باشگاه فوتبال استقلال تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از استقلال تهران)
پرش به: ناوبری، جستجو
استقلال
Esteghlal FC, Team Official Logo, Shirt Logo,.png
نام کامل باشگاه باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال تهران
تاریخ تأسیس ۴ مهر ۱۳۲۴ (۷۲ سال پیش)[۱] با نام دوچرخه‌سواران
نام ورزشگاه ورزشگاه آزادی
(گنجایش: ۷۸٬۱۱۶ نفر[۲])
مالک وزارت ورزش و امور جوانان
مدیرعامل ایران رضا افتخاری
سرمربی آلمان وینفرید شفر
لیگ جام خلیج فارس
۹۶–۱۳۹۵ دوم
وب‌گاه fcesteghlal.ir
Kit left arm whiteborder.png
Team colours
Kit body SSh1617.png
Team colours
Kit right arm whiteborder.png
Team colours
Kit shorts white border.png
Team colours
Kit socks top on white.png
Team colours
لباس اول
Kit left arm blueborder.png
Team colours
Kit body SSa1617.png
Team colours
Kit right arm blueborder.png
Team colours
Kit shorts bluesides.png
Team colours
Team colours
لباس دوم
Soccerball current event.svg فصل جاری

باشگاه استقلال یکی از دو باشگاه پرهوادار فوتبال در ایران است[۳] که در سال ۱۳۲۴ در شهر تهران بنیان‌گذاری شده‌ است. استقلال تا پیش از انقلاب ایران تاج نام داشت.[۴]
این باشگاه هم‌اکنون در لیگ برتر ایران بازی می‌کند. استقلال با دو قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۰ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۱–۱۹۹۰) و دو نایب قهرمانی (جام باشگاه‌های آسیا ۹۲–۱۹۹۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۹–۱۹۹۸) و دو مقام سومی (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۰۲–۲۰۰۱)، پُرافتخارترین باشگاه فوتبال ایران در رقابت‌های آسیایی و سومین باشگاه پرافتخار تاریخ قاره آسیا محسوب می‌شود.[۴][۵][۶]
استقلال با ۱۵ عنوان قهرمانی در جام باشگاه‌های تهران و ۵ عنوان قهرمانی در جام حذفی تهران با ۲۰ عنوان پرافتخارترین تیم تهران است. استقلال همچنین با ۸ قهرمانی در بالاترین دسته فوتبال ایران، لیگ منطقه‌ای ایران یک بار، جام تخت جمشید یک بار، لیگ قدس یک بار، جام آزادگان ۲ بار و لیگ برتر ۳ بار، دومین تیم پرافتخار در لیگ ایران[۷] و با ۶ قهرمانی و ۳ نایب قهرمانی، پرافتخارترین تیم در جام حذفی ایران است.[۸] در مجموع استقلال با کسب ۳۶ عنوان قهرمانی رسمی در استان، لیگ، جام حذفی و جام باشگاه‌های آسیا پرافتخارترین تیم ایران است.[۹]
فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال این باشگاه را پس از الهلال عربستان و یوکوهاما مارینوس ژاپن، سومین باشگاه برتر فوتبال آسیا در قرن بیستم اعلام کرده‌است.[۱۰] همچنین این فدراسیون، باشگاه فوتبال استقلال را با ۶۱۰ امتیاز در رتبه ۲۷۹مین باشگاه جهان در اولین دههٔ قرن بیست و یکم قرار داد که بر این اساس، بعد از باشگاه سپاهان که در رده ۲۳۳ جهان قرار دارد، تیم استقلال تهران دومین باشگاه فوتبال برتر ایرانی طی سال‌های (۲۰۱۰–۲۰۰۱) نام گرفته‌است.[۱۱] همچنین بعد از برگزاری ۱۶ دوره لیگ برتر ایران این باشگاه در مجموع امتیازهای تیم‌ها، بیشترین گل زده و بیشترین برد در رتبه اول است.[۱۲] برند باشگاه استقلال در سال ۱۳۹۲ و در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۱۳]

تاریخچه

دوچرخه‌سواران

تیم دوچرخه‌سواران در سال‌های نخستین

در سال ۱۳۲۴ تعدادی از دوچرخه‌سواران باسابقه و دارای عناوین قهرمانی در کشور تصمیم گرفتند با ایجاد مرکزی برای گردهمایی‌های دوستانه، پایه‌های یک تشکل صنفی را برپا کنند. باشگاه دوچرخه‌سواران در ۴ مهر ۱۳۲۴ توسط چند جوان نظامی و دانشجوی دوچرخه‌سواری در تهران تأسیس شد. در این روز، افرادی چون علی دانایی‌فرد، پطروس باباجان، حریرچی، صمدیان، پیر کارلو، حسنعلی منصور، تفرشی، پرویز عمواوغلی و… تیم دوچرخه‌سواران را تشکیل دادند. از گروه اولیه تشکیل‌دهنده، پنج نفر اولین هیئت‌مدیره را ساختند. این پنج نفر، عبارت بودند از: پرویز خسروانی، یک افسر ۲۳ ساله که در یک مسابقه دوچرخه‌سواری قهرمان شده بود، اصغر نواب که دوچرخه‌ساز بود، میرزایی که نجار بود، خشایی که نگهبان بانک بود و عنایت‌الله جانان‌پور که کارمند تربیت بدنی بود.[۱۴] باشگاه در ابتدا فقط مختص دوچرخه‌سواری بود. اما بعدها رشته‌های دیگر از جمله فوتبال نیز به به فعالیت‌های باشگاه اضافه شدند و این در حالی بود که علی دانایی‌فرد باشگاه فوتبال تور را هدایت می‌کرد که بعد از پیروزی بر تیم فوتبال کارگر آبادان، مورد توجه دوچرخه‌سواران قرار گرفت و با مذاکراتی قرار بر آن شد تا از آن پس تیم تور تحت عنوان تیم فوتبال دوچرخه‌سواران فعالیت کند.[۱۵] تیم فوتبال دوچرخه‌سواران از ابتدا با لباس آبی رنگ در مسابقات حاضر می‌شد[۱۶] و در میان تیم‌های شاهین و دارایی در رقابت‌های اصلی فوتبال ایران در آن زمان یعنی جام باشگاه‌های تهران و جام حذفی تهران بازی می‌کرد[۱۵]. در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۲۵ نخستین بازی فوتبال تاریخ باشگاه دوچرخه‌سواران انجام شد، این بازی که یک بازی دوستانه با تیم گیو بندرانزلی بود با نتیجه ۱-۰ به سود تیم دوچرخه‌سواران پایان یافت[۱۷]. نخستین بازی رسمی تاریخ باشگاه نیز در آذر ماه سال ۱۳۲۵ در هفته اول جام باشگاه‌های تهران برگزار شد که برابر تیم سرباز با نتیجه ۱-۳ شکست خورد.[۱۸].

