایانی پنجمین دوره لیگ برتر و در مقابل برق شیراز که به پیروزی ۴ بر ۱ استقلال و قهرمانی این تیم منجر شد، تعداد ۱۱۰ هزار نفر از هواداران استقلال برای دیدن قهرمانی تیم محبوبشان به ورزشگاه آمدند که پرتماشاچی‌ترین بازی تاریخ لیگ برتر ایران بوده‌است. البته لازم است ذکر شود که طرفداران استقلال تهران در استان خوزستان نسبت به شهرهای دیگر حتی پایتخت بسیار بیشتر هستند و بسیاری از مردم شهر اهواز را به شهر استقلال تشبیه می‌کنند.[۲۹]

همچنین در سال ۲۰۱۰ میلادی بر اساس نظرسنجی سایت فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار، فرهاد مجیدی کاپیتان آن زمان استقلال به پشتوانه هواداران بیشمار استقلال به عنوان محبوب‌ترین بازیکن جهان در سال ۲۰۱۰ شناخته شد.[۳۰]

رقیبان سنتی

شهرآورد تهران

نوشتار اصلی: شهرآورد تهران
نمایی از هواداران استقلال در ورزشگاه آزادی در جریان ۶۹امین شهرآورد تهران، ۲۳ مهر ۱۳۸۹

بازی میان استقلال و پرسپولیس، دو باشگاه پرهوادار و پرافتخار ایران، مهم‌ترین مسابقهٔ باشگاهی فوتبال در ایران است.[۴] نخستین بازی دو تیم در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷، نخستین بازی رسمی پرسپولیس بود که با نتیجهٔ بدون گل پایان یافت.[۳۱] فردای آن روز، روزنامه کیهان ورزشی (مهمترین روزنامه ورزشی آن زمان) روی جلد خود هیچ چیز از بازی ننوشت و تیتری از فوتبال دخترها داشت.[۳۲] بر خلاف گذشته، امروزه این بازی همواره با حساسیت بالا و تماشاگران زیاد همراه‌است و برگزاری آن بازتاب‌های زیادی در ایران دارد.[۴][۳۳] معمولاً این بازی را حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در ورزشگاه آزادی تهران تماشا می‌کنند.[۴] این شهرآورد گاهی به خشونت میان بازیکنان، و درگیری میان هواداران می‌انجامد و هولیگان‌ها به ناوگان حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس‌ها آسیب می‌زنند.[۳۳][۳۴] مجله ورلدساکر در شماره ژوئیه ۲۰۰۸ خود، فهرستی از ۵۰ شهرآورد دنیا منتشر کرد؛ و شهرآورد تهران را در رتبه ۱ام آسیا و ۲۲وم جهان قرار داد.[۳۵]

سپاهان اصفهان

از سال ۱۳۵۰ دو باشگاه استقلال و سپاهان دیدارهای متعددی در قالب مسابقات لیگ، حذفی و دوستانه با یک‌دیگر برگزار کرده‌اند. رقابت این دو تیم از دیرباز جذاب و دیدنی بوده و در حال حاضر این دیدار در لیگ برتر برای هر دوتیم و هواداران آن‌ها از جذابیتی خاص و حساسیت بالایی برخوردار است که این دیدار از مسابقات مهم هر فصل این دو تیم به شمار می‌رود.

ورزشگاه و دارایی‌ها

استقلال هم‌اکنون برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی را اجاره می‌کند.[۳۶][۳۷] این باشگاه پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی تهران، در ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی کنونی) به میدان می‌رفت. استقلال در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی، در فصل ۸۲–۸۱ بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد.[۳۸]

در روز ۱۶ تیر ۱۳۸۷، کلنگ کمپ اختصاصی باشگاه استقلال در پارک ارم تهران به زمین‌خورد.[۳۹] علی فتح‌الله‌زاده، مدیرعامل آن زمان استقلال اعلام کرد که ارزش این کمپ ۷۰ میلیارد تومان است.[۴۰]

بالاخره در بهار سال ۱۳۹۰ انتظار هواداران استقلال به سر رسید و علی فتح‌الله‌زاده مدیرعامل استقلال کمپ اختصاصی باشگاه را افتتاح کرد. کمپ اختصاصی استقلال تهران به یاد و نام بازیکن و مربی سابق استقلال ناصر حجازی نامگذاری شده‌است.