تاج

تیم تاج در سال ۱۳۲۹

در سال ۱۳۲۸ پرویز خسروانی امتیاز باشگاه دوچرخه‌سواران را در اختیار گرفت و نام آن بعد از بحث و رای‌گیری بین اعضای هیئت‌مدیره به «باشگاه فوتبال تاج» تغییر و به ثبت رسید[۱۹]. گفتنی است این کار پس از ادغام دو تیم فوتبال سرباز و دوچرخه‌سواران انجام گرفت.[۲۰] در سال‌های بعد حضور افرادی نظیر اسدالله علم، نخست‌وزیر وقت در هیئت‌مدیره باعث شد تا بودجه قابل توجهی در اختیار باشگاه قرار گیرد[۲۱]. در این دوره تیم تاج از دید فیفا پس از رئال مادرید ثروتمندترین تیم جهان محسوب می‌شد.[۲۲][۲۳]

استقلال

پس از انقلاب ۱۳۵۷، کاخ مرکزی تاج، توسط کمیته مرکزی انقلاب تسخیر شد و موزه باشگاه تاج غارت شد و بسیاری از اماکن باشگاه تاج از دست گردانندگان باشگاه خارج گردید. مکان‌های ورزشی در اختیار سازمان تربیت بدنی قرار گرفت و اماکن اداری یا خدماتی دیگر همچون فروشگاه ورزشی باشگاه به ارگان‌هایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی واگذار گردید.[۲۴] سپس در حالی که چند گروه مختلف سیاسی قصد مصادره این باشگاه به نفع خویش را داشتند، با تلاش و سماجت جمعی از بازیکنان سابق تیم تاج همچون عنایت‌الله آتشی (از تیم بسکتبال تاج)، عباس کردنوری، حسن نظری، ناصر حجازی، جواد قراب، رضا عادلخانی، حسن روشن، مهدی کشاورز، قاضی‌شعار، هادی نراقی و به‌ خصوص منصور پورحیدری از انحلال و مصادره این تیم جلوگیری شد.[۲۵] سال بعد در حالی که تیم تاج قصد داشت در مسابقات جام شهید اسپندی شرکت کند، برگزارکنندگان مسابقات از حضور این تیم با نام تاج جلوگیری کردند و اعلام کردند که تاج یک مجموعهٔ ورزشی مانند امجدیه است و به عنوان یک تیم ورزشی در مسابقات پذیرفته نمی‌شود[۲۶]. با مشورت برخی از بازیکنان قدیمی و نزدیکان باشگاه از جمله منصور پورحیدری، سیدآقا جلالی، بهرام‌صفت، پدر حسن روشن و عنایت‌الله آتشی چند نام همچون استقلال و آزادی و تختی پیشنهاد می‌شوند و در نهایت نام استقلال برگزیده می‌شود و نام باشگاه تاج به باشگاه استقلال، تغییر می‌کند.[۲۵]

نام و نماد

باشگاه در سال ۱۳۲۴ با نام دوچرخه‌سواران بنیانگذاری شد.[۲۷][۲۸] پس از ثبت باشگاه به نام پرویز خسروانی، نام باشگاه با تصویب هیئت‌مدیره در تاریخ ۱ اسفند ۱۳۲۸[۲۹] به تاج تغییر یافت.[۲۷] پس از وقوع انقلاب، باشگاه استقلال نام نهاده شد.[۲۷][۲۸]

نماد

رنگ

رنگ لباس استقلال از آغاز، آبی بوده‌است[۲۷] و رنگ آبی یکی از نمادهای این باشگاه به‌شمار می‌رود و از این رو آبی‌پوشان یکی از لقب‌های باشگاه‌است.[۳۰] تیم تاج در جام منطقه‌ای سال ۱۳۴۹ با پیراهن آبی فیروزه‌ای و شرت مشکی رنگ شرکت کرد[۳۱] اما قبل و بعد از آن پیراهن آبی و شرت ورزشی سفید رنگ لباس معمول استقلال بود به گونه‌ای که لباس آبی یقه ۷ و آستین سفید به طرح معمول استقلال تبدیل شده بود.[۳۲]

لباس‌های استقلال

رنگ اصلی لباس استقلال همواره آبی رنگ بوده و به عنوان رنگ دوم استقلال با لباس سفید رنگ به میدان می‌رفته اما استثناً در بعضی بازی‌ها از رنگ‌های دیگر هم استفاده کرده است.[۳۳][۳۴] طرح لباس استقلال از ابتدا پیراهن آبی رنگ ساده بود و تا اوائل دهه ۷۰ لباس استقلال کمتر دچار تغییر می‌شد اما از دهه ۷۰ بدین سو طرح اصلی لباس استقلال چندین بار عوض شد به گونه‌ای که حتی در طی یک فصل استقلال با لباس‌های متفاوت به میدان می‌رفته است.[۳۵]

لباس‌های تاریخی استقلال

۱۳۶۱
لباس باشگاه در فصل ۶۱-۱۳۶۰

هواداران

هواداران تیم فوتبال استقلال تهران قبل از بازی استقلال و برق شیراز از سری مسابقات لیگ برتر ایران، هفته سی‌ام و آخر، یک اردیبهشت ۱۳۸۵.

بر پایه نظرسنجی‌های انجام شده باشگاه استقلال به همراه پرسپولیس به عنوان پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال ایران معرفی شده‌اند.[۳۶] با این که باشگاه استقلال در تهران قرار دارد، در سراسر ایران دارای هوادار است و در بازی‌های خارج از خانه نیز عده زیادی برای تشویق این تیم به ورزشگاه می‌روند. این باشگاه در اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس هم نیز هوادارانی دارد و بسیاری از ایرانی‌ها ساکن در خارج از ایران هم از هواداران استقلال به‌ شمار می‌روند. در فصل ۹۹–۱۹۹۸ جام باشگاه‌های آسیا و در بازی استقلال و جوبیلو ایواتا ژاپن که در ورزشگاه آزادی برگزار شد، با حضور ۱۲۰ هزار نفر، پرتماشاگرترین بازی تاریخ جام باشگاه‌های آسیا بوده‌است. باشگاه استقلال طی دو سال پیاپی در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، عنوان پرتماشاگرترین تیم حاضر در مسابقات لیگ قهرمانان آسیا را از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا به خود اختصاص داد.[۳۷][۳۸]

در بازی پایانی پنجمین دوره لیگ برتر و در مقابل برق شیراز که به پیروزی ۴ بر ۱ استقلال و قهرمانی این تیم منجر شد، تعداد ۱۱۰ هزار نفر از هواداران استقلال برای دیدن قهرمانی تیم محبوبشان به ورزشگاه آمدند که پرتماشاگرترین بازی تاریخ لیگ برتر ایران بوده‌است. باشگاه استقلال تهران در استان خوزستان بسیار پرهوادار است به گونه‌ای که شهر اهواز را به شهر استقلال تشبیه می‌کنند.[۳۹]

همچنین در سال ۲۰۱۰ میلادی بر اساس نظرسنجی سایت فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار، فرهاد مجیدی کاپیتان آن زمان استقلال به پشتوانه هواداران بیشمار استقلال به عنوان محبوب‌ترین بازیکن جهان در سال ۲۰۱۰ شناخته شد.[۴۰]

رقیبان سنتی

شاهین

شهرآورد استقلال و شاهین رویارویی دو باشگاه فوتبال تهرانی است و نخستین شهرآورد تهران محسوب می‌شود[۴۱]. تاج و شاهین در کنار دارایی ۳ قطب اصلی فوتبال تهران را تشکیل می‌دادند[۴۲] و به دلیل پرطرفدار بودن[۴۳] و خواستگاه‌های متفاوت دو تیم[۴۴]، دیدارهای رو در روی تاج و شاهین همواره با حساسیت زیادی برگزار می‌شد به گونه‌ای که تا سال‌ها این بازی نقطه عطف جام باشگاه‌های تهران بود و تا پیش از انحلال شاهین در سال ۱۳۴۶ این بازی شهرآورد اصلی تهران بود[۴۵].

پرسپولیس

لحظه به ثمر رسیدن گل اول تاج توسط محرم عاشری در ۲۰امین شهرآورد تهران، ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۶

با انحلال باشگاه فوتبال شاهین و کوچ دسته جمعی بازیکنان شاهین و تغییر جهت دسته زیادی از هواداران این تیم به تیم پرسپولیس که تا آن زمان در دسته پایین‌تر فوتبال تهران شرکت می‌کرد بازی میان تاج و شاهین به نوعی دیگر و این‌بار در قالب تاج و پرسپولیس ادامه یافت به گونه‌ای که اکنون رقابت دو باشگاه پرهوادار و پرافتخار ایران، مهم‌ترین مسابقهٔ باشگاهی فوتبال در ایران است.[۴] نخستین بازی دو تیم در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷ یک بازی دوستانه بود که با نتیجهٔ بدون گل پایان گرفت. فردای آن روز، هفته‌نامه کیهان ورزشی (از مهم‌ترین نشریات ورزشی آن زمان) روی جلد خود چیزی از بازی ننوشت و تیتری از فوتبال دخترها داشت،[۴۶] امروزه این بازی همواره با حساسیت بالا و تماشاگران زیاد همراه است و برگزاری آن بازتاب‌های زیادی در ایران دارد.[۴][۴۷] معمولاً این بازی را حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در ورزشگاه آزادی تهران تماشا می‌کنند.[۴] این شهرآورد گاهی به خشونت میان بازیکنان، و درگیری میان هواداران می‌انجامد و هولیگان‌ها به ناوگان حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس‌ها آسیب می‌زنند.[۴۷][۴۸] مجله ورلدساکر در شماره ژوئیه ۲۰۰۸ خود، فهرستی از ۵۰ شهرآورد دنیا منتشر کرد؛ و شهرآورد تهران را در رتبه ۱ام آسیا و ۲۲وم جهان قرار داد.[۴۹]

سپاهان اصفهان

از سال ۱۳۵۰ دو باشگاه استقلال و سپاهان دیدارهای متعددی در قالب مسابقات لیگ، حذفی و دوستانه با یک‌دیگر برگزار کرده‌اند. رقابت این دو تیم از دیرباز جذاب و دیدنی بوده و در حال حاضر این دیدار در لیگ برتر برای هر دو تیم و هواداران آن‌ها از جذابیتی خاص و حساسیت بالایی برخوردار است که این دیدار از مسابقات مهم هر فصل این دو تیم به‌شمار می‌رود.

ورزشگاه و دارایی‌ها

هواداران استقلال در بازی استقلال داماس هفته پایانی فصل ۱۳۹۱–۹۲

استقلال هم‌اکنون برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی را اجاره می‌کند.[۵۰][۵۱] این باشگاه پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی تهران، در ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی کنونی) به میدان می‌رفت و پس از آن تا نیمه دهه ۶۰ به تناوب در هر دو ورزشگاه بازی می‌کرد. در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی، در فصل ۸۲–۸۱ استقلال بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد.[۵۲]

در روز ۱۶ تیر ۱۳۸۷، کلنگ کمپ اختصاصی باشگاه استقلال در پارک ارم تهران به زمین‌خورد.[۵۳] علی فتح‌الله‌زاده، مدیرعامل آن زمان استقلال اعلام کرد که ارزش این کمپ ۷۰ میلیارد تومان است.[۵۴] در پایان در بهار سال ۱۳۹۰ علی فتح‌الله‌زاده مدیرعامل استقلال کمپ اختصاصی باشگاه را افتتاح کرد. کمپ اختصاصی استقلال تهران به یاد و نام بازیکن و مربی سابق استقلال، ناصر حجازی نامگذاری شده‌است.

باشگاه استقلال در تیر ۱۳۸۸، با پرداخت ۲ میلیارد تومان مالک ۱٪ از سهام بانک تات شد،[۵۵] این کار در آغاز با استقبال کارشناسان روبرو شد و اقدامی جهت سودآوری آینده باشگاه دانسته‌شد.[۵۶] در پایان سال ۱۳۸۸، استقلال به دلیل اختلاف‌های مدیریتی سهمش را با ۱۸٪ سود واگذار کرد.[۵۷]

تیم‌های دیگر

خانواده تیم‌های تاج

تاج مسجدسلیمان، سال ۱۳۵۰

در دهه ۱۳۴۰، باشگاه تاج و شاهین، اولین باشگاه‌هایی بودند که در ایران مدرسه فوتبال راه‌اندازی کردند.[۵۸] بازیکنان این مدارس فوتبال، پشتوانه‌ای برای آینده باشگاه بودند.[۵۸] باشگاه تاج در آن زمان پشتوانه مالی خوبی داشت،[۵۸] و در بیشتر شهرستان‌ها دارای شعبه بود.[۵۸][۵۹] آبادان، اهواز، تبریز، خرم‌آباد، رشت، شیراز، گنبد کاووس، مسجدسلیمان و همدان از جمله این شهرها بودند.[۵۸] این شعبه‌ها، حتی پس از پیروزی انقلاب نیز بنیان باشگاه استقلال را تشکیل می‌دادند.[۵۹]
یکی از شعبه‌های موفق، تاج اهواز بود که از همان ابتدا گروهی از بازیکنان خوب استان خوزستان را داشت و حتی توانست امتیاز لازم برای صعود به جام تخت جمشید ۱۳۵۲ را به دست‌ آورد، اما چون مطابق قانون تنها یک تیم از هر باشگاه می‌توانست در بالاترین دسته بازی کند؛ (و تاج تهران نیز در این دسته بود) از صعود بازماند و تیم نورد اهواز با استفاده از بازیکنان اصلی تاج اهواز در مسابقات آن سال شرکت کرد[۶۰].

در سال ۱۳۴۹ و در مرحله مقدماتی جام منطقه‌ای، در کنار تیم تاج تهران ۸ تیم دیگر از خانواده تیم‌های تاج در مسابقات شرکت کردند که تیم‌های تاج آبادان و تاج شیراز به مرحله نهایی صعود کردند و تیم تاج آبادان در نهایت موفق به کسب عنوان سومی آن جام شد.[۶۱] سال بعد و در مسابقات جام منطقه‌ای ۱۳۵۰ نیز، تاج مسجدسلیمان در مسابقات شرکت کرد و در میان ۸ تیم، ششم شد.[۶۲]
پس از انقلاب نیز، استقلال انزلی، استقلال رشت (که زیر نظر شهرداری رشت بود)[۶۳] و استقلال اهواز در رده‌های بالای لیگ فوتبال ایران حضور داشتند. بعدها امتیاز استقلال رشت به پگاه گیلان فروخته شد، اما استقلال اهواز تاکنون در فوتبال ایران حضور دارد.

تیم‌های پایه

تیم‌های پایه استقلال در چهار رده سنّی امید، جوانان، نوجوانان و نونهالان است.[۶۴] تیم‌های پایه استقلال در فصل ۱۳۹۶-۹۷ در جام باشگاه‌های تهران شرکت و در ورزشگاه مرغوبکار که در نازی‌آباد تهران قرار دارد تمرین می‌کنند.[۶۵]

تیم زنان

تیم فوتبال دختران تاج در سال ۱۳۴۹، پیش از برد ۶–۰ برابر دیهیم.