باشگاه استقلال در تیر ۱۳۸۸، با پرداخت ۲ میلیارد تومان مالک ۱٪ از سهام بانک تات شد،[۴۱] این کار در آغاز با استقبال کارشناسان روبرو شد و اقدامی جهت سودآوری آینده باشگاه دانسته‌شد.[۴۲] در پایان سال ۱۳۸۸، استقلال به دلیل اختلاف‌های مدیریتی سهمش را با ۱۸٪ سود واگذار کرد.[۴۳]

آمار و رکوردها

فصل‌های اخیر

فصل لیگ برتر جام حذفی جام باشگاه‌های آسیا
۸۱–۱۳۸۰
دوم
قهرمان
۸۲–۱۳۸۱ ۹ام
۱/۸ نهایی
حذف در مرحله گروهی
۸۳–۱۳۸۲
دوم
نایب قهرمان
۸۴–۱۳۸۳
سوم
۱/۱۶ نهایی
۸۵–۱۳۸۴
قهرمان
انصراف از ۱/۴ نهایی به دستور هیئت مدیره
۸۶–۱۳۸۵ ۴ام
۱/۱۶ نهایی
حذف به علت ارسال نکردن مدارک
۸۷–۱۳۸۶ ۱۳ام
قهرمان
۸۸–۱۳۸۷
قهرمان
۱/۱۶ نهایی
حذف در مرحله گروهی
۸۹–۱۳۸۸
سوم
۱/۸ نهایی
۱/۸ نهایی
۹۰–۱۳۸۹
دوم
نیمه نهایی
حذف در مرحله گروهی
۹۱–۱۳۹۰
سوم
قهرمان
۱/۸ نهایی
۹۲–۱۳۹۱
قهرمان
نیمه نهایی
۹۳–۱۳۹۲ ۵ام
نیمه نهایی
۹۴–۱۳۹۳ ۶ام
۱/۴ نهایی
۹۵–۱۳۹۴
سوم
نایب قهرمان

عملکرد در آسیا

ردیف
سال
عنوان بازی ها
بازی
برد
تساوی
شکست
زده
خورده
تفاضل
عملکرد
۱ ۱۹۷۰ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۴ ۴ ۰ ۰ ۱۰ ۱ ۹+ قهرمان
۲ ۱۹۷۱ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۵ ۳ ۱ ۱ ۸ ۵ ۳+ سوم
۳ ۱۹۹۰–۹۱ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۵ ۲ ۰ ۱۱ ۴ ۷+ قهرمان
۴ ۱۹۹۱–۹۲ جام باشگاه‌های آسیا ۵ ۲ ۲ ۱ ۹ ۳ ۶+ نائب قهرمان
۵ ۱۹۹۸–۹۹ جام باشگاه‌های آسیا ۶ ۴ ۰ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ نائب قهرمان
۶ ۲۰۰۱–۰۲ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۴ ۱ ۲ ۱۹ ۱۲ ۷+ سوم
۷ ۲۰۰۲–۰۳ لیگ قهرمانان آسیا ۳ ۱ ۰ ۲ ۵ ۷ ۲- حذف در مرحله گروهی
۸ ۲۰۰۷ لیگ قهرمانان آسیا به دلیل دیر فرستادن مدارک به ای‌اف‌سی، از دور مسابقات کنار گذاشته‌شد.
۹ ۲۰۰۹ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۰ ۴ ۲ ۶ ۱ ۲- حذف در مرحله گروهی
۱۰ ۲۰۱۰ لیگ قهرمانان آسیا ۷ ۳ ۲ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۱ ۲۰۱۱ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۲ ۲ ۱۱ ۱۰ ۱+ حذف در مرحله گروهی
۱۲ ۲۰۱۲ لیگ قهرمانان آسیا ۹ ۵ ۲ ۲ ۱۳ ۶ ۷+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۳ ۲۰۱۳ لیگ قهرمانان آسیا ۱۲ ۷ ۳ ۲ ۲۰ ۱۲ ۸+ نیمه نهایی
۱۴ ۲۰۱۴ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۱ ۳ ۷ ۷ ۰ حذف در مرحله گروهی
مجموع عملکرد (در ۱۴ دوره) ۸۳ ۴۲ ۲۰ ۲۱ ۱۴۱ ۹۶ ۴۵+ ۲ عنوان قهرمانی+۲ عنوان نائب قهرمانی+۲ مقام سومی