باشگاه تاج، نخستین باشگاه فوتبال در ایران بود که برای زنان کلاس فوتبال تمرینی گذاشت و از پیشگامان فوتبال زنان در ایران بود. نخستین تیم فوتبال بانوان تاج در ابتدای دهه ۱۳۵۰ تاسیس شد و بعد از تاج تیم‌های دیگر از جمله دیهیم و عقاب و پرسپولیس تیم‌های بانوان خویش را تشکیل دادند اما در سال‌های ابتدایی فاصله تیم تاج با تیم‌های دیگر بسیار بود و تیم تاج معمولاً بازی‌های خود را با اختلاف گل بالایی می‌برد. بعد از پیروزی انقلاب فوتبال بانوان دچار توقف ۱۴ ساله‌ای شد و تا سال ۱۳۷۱ در ایران هیچ تیم فوتبال بانوانی فعالیت نداشت و بدین ترتیب تیم فوتبال بانوان استقلال نیز وجود نداشت. از ابتدای دهه ۱۳۷۰ با تلاش‌های دانشگاه الزهرا فوتبال بانوان مجدداً شکل گرفت و به طبع آن تلاش‌های برای تیم‌ داری توسط باشگاه استقلال انجام شد. در سال‌های میانی دهه ۱۳۷۰ با تلاش‌های علی فتح‌ الله زاده مدیر عامل وقت تیم استقلال، تیم فوتسال بانوان استقلال تشکیل شد و آتوسا حجازی دختر ناصر حجازی سرمربی وقت استقلال به عنوان کاپیتان این تیم برگزیده شد[۶۶]. در تابستان ۱۳۸۷، رئیس کمیته بانوان فدراسیون فوتبال ایران از این باشگاه درخواست کرد تا در لیگ شرکت کند.[۶۷] در بهمن ۱۳۸۷، خبر بازی دوستانه تیم نوجوانان پسر (به مربیگری علیرضا منصوریان) و تیم دختران استقلال منتشر شد. این واقعه پس از انقلاب بی‌سابقه بود و جنجال و واکنش‌های بسیاری برانگیخت.[۶۸][۶۹] این بازی دوستانه، منجر به انحلال تیم زنان استقلال شد.[۷۰] در سال ۱۳۹۳ مجدداً تیم بانوان استقلال فعال شد اما در سال ۱۳۹۵ و به دستور مدیر عامل استقلال رضا افتخاری این تیم برای دومین بار (و سومین بار بعد از پیروزی انقلاب) تعطیل شد[۷۱].

آمار و رکوردها

باشگاه استقلال با مجموع ۳۶ عنوان رسمی در سطح کشوری و بین‌المللی و ۱۳ عنوان غیر رسمی کشوری و بین‌المللی پرافتخارترین تیم باشگاهی تاریخ فوتبال ایران است. همچنین استقلال تنها تیم تاریخ باشگاهی ایران است که از دهه ۱۳۲۰ خورشیدی تاکنون در سطح نخست فوتبال ایران حضور دارد و به کسب عناوین مختلف قهرمانی مشغول است. نخستین عنوان رسمی باشگاه استقلال قهرمانی در مسابقات جام حذفی باشگاه‌های تهران در سال ۱۳۲۶ و آخرین عنوان قهرمانی این تیم قهرمانی در لیگ برتر خلیج فارس در فصل ۱۳۹۱-۹۲ می‌باشد.

استقلال در حال حاضر پر افتخارترین تیم در جام حذفی کشور ااست.و در آن ۶ قهرمانی دارد.

فصل‌های اخیر

فصل لیگ برتر جام حذفی جام باشگاه‌های آسیا
۸۱–۱۳۸۰
دوم
قهرمان
۸۲–۱۳۸۱ ۹ام
۱/۸ نهایی
حذف در مرحله گروهی
۸۳–۱۳۸۲
دوم
نایب قهرمان
راه نیافت
۸۴–۱۳۸۳
سوم
۱/۱۶ نهایی
راه نیافت
۸۵–۱۳۸۴
قهرمان
انصراف از ۱/۴ نهایی به دستور هیئت مدیره
راه نیافت
۸۶–۱۳۸۵ ۴ام
۱/۱۶ نهایی
حذف به علت ارسال نکردن مدارک
۸۷–۱۳۸۶ ۱۳ام
قهرمان
راه نیافت
۸۸–۱۳۸۷
قهرمان
۱/۱۶ نهایی
حذف در مرحله گروهی
۸۹–۱۳۸۸
سوم
۱/۸ نهایی
۱/۸ نهایی
۹۰–۱۳۸۹
دوم
نیمه نهایی
حذف در مرحله گروهی
۹۱–۱۳۹۰
سوم
قهرمان
۱/۸ نهایی
۹۲–۱۳۹۱
قهرمان
نیمه نهایی
۹۳–۱۳۹۲ ۵ام
نیمه نهایی
۹۴–۱۳۹۳ ۶ام
۱/۴ نهایی
راه نیافت
۹۵–۱۳۹۴
سوم
نایب قهرمان
راه نیافت
۹۶–۱۳۹۵
دوم
۱/۴ نهایی
۱/۸ نهایی

عملکرد در جام باشگاه‌های آسیا

استقلال پرافتخارترین باشگاه ایرانی در مسابقات جام باشگاه‌های آسیا است. تیم تاج در سال ۱۳۴۹ برای نخستین بار در سومین دوره مسابقات جام باشگاه‌های آسیا شرکت کرد و موفق شد مقام قهرمانی را کسب کند. پس از آن دوره و تا پایان فصل ۱۳۸۰-۸۱ استقلال ۵ بار دیگر در جام باشگاه‌های آسیا شرکت کرد و در هر دوره موفق به کسب یکی از عناوین اول تا سوم شد و در این زمینه رکوردی از خود به جا گذاشت. پس از آن با تغییر نحوه برگزاری و انتخاب تیم‌های جام باشگاه‌های آسیا استقلال همچون سایر باشگاه‌های ایرانی از سایر رقبای آسیایی عقب افتاد و نتوانست افتخارات قبل را تکرار کند. در مجموع استقلال با ۱۴ بار حضور در جام باشگاه‌های آسیا و دو عنوان قهرمانی و ۱۵۲ گل زده پرافتخارترین تیم ایرانی در جام باشگاه‌های آسیاست.

ردیف
سال
عنوان بازی ها
ب.
پ. ت.
ش.
ز.
خ.
ت.
عملکرد
۱ ۱۹۷۰ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۴ ۴ ۰ ۰ ۱۰ ۱ ۹+ قهرمان
۲ ۱۹۷۱ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۵ ۳ ۱ ۱ ۸ ۵ ۳+ سوم
۳ ۱۹۹۰–۹۱ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۵ ۲ ۰ ۱۱ ۴ ۷+ قهرمان
۴ ۱۹۹۱–۹۲ جام باشگاه‌های آسیا ۵ ۲ ۲ ۱ ۹ ۳ ۶+ نائب قهرمان
۵ ۱۹۹۸–۹۹ جام باشگاه‌های آسیا ۶ ۴ ۰ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ نائب قهرمان
۶ ۲۰۰۱–۰۲ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۴ ۱ ۲ ۱۹ ۱۲ ۷+ سوم
۷ ۲۰۰۲–۰۳ لیگ قهرمانان آسیا ۳ ۱ ۰ ۲ ۵ ۷ ۲- حذف در مرحله گروهی
۸ ۲۰۰۷ لیگ قهرمانان آسیا به دلیل دیر فرستادن مدارک به ای‌اف‌سی، از دور مسابقات کنار گذاشته‌شد.
۹ ۲۰۰۹ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۰ ۴ ۲ ۶ ۱ ۲- حذف در مرحله گروهی
۱۰ ۲۰۱۰ لیگ قهرمانان آسیا ۷ ۳ ۲ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۱ ۲۰۱۱ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۲ ۲ ۱۱ ۱۰ ۱+ حذف در مرحله گروهی
۱۲ ۲۰۱۲ لیگ قهرمانان آسیا ۹ ۵ ۲ ۲ ۱۳ ۶ ۷+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۳ ۲۰۱۳ لیگ قهرمانان آسیا ۱۲ ۷ ۳ ۲ ۲۰ ۱۲ ۸+ حذف در مرحله نیمه‌نهایی
۱۴ ۲۰۱۴ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۱ ۳ ۷ ۷ ۰ حذف در مرحله گروهی
۱۵ ۲۰۱۷ لیگ قهرمانان آسیا ۹ ۴ ۲ ۲ ۱۲ ۱۱ ۱+ حذف در مرحله ۱/۸
مجموع (در ۱۵ دوره) ۹۲ ۴۷ ۲۲ ۲۳ ۱۵۲ ۱۰۷ ۴۵+ ۲ قهرمانی+۲ نائب قهرمانی+۲ مقام سومی