تیم‌های دیگر

خانواده تیم‌های تاج

تاج مسجدسلیمان، سال ۱۳۵۰

در دهه ۱۳۴۰، باشگاه تاج و شاهین، اولین باشگاه‌هایی بودند که در ایران مدرسه فوتبال راه‌اندازی کردند.[۴۴] بازیکنان این مدارس فوتبال، پشتوانه‌ای برای آینده باشگاه بودند.[۴۴] باشگاه تاج در آن زمان پشتوانه مالی خوبی داشت،[۴۴] و در بیشتر شهرستان‌ها دارای شعبه بود.[۴۴][۴۵] اهواز، رشت، مسجدسلیمان و همدان از جمله این شهرها بودند.[۴۴] این شعبه‌ها، حتی پس از پیروزی انقلاب نیز بنیان باشگاه استقلال را تشکیل می‌دادند.[۴۵]
یکی از شعبه‌های موفق، تاج اهواز بود که از همان ابتدا گروهی از بازیکنان خوب استان خوزستان را داشت و حتی توانست امتیاز لازم برای صعود به جام تخت جمشید ۱۳۵۲ را بدست‌آورد، اما چون مطابق قانون تنها یک تیم از هر باشگاه می‌توانست در بالاترین دسته بازی کند؛ (و تاج تهران نیز در این دسته بود) از صعود بازماند.[۴۶] دو سال پیش از آن نیز، تاج مسجدسلیمان در سال ۱۳۵۰ در جام منطقه‌ای ایران شرکت کرده‌بود و در میان ۸ تیم، ششم شده‌بود.[۴۷]
پس از انقلاب نیز، استقلال رشت (که زیر نظر شهرداری رشت بود)[۴۸] و استقلال اهواز در رده‌های بالای لیگ فوتبال ایران حضور داشتند. بعدها امتیاز استقلال رشت به پگاه گیلان فروخته شد، اما استقلال اهواز تاکنون در فوتبال ایران حضور دارد. با این که استقلال اهواز، برخلاف استقلال تهران توسط بخش خصوصی مدیریت می‌شود[۴۹] و دو باشگاه ارتباطی با هم ندارد، گاهی «برادر» یکدیگر خوانده می‌شوند.[۵۰][۵۱]

تیم‌های پایه

تیم‌های پایه استقلال در چهار رده سنّی امید، جوانان، نوجوانان و نونهالان است.[۵۲] تیم‌های پایه استقلال در ورزشگاه مرغوبکار که در نازی‌آباد تهران قرار دارد تمرین می‌کنند.[۵۳]

تیم زنان

تیم فوتبال دختران تاج در سال ۱۳۴۹، پیش از برد ۶–۰ برابر دیهیم.

باشگاه تاج، نخستین باشگاه فوتبال در ایران بود که برای زنان کلاس فوتبال تمرینی گذاشت و از پیشگامان فوتبال زنان در ایران بود.[۵۴] در تابستان ۱۳۸۷، رئیس کمیته بانوان فدراسیون فوتبال ایران از این باشگاه درخواست کرد تا در لیگ شرکت کند.[۵۵] در بهمن ۱۳۸۷، خبر بازی دوستانه تیم نوجوانان پسر (به مربیگری علیرضا منصوریان) و تیم دختران استقلال منتشر شد. این واقعه پس از انقلاب بی‌سابقه بود و جنجال و واکنش‌های بسیاری برانگیخت.[۵۶][۵۷] این بازی دوستانه، منجر به انحلال تیم زنان استقلال شد.[۵۸]

دست‌آوردها

کشوری

استانی

  • جام باشگاه‌های تهران
    • قهرمانی (۱۵): ۱۳۲۸، ۱۳۳۱، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۸، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۴، ۱۳۶۹ ۱۳۷۳
    • نایب قهرمانی (۷): ۱۳۲۵، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۴۸، ۱۳۶۱، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹
  • جام‌حذفی باشگاه‌های تهران
    • قهرمانی (۴): ۱۳۲۶، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸
    • نایب قهرمانی (۲): ۱۳۲۵، ۱۳۴۹

آسیایی

بازیکنان

بازیکنان استقلال، پیش از بازی با راه‌آهن در اسفند ۹۴

مطابق با آیین‌نامه نقل و انتقالات لیگ برتر در فصل ۹۵–۱۳۹۴، هر باشگاه لیگ برتری مجاز به استفاده از ۱۸ بازیکن بزرگسال است و بقیه بازیکنان تیم باید از سهمیهٔ زیر ۲۳ سال، زیر ۲۱ سال یا زیر ۱۹ سال باشند. در این میان هر تیم می‌تواند از ۴ بازیکن خارجی، شامل حداقل یک بازیکن آسیایی، استفاده کند.[۶۳][۶۴]