دست‌آوردها

تیم تاج قهرمان جام تخت جمشید در سال ۱۳۵۳
فرهاد مجیدی در جشن قهرمانی استقلال در فصل ۹۲–۹۱

کشوری

استانی

  • جام باشگاه‌های تهران[۷۳]
    • قهرمانی (۱۵ رکورد تهران): ۱۳۲۸، ۱۳۳۱، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۸، ۱۳۳۹، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۸، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۵۲، ۱۳۶۲، ۱۳۶۴، ۱۳۷۰
    • نایب قهرمانی (۷): ۱۳۲۵، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۴۸، ۱۳۶۱، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹
  • جام حذفی باشگاه‌های تهران[۷۴]
    • قهرمانی (۵): ۱۳۲۶، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸، ۱۳۳۹
    • نایب قهرمانی (۲): ۱۳۲۵، ۱۳۴۹

آسیایی

قهرمانی استقلال در جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۳۴۹

دوگانه‌ها

غیر رسمی

منبع[۷۸]

  • هند جام میلز
    • قهرمانی (۴ بار): ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۶۸
  • ایران جام دوستی
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۵۱
  • ایران جام اتحاد
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۵۲
  • هند جام بوردولوی
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۶۸
  • قطر جام استقلال قطر
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۷۰
  • ایران جام خزر
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۷۶
  • ترکمنستان جام پرزیدنت ترکمنستان
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۷۶
  • ایران جام کیش
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۸۰
  • ایران جام اتحادیه باشگاه‌های ایران
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۸۱
  • ایران جام صلح و دوستی تهران
    • قهرمانی (۱ بار): ۱۳۸۴

بازیکنان

آرش برهانی بهترین گلزن تاریخ باشگاه استقلال با ۱۰۸ گل زده

برای دیدن نام بازیکنان پیشین باشگاه که در ویکی‌پدیا مقاله دارند، رده:بازیکنان باشگاه استقلال را ببینید.

بازیکنان کنونی

مطابق با آیین‌نامه نقل و انتقالات لیگ برتر در فصل ۹۷–۱۳۹۶، هر باشگاه لیگ برتری مجاز به استفاده از ۱۸ بازیکن بزرگسال است و بقیه بازیکنان تیم باید از سهمیهٔ زیر ۲۳ سال، زیر ۲۱ سال یا زیر ۱۹ سال باشند. در این میان هر تیم می‌تواند از ۴ بازیکن خارجی، شامل حداقل یک بازیکن آسیایی، استفاده کند[۷۹].

شماره نقش بازیکن
۱ ایران دروازه‌بان مهدی رحمتی Captain sports.svg
۲ ایران مدافع خسرو حیدری
۴ ایران هافبک روزبه چشمی
۵ ایران مدافع مجید حسینی زیر۲۳
۶ ایران هافبک امید ابراهیمی
۷ ایران مهاجم حسن بیت‌سعید
۸ ایران هافبک مجتبی جباری
۹ ایران مهاجم علی قربانی
۱۰ ایران مهاجم سجاد شهباززاده
۱۱ ایران مهاجم جابر انصاری
۱۳ ایران مدافع آرمین سهرابیان زیر۲۳
۱۴ ایران هافبک فرشید باقری
۱۶ ایران هافبک مهدی قائدی زیر۲۱
شماره نقش بازیکن
۱۷ ایران مدافع یعقوب کریمی
۱۸ ایران مدافع میلاد زکی‌پور زیر۲۳
۱۹ ایران دروازه‌بان ارشیا بابازاده زیر۲۳
۲۰ ازبکستان هافبک سرور جپاروف
۲۱ ایران مدافع وریا غفوری
۲۲ ایران دروازه‌بان حسین حسینی
۲۳ ایران هافبک داریوش شجاعیان
۲۴ ایران هافبک امید نورافکن زیر۲۱
۲۸ ایران هافبک محسن کریمی
۳۰ ایران مدافع عظیم گوک زیر۲۳
۳۳ ایران مدافع پژمان منتظری
۸۸ ایران هافبک فرشید اسماعیلی زیر۲۳
۹۰ برزیل مدافع لئاندرو پادوانی


بازیکنان ادوار جام جهانی

بازیکنان ادوار المپیک

کاپیتان‌های تاریخ استقلال

منابع:[۸۰][۸۱][۸۲][۸۳][۸۴][۸۵][۸۶]

# نام ملیت دوران بازی
در استقلال
دوران
کاپیتانی
مدت
کاپیتانی
شماره
پیراهن
۱
محمد جاودان ایران ۱۳۲۵–۱۳۲۷
-
۲
محمد خاتم ایران ۱۳۲۷–۱۳۳۱
-
۳
محمود بیاتی ایران ۱۳۲۸–۱۳۳۲
۱۳۳۴–۱۳۴۱
-
۴
نادر افشارعلوی‌نژاد ایران ۱۳۲۸–۱۳۳۱
۱۳۳۴–۱۳۴۱
-
۵
عارف قلی‌زاده ایران ۱۳۲۹–۱۳۴۲
۵
۶
کامبیز جمالی ایران ۱۳۳۶–۱۳۳۷
۱۳۴۰–۱۳۴۷
-
۷
جلال طالبی ایران ۱۳۴۷–۱۳۵۰ ۱۳۴۷–۱۳۴۸ ۱ سال
-
۸
پرویز قلیچ‌خانی ایران ۱۳۴۷–۱۳۵۰ ۱۳۴۸–۱۳۵۰ ۲ سال
-
۹
علی جباری ایران ۱۳۴۴–۱۳۵۴ ۱۳۵۰–۱۳۵۴ ۴ سال
۸
۱۰
اکبر کارگرجم ایران ۱۳۳۹
۱۳۴۸–۱۳۵۵
۱۳۵۴–۱۳۵۵ ۱ سال
۴
۱۱
حسن روشن ایران ۱۳۵۰–۱۳۵۷
۱۳۶۱–۱۳۶۲
۱۳۵۵–۱۳۵۷ ۲ سال
۱۰
۱۲
حسن نظری ایران ۱۳۵۳–۱۳۵۷ ۱۳۵۷ ۱ سال
۵
۱۳
پرویز مظلومی ایران ۱۳۵۲–۱۳۵۴
۱۳۵۶–۱۳۶۷
۱۳۵۸ چندماه
۱۰
۱۴
سعید مراغه‌چیان ایران ۱۳۶۶–۱۳۵۴ ۱۳۵۸–۱۳۵۹ ۱ سال
۱۴
۱۵
ناصر حجازی ایران ۱۳۴۸–۱۳۵۶
۱۳۵۹–۱۳۶۵
۱۳۶۵–۱۳۵۹ ۶ سال
۱
۱۶
اصغر حاجیلو ایران ۱۳۵۵–۱۳۶۷ ۱۳۶۷–۱۳۶۵ ۲ سال
۳
۱۷
جعفر مختاری‌فر ایران ۱۳۶۱–۱۳۷۰ ۱۳۶۷–۱۳۶۸ ۱ سال
۱۰
۱۸
رضا احدی ایران ۱۳۶۰–۱۳۶۶
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۶۸–۱۳۶۹ ۱ سال
۱۱
۱۹
شاهرخ بیانی ایران ۱۳۵۶–۱۳۶۴
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۶۹–۱۳۷۰
۱۳۷۱
۲ سال
۸
۲۰
رضا نعلچگر ایران ۱۳۵۶–۱۳۶۲
۱۳۶۵–۱۳۶۶
۱۳۷۰
۱۳۷۰ ۱ ماه
۸
۲۱
شاهین بیانی ایران ۱۳۵۷–۱۳۶۴
۱۳۶۸–۱۳۷۴
۱۳۷۰–۱۳۷۱
۱۳۷۱–۱۳۷۳
۳ سال
۵
۲۲
امیر قلعه‌نویی ایران ۱۳۶۷–۱۳۷۶ ۱۳۷۳–۱۳۷۶ ۳ سال
۸
۲۳
جواد زرینچه ایران ۱۳۶۷–۱۳۷۰
۱۳۷۲–۱۳۸۰
۱۳۸۱–۱۳۸۲
۱۳۷۶–۱۳۸۰
۱۳۸۱–۱۳۸۲
۵ سال
۲
۲۴
مهدی پاشازاده ایران ۱۳۷۱–۱۳۷۷
۱۳۸۰–۱۳۸۲
۱۳۸۰–۱۳۸۱ ۱ سال
۱۰
۲۵
محمود فکری ایران ۱۳۷۲–۱۳۷۴
۱۳۷۶–۱۳۸۶
۱۳۸۲–۱۳۸۶ ۴ سال
۶
۲۶
علی‌رضا منصوریان ایران ۱۳۷۴–۱۳۷۶
۱۳۷۶–۱۳۷۷
۱۳۸۱–۱۳۸۷
۱۳۸۶–۱۳۸۷ ۱ سال
۱۰
۲۷
فرهاد مجیدی ایران ۱۳۷۶–۱۳۷۸
۱۳۷۹
۱۳۸۶–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۲
۱۳۸۷–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۲
۴ سال
۷
۲۸
مهدی امیرآبادی ایران ۱۳۸۳–۱۳۹۱ ۱۳۹۰–۱۳۹۱ ۱ سال
۳
۲۹
سید مهدی رحمتی ایران ۱۳۸۴–۱۳۸۶
۱۳۹۰–۱۳۹۳
۱۳۹۴–
۱۳۹۱
۱۳۹۲–۱۳۹۳
۱۳۹۴–
۲ سال
۱
۳۰
مجتبی جباری ایران ۱۳۸۴–۱۳۹۲ ۱۳۹۱ کم‌تر از یک ماه
۸
۳۱
امیرحسین صادقی ایران ۱۳۷۹–۱۳۸۷
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۴
۱۳۹۳ ۶ ماه
۴
۳۲
غلام‌رضا عنایتی ایران ۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۱۳۹۳–۱۳۹۴
۱۳۹۴–۱۳۹۳ ۵ ماه
۱۰–۸۰

مربیان

کادر کنونی

منبع[۸۷][۸۸][۸۹][۹۰][۹۱]

نام سمت
آلمان وینفرید شفر سرمربی
جمهوری چک جیری ساناک مربی
ایران بیژن طاهری مربی
ایران اشکان نامداری مربی دروازه‌بان‌ها
ایران نصرالله عبداللهی سرپرست
آلمان ساشا شفر آنالیزور
ایران مدد جباری مدیر تدارکات

مربیان برجسته پیشین

منصور پورحیدری از ۱۳۵۹ تا ۱۳۸۲ در هفت نوبت مختلف سرمربی‌گری استقلال را بر عهده گرفت.

در این جدول تنها جام‌های رسمی شامل لیگ باشگاه‌های ایران، جام حذفی ایران، لیگ باشگاه‌های تهران، جام حذفی باشگاه‌های تهران و جام باشگاه‌های آسیا ذکر می‌شود. برای دیدن فهرست کامل مربیان استقلال فهرست مربیان باشگاه فوتبال استقلال تهران را ببینید.

نام دوران جام‌ها
کشوری آسیایی جمع
لیگ حذفی دیگر
جام‌ها
جام
باشگاه‌ها
ایران علی دانایی‌فرد
۱۳۳۲–۱۳۲۵
۱۳۴۶–۱۳۳۳
۱۳۴۹–۱۳۴۷
۱۳۵۵
۰
۰
۱۵
۰
۱۵
یوگسلاوی زدراکو رایکوف
۱۳۴۹–۱۳۵۵
۲
۰
۴
۱
۷
آلمان ولادمیر جکیچ
۱۳۵۵–۱۳۵۷
۰
۱
۰
۰
۱
ایران منصور پورحیدری
۱۳۵۹–۱۳۶۰
۱۳۶۲–۱۳۶۳
۱۳۶۴–۱۳۶۵
۱۳۶۵–۱۳۶۷
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۷۴–۱۳۷۵
۱۳۷۸–۱۳۸۱
۱۳۸۲
۲
۲
۶
۱
۱۱
ایران ناصر حجازی
۱۳۷۵–۱۳۷۸
۱۳۸۶
۱
۰
۴
۰
۵
ایران امیر قلعه‌نویی
۱۳۸۱ (مربی موقت)
۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۷–۱۳۸۸
۱۳۹۱–۱۳۹۴
۳
۲
۰
۰
۵
ایران پرویز مظلومی
۱۳۸۹–۱۳۹۱
۱۳۹۴–۱۳۹۵
۰
۱
۰
۰
۱

مدیران

مدیران کنونی

نام سمت
ایران رضا افتخاری مدیرعامل
ایران سید پندار توفیقی دبیر هیئت مدیره و قائم مقام باشگاه
ایران حسن زمانی عضو هیئت مدیره
ایران جواد قراب عضو هیئت مدیره
ایران اکبر عباسی ملکی عضو هیئت مدیره

مدیران سابق

مدیر دوران مدیریت
ایران پرویز خسروانی[۹۲]
۱۳۲۴–۱۳۴۰
ایران پرویز شیخان[۹۳]
۱۳۴۰–۱۳۵۷
ایران علی عبداللهی نوروزی[۹۳]
۱۳۵۷–۱۳۶۰
؟؟
۱۳۶۰–۱۳۶۷
ایران کاظم اولیایی[۹۳]
۱۳۶۷–۱۳۷۵
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۹۳]
۱۳۷۵–۱۳۸۲
ایران حسین قریب[۹۳]
۱۳۸۲–۱۳۸۴
ایران کاظم اولیایی[۹۳]
۱۳۸۴–۱۳۸۴
ایران حسین قریب[۹۳]
۱۳۸۴–۱۳۸۵
ایران مقداد نجف‌نژاد[۹۳]
۱۳۸۵–۱۳۸۶
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۹۳]
۱۳۸۶–۱۳۸۷
ایران امیررضا واعظی آشتیانی[۹۳]
۱۳۸۷–۱۳۸۹
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۹۴]
۱۳۸۹–۱۳۹۳
ایران بهرام افشارزاده[۹۳]
۱۳۹۳–۱۳۹۵
ایران رضا افتخاری
۱۳۹۵–تاکنون