بازیکنان اصلی

شماره نقش بازیکن
۱ ایران دروازه‌بان مهدی رحمتی Captain sports.svg
۲ ایران هافبک خسرو حیدری
۳ برزیل مدافع رابسون جانواریو زیر۲۳ (قرضی از برزیل باهیا)
۴ ایران هافبک روزبه چشمی
۵ ایران مدافع محمدحسین کنعانی‌زادگان زیر۲۳
۶ ایران هافبک امید ابراهیمی
۷ ایران هافبک بختیار رحمانی
۸ ایران هافبک یعقوب کریمی
۹ ایران مهاجم کاوه رضایی
۱۱ ایران مهاجم جابر انصاری
۱۲ ایران دروازه‌بان ارشیا بابازاده زیر۲۱
۱۳ ایران مدافع عظیم گوک زیر۲۱
۱۴ ایران هافبک فرشید باقری
۱۵ ارمنستان مدافع هرایر مکویان
۱۶ ایران مهاجم آرش افشین
۱۷ ایران مهاجم علی قربانی
شماره نقش بازیکن
۱۸ ایران مدافع میلاد زکی‌پور زیر۲۳
۲۰ ایران مدافع میثم مجیدی
۲۱ ایران مدافع وریا غفوری
۲۲ ایران دروازه‌بان حسین حسینی
۲۳ ایران مدافع مجید حسینی زیر۲۱
۲۴ ایران هافبک امید نورافکن زیر۲۱
۲۵ ایران هافبک میعاد یزدانی زیر۲۳
۲۷ ایران هافبک حسین حسینی زیر۲۳
۲۸ ایران هافبک محسن کریمی زیر۲۳
۳۰ ایران هافبک علیرضا سیار زیر۲۳
۳۷ ایران هافبک مهدی رحبی‌فر زیر۲۱
۵۵ ایران مدافع محمدامین حاج‌محمدی
۷۴ ایران هافبک مجتبی حق‌دوست زیر۲۳ (قرضی از نفت تهران)
۷۷ ایران مهاجم بهنام برزای
۸۸ ایران هافبک فرشید اسماعیلی زیر۲۳
۹۰ برزیل مدافع لئاندرو پادوانی

بازیکنان پیشین

برای دیدن نام بازیکنان پیشین باشگاه که در ویکی‌پدیا مقاله دارند، رده:بازیکنان باشگاه استقلال را ببینید.

بازیکنان جام جهانی

بازیکنان المپیک

کاپیتان‌ها

منابع:[۶۵][۶۶][۶۷][۶۸][۶۹][۷۰][۷۱]

# نام ملیت دوران بازی
در استقلال
دوران
کاپیتانی
مدت
کاپیتانی
شماره
پیراهن
۱
محمد جاودان ایران ۱۳۲۵–۱۳۲۷
-
۲
محمد خاتم ایران ۱۳۲۷–۱۳۳۱
-
۳
محمود بیاتی ایران ۱۳۲۸–۱۳۳۲
۱۳۳۴–۱۳۴۱
-
۴
نادر افشارعلوی‌نژاد ایران ۱۳۲۸–۱۳۳۱
۱۳۳۴–۱۳۴۱
-
۵
عارف قلی‌زاده ایران ۱۳۲۹–۱۳۴۲
۵
۶
کامبیز جمالی ایران ۱۳۳۶–۱۳۳۷
۱۳۴۰–۱۳۴۷
-
۷
جلال طالبی ایران ۱۳۴۷–۱۳۵۰ ۱۳۴۷–۱۳۴۸ ۱ سال
-
۸
پرویز قلیچ‌خانی ایران ۱۳۴۷–۱۳۵۰ ۱۳۴۸–۱۳۵۰ ۲ سال
-
۹
علی جباری ایران ۱۳۴۴–۱۳۵۴ ۱۳۵۰–۱۳۵۴ ۴ سال
۸
۱۰
اکبر کارگرجم ایران ۱۳۳۹
۱۳۴۸–۱۳۵۵
۱۳۵۴–۱۳۵۵ ۱ سال
۴
۱۱
حسن روشن ایران ۱۳۵۰–۱۳۵۷
۱۳۶۱–۱۳۶۲
۱۳۵۵–۱۳۵۷ ۲ سال
۱۰
۱۲
حسن نظری ایران ۱۳۵۳–۱۳۵۷ ۱۳۵۷ ۱ سال
۵
۱۳
پرویز مظلومی ایران ۱۳۵۲–۱۳۵۴
۱۳۵۶–۱۳۶۷
۱۳۵۸ چندماه
۱۰
۱۴
سعید مراغه‌چیان ایران ۱۳۶۶–۱۳۵۴ ۱۳۵۸–۱۳۵۹ ۱ سال
۱۴
۱۵
ناصر حجازی ایران ۱۳۴۸–۱۳۵۶
۱۳۵۹–۱۳۶۵
۱۳۶۵–۱۳۵۹ ۶ سال
۱
۱۶
اصغر حاجیلو ایران ۱۳۵۵–۱۳۶۷ ۱۳۶۷–۱۳۶۵ ۲ سال
۳
۱۷
جعفر مختاری‌فر ایران ۱۳۶۱–۱۳۷۰ ۱۳۶۷–۱۳۶۸ ۱ سال
۱۰
۱۸
رضا احدی ایران ۱۳۶۰–۱۳۶۶
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۶۸–۱۳۶۹ ۱ سال
۱۱
۱۹
شاهرخ بیانی ایران ۱۳۵۶–۱۳۶۴
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۶۹–۱۳۷۰
۱۳۷۱
۲ سال
۸
۲۰
رضا نعلچگر ایران ۱۳۵۶–۱۳۶۲
۱۳۶۵–۱۳۶۶
۱۳۷۰
۱۳۷۰ ۱ ماه
۸
۲۱
شاهین بیانی ایران ۱۳۵۷–۱۳۶۴
۱۳۶۸–۱۳۷۴
۱۳۷۰–۱۳۷۱
۱۳۷۱–۱۳۷۳
۳ سال
۵
۲۲
امیر قلعه‌نویی ایران ۱۳۶۷–۱۳۷۶ ۱۳۷۳–۱۳۷۶ ۳ سال
۸
۲۳
جواد زرینچه ایران ۱۳۶۷–۱۳۷۰
۱۳۷۲–۱۳۸۰
۱۳۸۱–۱۳۸۲
۱۳۷۶–۱۳۸۰
۱۳۸۱–۱۳۸۲
۵ سال
۲
۲۴
مهدی پاشازاده ایران ۱۳۷۱–۱۳۷۷
۱۳۸۰–۱۳۸۲
۱۳۸۰–۱۳۸۱ ۱ سال
۱۰
۲۵
محمود فکری ایران ۱۳۷۲–۱۳۷۴
۱۳۷۶–۱۳۸۶
۱۳۸۲–۱۳۸۶ ۴ سال
۶
۲۶
علی‌رضا منصوریان ایران ۱۳۷۴–۱۳۷۶
۱۳۷۶–۱۳۷۷
۱۳۸۱–۱۳۸۷
۱۳۸۶–۱۳۸۷ ۱ سال
۱۰
۲۷
فرهاد مجیدی ایران ۱۳۷۶–۱۳۷۸
۱۳۷۹
۱۳۸۶–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۲
۱۳۸۷–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۲
۴ سال
۷
۲۸
مهدی امیرآبادی ایران ۱۳۸۳–۱۳۹۱ ۱۳۹۰–۱۳۹۱ ۱ سال
۳
۲۹
سید مهدی رحمتی ایران ۱۳۸۴–۱۳۸۶
۱۳۹۰–۱۳۹۳
۱۳۹۴–
۱۳۹۱
۱۳۹۲–۱۳۹۳
۱۳۹۴–
۲ سال
۱
۳۰
مجتبی جباری ایران ۱۳۸۴–۱۳۹۲ ۱۳۹۱ کم‌تر از یک ماه
۸
۳۱
امیرحسین صادقی ایران ۱۳۷۹–۱۳۸۷
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۴
۱۳۹۳ ۶ ماه
۴
۳۲
غلام‌رضا عنایتی ایران ۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۱۳۹۳–۱۳۹۴
۱۳۹۴–۱۳۹۳ ۵ ماه
۸۰

مربیان

کادر کنونی

ایران علیرضا منصوریان سرمربی
ایران بهتاش فریبا مربی
ایران محمد خرمگاه مربی
ایران علی چینی مربی آنالیزور
ایران نصرالله عبداللهی سرپرست
ایران حمید بابازاده مربی دروازه‌بان‌ها
ایران مدد جباری مدیر تدارکات

مربیان برجسته پیشین

در این جدول تنها جام‌های رسمی شامل لیگ باشگاه‌های ایران، جام حذفی ایران، لیگ باشگاه‌های تهران، و جام باشگاه‌های آسیا ذکر می‌شود.

نام دوران جام‌ها
کشوری آسیایی جمع
لیگ حذفی دیگر
جام‌ها
جام
باشگاه‌ها
یوگسلاوی زدراکو رایکوف
۱۳۴۸–۱۳۵۵
۲
۰
۲
۱
۵
ایران منصور پورحیدری
۱۳۶۴–۱۳۶۲
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۷۴–۱۳۷۵
۱۳۷۹–۱۳۸۱
۲
۲
۳
۱
۸
ایران ناصر حجازی
۱۳۷۵–۱۳۷۸
۱۳۸۶
۱
۰
۰
۰
۱
ایران امیر قلعه‌نویی
۱۳۸۱ (مربی موقت)
۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۸–۱۳۸۷
۱۳۹۱–۱۳۹۴
۳
۲
۰
۰
۵
ایران پرویز مظلومی
۱۳۹۱–۱۳۸۹
۱۳۹۴–۱۳۹۵
۰
۱
۰
۰
۱

چارت مدیریتی

ایران وزارت ورزش و جوانان مالک
ایران رضا افتخاری مدیرعامل
ایران شهاب جهانیان رئیس هیئت مدیره
ایران سید پندار توفیقی دبیر هیئت مدیره
ایران حسن زمانی عضو هیئت مدیره
ایران منصور پورحیدری عضو هیئت مدیره
ایران مسعود معینی عضو هیئت مدیره