پشتیبانان مالی

پشتیبانان مالی از ابتدای لیگ برتر

دوره تولیدکننده حامی مالی
۸۱–۱۳۸۰ پوشاک ورزشی دایی ال جی
۸۲–۱۳۸۱
۸۳–۱۳۸۲ جورابان آیوا
۸۴–۱۳۸۳ عقیلی شارپ
۸۵–۱۳۸۴ آبی پوشان ساژم
۸۶–۱۳۸۵ مجید ایرانسل
۸۷–۱۳۸۶ عقیلی تعاونی اعتباری شهر و فروشگاه شهروند
۸۸–۱۳۸۷ آل اشپورت بازار مبل و بازار موبایل ایران
۸۹–۱۳۸۸
۹۰–۱۳۸۹ بانک شهر
۹۱–۱۳۹۰
۹۲–۱۳۹۱ بانک رفاه
۹۳–۱۳۹۲ مجید بازار مبل ایران
۹۴–۱۳۹۳
۹۵–۱۳۹۴ ۳۶۱ درجه همراه اول
۹۶–۱۳۹۵ لی-نینگ همراه اول
۹۷–۱۳۹۶ همراه اول و ایرانسل

نگارخانه

منابع

  1. Zarei, Asghar. “Iran - List of Foundation Dates”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  2. دکتر گودرزی:ورزشگاه آزادی تا پایان مردادماه آماده می‌شود/ ورزشگاه آزادی نماد ملی است و واگذاری معنا ندارد. پایگاه خبری وزارت ورزش و جوانان
  3. «استقلال پرطرفدارترین تیم ایران». عصر ایران، ۱۸ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ Ferdosipour, Adel. The great divide. . World Soccer Magazine، October 2008، p62.  (ترجمه مقاله به فارسی در خبرگزاری ایسنا، رشید سعدلو)
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ پاینده، محمدجواد. سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۷۹۴ (۲۸ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۲۱. 
  6. “Esteghlal”. AFC. Retrieved 17 September 2012. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Naraghi, Hooshyar F.. “Iran - List of Champions”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «دربارهٔ جام حذفی فوتبال ایران». وب‌گاه رسمی جام حذفی فوتبال ایران. بازبینی‌شده در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲. 
  9. استقلال؛ پرافتخارترین تیم ایران/ استقلال با شکست فولاد، قهرمان لیگ برتر شد
  10. “Asia's Club of the Century”. IFFHS. Retrieved 17 September 2012. 
  11. “Club World Ranking of the 21st Century (2001-2010)”. IFFHS. Retrieved 20 September 2012. 
  12. “Iranian Pro League Alltime Table 2001-2012”. IPLstats. Retrieved 17 September 2012. 
  13. «برندهای ارزشمند ایران معرفی شدند». خبرآنلاین، ۲۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  14. «آبی‌های ایران 70 ساله شدند». ورزش ۳، ۳ مهر ۱۳۹۴. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ تاریخچه و معرفی باشگاه استقلال (تاج) از تأسیس تیم دوچرخه‌سواران تا دوبار قهرمانی در آسیا. روزنامه اطلاعات. بازبینی‌شده در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۲. 
  16. تاریخچه باشگاه فوتبال استقلال تهران، وبگاه رسمی باشگاه استقلال تهران
  17. “WebCite query result”. Retrieved 2017-11-11. 
  18. «روزگاران تلخ و شیرین دو باشگاه تاج و شاهین. (م. گئومات)». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  19. “وب سایت تاریخ ورزش ایران | Iran Sport History Website”. Retrieved 2017-11-10. 
  20. «تماشاگردارهای غیرسرخابی فوتبال تهران». ورزش ۳، ۲۰ خرداد ۱۳۹۴. 
  21. “وب سایت تاریخ ورزش ایران | Iran Sport History Website”. Retrieved 2017-11-10. 
  22. «استقلال بعد از رئال مادرید ثروتمندترین باشگاه دنیا؟!». جام نیوز، ۰۹/۰۵/۱۳۹۲. بازبینی‌شده در اردیبهشت 1394. 
  23. «بازپس گیری املاک مصادره شده باشگاه «تاج» به نفع «استقلال»». دنیای اقتصاد، ۱۳۹۲/۰۵/۱۰. 
  24. «ساختمان پرماجرای تربیت‌بدنی استان تهران». افکارنیوز. ۱۳۸۹/۱۱/۲۳ - ۱۶:۳۷. 
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ ««تاج» چگونه «استقلال» شد؟». ایسنا. 
  26. «روزنامه اعتماد86/7/22: ظهور آبي و قرمز در تاريکخانه سياست». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ ۲۷٫۲ ۲۷٫۳ «آشنایی با باشگاه استقلال تهران». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۱ بهمن ۱۳۹۴. 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ «تاریخچه استقلال». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۹ بهمن ۱۳۸۸. 
  29. «نحوه تاسیس و تاریخچه باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال». کانون هواداران باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال. بازبینی‌شده در ۲۶ آبان ۱۳۹۶. 
  30. "اظهارات آبی پوشان استقلال دربارهٔ جدال با سایپا". خبر گزاری جمهوری اسلامی "ایرنا". 
  31. «تاج 1349». جام تخت‌جمشید. پنج شنبه, 09 بهمن 1393 04:29. بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  32. «گذری بر پیراهن آبی». ورزش سه. 1394/06/31. 
  33. «تیم زردپوش استقلال تهران! + عکس». نمناک. 
  34. «استقلال با لباس مشکی در داربی». قدس انلاین. شنبه ۱ آذر ۱۳۹۳ - ۱۱:۵۴. 
  35. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «لباس تیم فوتبال استقلال در گذر زمان». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  36. «استقلال پرطرفدارترین تیم ایران»(فارسی)‎. شفاف. 
  37. «استقلال پرتماشاگرترین تیم آسیا در سال ۲۰۱۱». وب‌گاه گل، ۲۱ نوامبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  38. «برای دومین سال پیاپی/استقلال پرتماشاگرترین تیم لیگ قهرمانان آسیا شد». خبرآنلاین، ۳۰ آبان ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  39. ایران ورزشی: حادثه سازان ورزش در سال ۸۵
  40. فرهاد مجیدی کاپیتان تیم استقلال محبوب‌ترین بازیکن جهان شد
  41. «روزگاران تلخ و شیرین دو باشگاه تاج و شاهین. (م. گئومات)». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  42. جهان|TABNAK, سایت خبری تحلیلی تابناك|اخبار ایران و. «چراهوادار پرسپولیس بیشتر از استقلال است؟». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  43. ورزش ۳. «تماشاگردارهای غیرسرخابی فوتبال تهران». 09-11-2017. 
  44. «همشهری ورزشی | اصغر تهرانی و تاج ابوالحسن!». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  45. «همشهری ورزشی | اصغر تهرانی و تاج ابوالحسن!». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  46. سال قبل دربی بی‌خاصیت بود. . خبر ورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروزی (۱۳۸۷): صفحه ۲۵. 
  47. ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ “The Red 'Victors' and the 'Independent' Blues”. Fifa, 31 October 2012. 
  48. “Football, blood and war”. The Observer, 18 January 2004. Retrieved 26 December 2012. “December 2000 Following an ill-tempered Tehran derby, between Pirouzi and Estegahl, violence spills on to the streets as fans destroy cars and buses. Three players from each side and 60 fans are arrested; more than 250 coaches are vandalised.” 