مدیران

مدیر دوران مدیریت
ایران پرویز خسروانی[۷۲]
۱۳۲۴–۱۳۴۰
ایران پرویز شیخان[۷۳]
۱۳۴۰–۱۳۵۷
ایران علی عبدالهی نوروزی[۷۳]
۱۳۵۷–۱۳۶۰
ایران کاظم اولیایی[۷۳]
۱۳۶۷–۱۳۷۵
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۷۳]
۱۳۷۵–۱۳۸۲
ایران حسین قریب[۷۳]
۱۳۸۲–۱۳۸۴
ایران کاظم اولیایی[۷۳]
۱۳۸۴–۱۳۸۴
ایران حسین قریب[۷۳]
۱۳۸۴–۱۳۸۵
ایران مقداد نجف‌نژاد[۷۳]
۱۳۸۵–۱۳۸۶
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۷۳]
۱۳۸۶–۱۳۸۷
ایران امیررضا واعظی آشتیانی[۷۳]
۱۳۸۷–۱۳۸۹
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۷۴]
۱۳۸۹–۱۳۹۳
ایران بهرام افشار زاده[۷۳]
۱۳۹۳–۱۳۹۵
ایران رضا افتخاری
۱۳۹۵-

اسپانسرها و حامیان مالی

  • حامی اصلی مالی: شرکت توسعه صنایع نوین
  • حامی مالی رسمی پیراهن:
  • تولیدکننده رسمی لباس: لی-نینگ

تولیدکنندگان و حامیان رسمی در لیگ برتر

دوره تولیدکننده حامی مالی
۰۲–۲۰۰۱ پوشاک ورزشی دایی ال جی
۰۳–۲۰۰۲
۰۴–۲۰۰۳ تولیدی جورابان آیوا
۰۵–۲۰۰۴ عقیلی شارپ
۰۶–۲۰۰۵ آبی پوشان ساژم
۰۷–۲۰۰۶ مجید ایرانسل
۰۸–۲۰۰۷ تعاونی اعتباری شهر
عقیلی فروشگاه زنجیره‌ای شهروند
۰۹–۲۰۰۸ آل اشپورت بازار مبل و موبایل ایران
۱۰–۲۰۰۹
۱۱–۲۰۱۰ بانک شهر
۱۲–۲۰۱۱
۱۳–۲۰۱۲ بانک رفاه و صدرا سیستم
۱۴–۲۰۱۳ مجید بازار مبل ایران
۱۵–۲۰۱۴
۱۶–۲۰۱۵ ۳۶۱ درجه همراه اول

برند باشگاه استقلال تهران

برند باشگاه فوتبال استقلال تهران در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۷۵]

منابع

  1. Zarei, Asghar. “Iran - List of Foundation Dates”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  2. دکتر گودرزی:ورزشگاه آزادی تا پایان مردادماه آماده می‌شود/ ورزشگاه آزادی نماد ملی است و واگذاری معنا ندارد. پایگاه خبری وزارت ورزش و جوانان
  3. «استقلال پرطرفدارترین تیم ایران». عصر ایران، ۱۸ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ Ferdosipour, Adel. The great divide. . World Soccer Magazine، October 2008، p62.  (ترجمه مقاله به فارسی در خبرگزاری ایسنا، رشید سعدلو)
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ پاینده، محمدجواد. سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۷۹۴ (۲۸ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۲۱. 
  6. “Esteghlal”. AFC. Retrieved 17 September 2012. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Naraghi, Hooshyar F.. “Iran - List of Champions”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «دربارهٔ جام حذفی فوتبال ایران». وب‌گاه رسمی جام حذفی فوتبال ایران. بازبینی‌شده در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲. 
  9. استقلال؛ پرافتخارترین تیم ایران/ استقلال با شکست فولاد، قهرمان لیگ برتر شد
  10. “Asia's Club of the Century”. IFFHS. Retrieved 17 September 2012. 
  11. “Club World Ranking of the 21st Century (2001-2010)”. IFFHS. Retrieved 20 September 2012. 
  12. “Iranian Pro League Alltime Table 2001-2012”. IPLstats. Retrieved 17 September 2012. 
  13. «وبگاه مشرق نیوز». 
  14. «استقلال پرتماشاگرترین تیم آسیا در سال ۲۰۱۱». وب‌گاه گل، ۲۱ نوامبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  15. «برای دومین سال پیاپی/استقلال پرتماشاگرترین تیم لیگ قهرمانان آسیا شد». خبرآنلاین، ۳۰ آبان ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  16. «حجازی دومین دروازه‌بان قرن آسیا». تابناک. 
  17. «افتخارات». وبگاه من ناصر حجازی هستم ...، ۴خرداد ۱۳۹۰. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «آبی‌های ایران 70 ساله شدند». ورزش ۳، ۳ مهر ۱۳۹۴. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ ۱۹٫۳ تاریخچه و معرفی باشگاه استقلال (تاج) از تأسیس تیم دوچرخه‌سواران تا دوبار قهرمانی در آسیا. روزنامه اطلاعات. بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۲. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ تاریخچه باشگاه فوتبال استقلال تهران، وبگاه رسمی باشگاه استقلال تهران
  21. «تماشاگردارهای غیرسرخابی فوتبال تهران». ورزش ۳، ۲۰ خرداد ۱۳۹۴. 
  22. «استقلال بعد از رئال مادرید ثروتمندترین باشگاه دنیا؟!». جام نیوز، ۰۹/۰۵/۱۳۹۲. بازبینی‌شده در اردیبهشت 1394. 
  23. «بازپس گیری املاک مصادره شده باشگاه «تاج» به نفع «استقلال»». دنیای اقتصاد، ۱۳۹۲/۰۵/۱۰. 
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ «آشنایی با باشگاه استقلال تهران». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۱ بهمن ۱۳۹۴. 
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ «تاریخچه استقلال». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۹ بهمن ۱۳۸۸. 
  26. «معرفی باشگاه» تأسیس و تاریخچه». esteghlaltehranfc.com. بازبینی‌شده در ۹ بهمن ۱۳۸۸. 
  27. "اظهارات آبی پوشان استقلال دربارهٔ جدال با سایپا". خبر گزاری جمهوری اسلامی "ایرنا". 
  28. «استقلال پرطرفدارترین تیم ایران»(فارسی)‎. شفاف. 
  29. ایران ورزشی: حادثه سازان ورزش در سال ۸۵
  30. فرهاد مجیدی کاپیتان تیم استقلال محبوب‌ترین بازیکن جهان شد
  31. حدادپور، مهدی. سرمربیان پرسپولیس از ۴۸ تا ۸۷، نیمکت‌نشینی پرافتخار سرداران سرخ‌جامه. . روزنامه ورزشی گل سال سوم، ش. شماره ۸۱۸ (دوشنبه ۴ آذر ۱۳۸۷): صفحه ۱۰. 
  32. سال قبل دربی بی‌خاصیت بود. . خبر ورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروزی (۱۳۸۷): صفحه ۲۵. 
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ “The Red 'Victors' and the 'Independent' Blues”. Fifa, 31 October 2012. 
  34. “Football, blood and war”. The Observer, 18 January 2004. Retrieved 26 December 2012. “December 2000 Following an ill-tempered Tehran derby, between Pirouzi and Estegahl, violence spills on to the streets as fans destroy cars and buses. Three players from each side and 60 fans are arrested; more than 250 coaches are vandalised.” 
  35. Worlds Greatest Derbies. . World Soccer Magazine، July 2008. 
  36. «علی کاظمی: طلب ورزشگاه آزادی ارتباطی به سازمان لیگ ندارد!». شبکه ورزش ایران، ۲۹ آذر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «طبق آیین‌نامه سازمان لیگ، ورزشگاه آزادی در اجاره ۲ باشگاه استقلال و پرسپولیس است.» 
  37. «باشگاه پرسپولیس اجازه حضور در ورزشگاه آزادی را ندارد». ایران‌مینیا (به نقل از خبرگزاری فارس، ۴ شهریور ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «حسین ضیاءآذری، مدیر ورزشگاه آزادی تهران گفت: تا زمانیکه پرسپولیس برای عقد اجاره‌نامه حاضر نشود، اجازه بازی در این مجموعه را ندارد.» 