  49. Worlds Greatest Derbies. . World Soccer Magazine، July 2008. 
  50. «علی کاظمی: طلب ورزشگاه آزادی ارتباطی به سازمان لیگ ندارد!». شبکه ورزش ایران، ۲۹ آذر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «طبق آیین‌نامه سازمان لیگ، ورزشگاه آزادی در اجاره ۲ باشگاه استقلال و پرسپولیس است.» 
  51. «باشگاه پرسپولیس اجازه حضور در ورزشگاه آزادی را ندارد». ایران‌مینیا (به نقل از خبرگزاری فارس، ۴ شهریور ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «حسین ضیاءآذری، مدیر ورزشگاه آزادی تهران گفت: تا زمانیکه پرسپولیس برای عقد اجاره‌نامه حاضر نشود، اجازه بازی در این مجموعه را ندارد.» 
  52. «استادیوم فوتبال - زمین چمن». وبگاه رسمی ورزشگاه آزادی. بازبینی‌شده در ۱۲ مهر ۱۳۸۷. 
  53. «مناقصه برای ساخت کمپ استقلال». خبرگزاری فارس، ۵ تیر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  54. «کلنگ آبی برای چندمین بار به زمین‌خورد». وبگاه همشهری. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  55. سرخط خبرها. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۹۷۵ (۱ مرداد ۱۳۸۸): صفحه ۱۹.  «دو باشگاه پرسپولیس و استقلال هر یک با پرداخت ۲ میلیارد تومان یک درصد از سهام بانک تازه‌تأسیس تات را خریداری کردند. پول خرید این سهام از سوی سازمان تربیت بدنی پرداخت شده.»
  56. شهبازی، نعمت‌الله. در حاشیه سرمایه‌گذاری استقلال و پرسپولیس در بانک تات؛ ایجاد زیرساخت‌های اقتصادی لازمه موفقیت باشگاه‌های مردمی. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۰۷۵ (۷ آبان ۱۳۸۸): صفحه ۱. 
  57. باز هم فرصت‌سوزی در ورزش کشور؛ اختلافات مدیران دولتی موجب خروج بخش ورزش از یک بانک خصوصی شد. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۱۸۵ (۲۷ اسفند ۱۳۸۸): صفحه ۸. 
  58. ۵۸٫۰ ۵۸٫۱ ۵۸٫۲ ۵۸٫۳ ۵۸٫۴ صدر، بنیامین. کشف استعداد در مستطیل سبز. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۷۳۸ (۱۲ تیر ۱۳۸۴): صفحه تهرانشهر. 
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ لارودی، اردشیر؛ امیرپور، مهدی. تنها فوتبالیست سیاسی، پرویز دهداری بود؛ خاطرات اردشیر لارودی از شکل‌گیری باشگاه‌های فوتبال در ایران. . شهروند امروز، ضمیمه ماهانه تاریخ شفاهی، ش. شماره ۲ (آبان ۱۳۸۷): صفحه ۲۲. 
  60. User, Super. «نورد اهواز». بازبینی‌شده در 2017-11-17. 
  61. «Iran 1970». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  62. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. صفحهٔ ۸۷. شابک ‎۹۶۴-۰۶-۱۶۹۳-۱. 
  63. «آشنایی با باشگاه داماش گیلان». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  64. «فریادشیران مدیر فنی تیم‌های پایه استقلال شد». خبرگزاری فارس، ۱۵ تیر۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  65. اینجا آکادمی استقلال است، صدای ما را از مرغوبکار می‌شنوید!
  66. «پرونده ویژه برای فوتبال بانوان +عکس اولین تیم زنان تاج». سوت، ۱۶ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۴ آبان ۱۳۹۶. 
  67. استقلال- پرسپولیس در لیگ بانوان. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۶۰ (۱۵ تیر ۱۳۸۷). 
  68. تکذیب می‌کنیم، برخورد می‌کنیم؛ دیدار تیم‌های فوتبال دختران و نوجوانان پسر استقلال. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۸۷۴ (۵ بهمن ۱۳۸۷): صفحه ۱۳. 
  69. «دیدار تیم‌های فوتبال دختران و پسران استقلال/ با خاطیان برخورد شود». خبرگزاری مهر، ۴ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۸. 
  70. «تیم فوتبال بانوان استقلال منحل شد». خبرگزاری فارس، ۸ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  71. «ماجرای عجیب انحلال تیم بانوان استقلال». ورزش سه، ۲۶ آبان ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۲۶ آبان ۱۳۹۶. 
  72. صاحبدل، مهدی. «مسابقات قهرمانی لیگ باشگاه‌های فوتبال ایران». پارس‌اسپورت. بازبینی‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ ۷۳٫۲ “WebCite query result”. Retrieved 2017-11-20. 
  74. “WebCite query result”. Retrieved 2017-11-20. 
  75. Mulcahy, Endo. “Asian Club Competitions 1970”. RSSSF, 13 March 2001. Retrieved 26 December 2012. 
  76. Bobrowsky, Josef;Karsdorp, Dirk;Stokkermans, Karel. “Champions' Cup 1990/91”. RSSSF, 2 August 2002. Retrieved 30 December 2012. 
  77. «عملکرد تیم فوتبال استقلال در رقابت‌های باشگاه‌های آسیا». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۲ اسفند ۱۳۸۷. 
  78. «افتخارات استقلال». وب‌سایت استقلال جوان. 
  79. «ضوابط نقل و انتقالات تابستانی لیگ برتر فصل 97-1396 | Football Tribe Iran». بازبینی‌شده در 2017-11-11. 
  80. «بازیکنان و مربیان استقلال تهران از ابتدا». کانون هواداران استقلال. 
  81. «کامل‌ترین تاریخچه دو تیم استقلال و پرسپولیس». تابناک، ۳ بهمن ۱۳۹۱. 
  82. «تاریخچه استقلال». استقلالی. 
  83. «آخرین قهرمانی استقلال در آسیا با بیانی بدست آمد». جام جم، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  84. «دردسرهای کاپیتانی تیم پرستاره استقلال». جام نیوز. 
  85. «کاپیتان‌های استقلال از ابتدا تا امروز». استقلالی. 
  86. «ماجرای کاپیتانی استقلال در سالهای رویایی». ۱۰ آبان ۱۳۹۴. 
  87. «پسر شفر برای آنالیز حریفان به ایران آمد + عکس». تسنیم نیوز. ۲۶ مهر ۱۳۹۶. 
  88. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «مربی دروازه بانان استقلال مشخص شد». بازبینی‌شده در 2017-11-20. 
  89. «اختصاصی ایلنا؛ بیژن طاهری دستیار شفر شد». خبرگزاری ایلنا. ۱۳۹۶/۰۷/۲۴. 
  90. الهام ملکی. «وینفرید شفر تا پایان فصل استقلالی شد + (عکس)». استقلال نیوز. 11 مهر 1396. 
  91. «مربی جدید استقلال از جمهوری چک می‌آید». مهرنیوز. ۲۰ آبان ۱۳۹۶. 
  92. «پرویز خسروانی مجسمه‌ساز بزرگ لیگ تخت جمشید». روزنامه اعتماد، شماره ۱۲۸۴، ۲۳ آذر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 
  93. ۹۳٫۰۰ ۹۳٫۰۱ ۹۳٫۰۲ ۹۳٫۰۳ ۹۳٫۰۴ ۹۳٫۰۵ ۹۳٫۰۶ ۹۳٫۰۷ ۹۳٫۰۸ ۹۳٫۰۹ ۹۳٫۱۰ «از صاحب منصب طاغوت تا دروازه‌بان ذخیره». راسخون. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  94. «فتح‌الله‌زاده جانشین واعظ آشتیانی شد». خبرگزاری فارس، ۱۹ مرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 

پیوند به بیرون

رسمی
غیر رسمی