  38. «استادیوم فوتبال - زمین چمن». وبگاه رسمی ورزشگاه آزادی. بازبینی‌شده در ۱۲ مهر ۱۳۸۷. 
  39. «مناقصه برای ساخت کمپ استقلال». خبرگزاری فارس، ۵ تیر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  40. «کلنگ آبی برای چندمین بار به زمین‌خورد». وبگاه همشهری. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  41. سرخط خبرها. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۹۷۵ (۱ مرداد ۱۳۸۸): صفحه ۱۹.  «دو باشگاه پرسپولیس و استقلال هر یک با پرداخت ۲ میلیارد تومان یک درصد از سهام بانک تازه‌تأسیس تات را خریداری کردند. پول خرید این سهام از سوی سازمان تربیت بدنی پرداخت شده.»
  42. شهبازی، نعمت‌الله. در حاشیه سرمایه‌گذاری استقلال و پرسپولیس در بانک تات؛ ایجاد زیرساخت‌های اقتصادی لازمه موفقیت باشگاه‌های مردمی. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۰۷۵ (۷ آبان ۱۳۸۸): صفحه ۱. 
  43. باز هم فرصت‌سوزی در ورزش کشور؛ اختلافات مدیران دولتی موجب خروج بخش ورزش از یک بانک خصوصی شد. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۱۸۵ (۲۷ اسفند ۱۳۸۸): صفحه ۸. 
  44. ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ ۴۴٫۲ ۴۴٫۳ ۴۴٫۴ صدر، بنیامین. کشف استعداد در مستطیل سبز. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۷۳۸ (۱۲ تیر ۱۳۸۴): صفحه تهرانشهر. 
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ لارودی، اردشیر؛ امیرپور، مهدی. تنها فوتبالیست سیاسی، پرویز دهداری بود؛ خاطرات اردشیر لارودی از شکل گیری باشگاه‌های فوتبال در ایران. . شهروند امروز، ضمیمه ماهانه تاریخ شفاهی، ش. شماره ۲ (آبان ۱۳۸۷): صفحه ۲۲. 
  46. [http://ref>
  47. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. صفحهٔ ۸۷. ISBN 964-06-1693-1. 
  48. «آشنایی با باشگاه داماش گیلان». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  49. احمدی، فرهاد. تهدید تکراری استقلال اهواز. . روزنامه دنیای اقتصاد، ش. شماره ۱۱۷۷ (۲۶ بهمن ۱۳۸۵): صفحه ۸. 
  50. زاهدی، پرویز. ترس استقلال را از پای درآورد. . روزنامه ایران، ش. شماره ۴۳۳۵ (۲۱ مهر ۱۳۸۸): صفحه ۲۱. 
  51. مدیر تیم فوتبال استقلال اهواز: استقلال تهران فقط ادعای برادری دارد. . روزنامه مردمسالاری، ش. شماره ۲۲۰۹ (۱۰ آبان ۱۳۸۸): صفحه ورزشی. 
  52. «فریادشیران مدیر فنی تیم‌های پایه استقلال شد». خبرگزاری فارس، ۱۵ تیر۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  53. اینجا آکادمی استقلال است، صدای ما را از مرغوبکار می‌شنوید!
  54. نگاهی به تاریخچه فوتبال زنان در ایران. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۳۷ (۲۲ دی ۱۳۸۶). 
  55. استقلال- پرسپولیس در لیگ بانوان. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۶۰ (۱۵ تیر ۱۳۸۷). 
  56. تکذیب می‌کنیم، برخورد می‌کنیم؛ دیدار تیم‌های فوتبال دختران و نوجوانان پسر استقلال. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۸۷۴ (۵ بهمن ۱۳۸۷): صفحه ۱۳. 
  57. «دیدار تیم‌های فوتبال دختران و پسران استقلال/ با خاطیان برخورد شود». خبرگزاری مهر، ۴ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۸. 
  58. «تیم فوتبال بانوان استقلال منحل شد». خبرگزاری فارس، ۸ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  59. صاحبدل، مهدی. «مسابقات قهرمانی لیگ باشگاه‌های فوتبال ایران». پارس‌اسپورت. بازبینی‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  60. Mulcahy, Endo. “Asian Club Competitions 1970”. RSSSF, 13 March 2001. Retrieved 26 December 2012. 
  61. Bobrowsky, Josef;Karsdorp, Dirk;Stokkermans, Karel. “Champions' Cup 1990/91”. RSSSF, 2 August 2002. Retrieved 30 December 2012. 
  62. «عملکرد تیم فوتبال استقلال در رقابت‌های باشگاه‌های آسیا». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۲ اسفند ۱۳۸۷. 
  63. http://www.iranleague.ir/download/StatusAndTransfer-Regulations.zip
  64. هر تیم لیگ برتری اجازه جذب ۱۸ بازیکن بزرگسال را دارد
  65. «بازیکنان و مربیان استقلال تهران از ابتدا». کانون هواداران استقلال. 
  66. «کامل‌ترین تاریخچه دو تیم استقلال و پرسپولیس». تابناک، ۳ بهمن ۱۳۹۱. 
  67. «تاریخچه استقلال». استقلالی. 
  68. «آخرین قهرمانی استقلال در آسیا با بیانی بدست آمد». جام جم، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  69. «دردسرهای کاپیتانی تیم پرستاره استقلال». جام نیوز. 
  70. «کاپیتان‌های استقلال از ابتدا تا امروز». استقلالی. 
  71. «ماجرای کاپیتانی استقلال در سالهای رویایی». ۱۰ آبان ۱۳۹۴. 
  72. «پرویز خسروانی مجسمه‌ساز بزرگ لیگ تخت جمشید». روزنامه اعتماد، شماره ۱۲۸۴، ۲۳ آذر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 
  73. ۷۳٫۰۰ ۷۳٫۰۱ ۷۳٫۰۲ ۷۳٫۰۳ ۷۳٫۰۴ ۷۳٫۰۵ ۷۳٫۰۶ ۷۳٫۰۷ ۷۳٫۰۸ ۷۳٫۰۹ ۷۳٫۱۰ «از صاحب منصب طاغوت تا دروازه‌بان ذخیره». راسخون. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  74. «فتح‌الله‌زاده جانشین واعظ آشتیانی شد». خبرگزاری فارس، ۱۹ مرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 
  75. «برندهای ارزشمند ایران معرفی شدند». خبرآنلاین، ۲۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 

پیوند به بیرون

رسمی