شهرستان آستارا

برای یکی از شهرستان‌های جمهوری آذربایجان، شهرستان آستارا (جمهوری آذربایجان) را ببینید.

شهرستان آستارا
موقعیت شهرستان در استان
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	گیلان
مرکز شهرستان	آستارا
سایر شهرها	لوندویل
بخش‌ها	مرکزی، لوندویل
سال تأسیس	۱۳۳۷
اداره
فرماندار	علی درمانی
حوزهٔ انتخابیه	حوزه انتخابیه آستارا
مردم
جمعیت	۹۴٬۲۰۰ نفر (۱۴۰۰)
تراکم جمعیت	۲۷۳٫۸ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت	۳۴۴ کیلومتر مربع
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۵ درجهٔ سانتی‌گراد
بارش سالانه	۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ میلی‌متر
داده‌های دیگر
پیش‌شمارهٔ تلفن	۰۱۳
وبگاه	وبگاه رسمی

شهرستان آستارا از شهرستان های کرانه ای استان گیلان درون ایران است که هم جوار دریای خزر است. مرکز این شهرستان، شهر آستارا است. این شهرستان با جمهوری آذربایجان همسایست و مردم این شهرستان به زبان تالشی صحبت می‌کنند، همچنین زبان اذری نیز در این شهرستان وجود دارد. شغل اکثر مردم شهرستان آستارا صادرات یا واردات کالا از جمهوری آذربایجان و کشاورزی است. همچنین این شهرستان همه ساله به خصوص در فصل‌های بهار و تابستان میزبان گردشگران بسیاری است که از شهرهای مختلف ایران و کشورهای قفقاز به این شهرستان مسافرت می‌کنند. وجود بازارچه ساحلی، پاساژهای متعدد نیز باعث رونق وضعیت اقتصادی این شهرستان شده است. وسعت این شهرستان ۳۴۰ کیلومتر مربع است.

تقسیمات کشوری

شهر: آستارا

• بخش مرکزی شهرستان آستارا
  • دهستان حیران
  • دهستان ویرمونی

شهر: لوندویل

• بخش لوندویل
  • دهستان چلوند
  • دهستان لوندویل

تاریخچه

منطقه آستارا در دوران صفوی مرکز حاکم‌نشین تالش و تابع ولایت گیلان بود. در سال ۱۱۳۵ ه‍.ق که ولایت گیلان به اشغال روسیه درآمد، آستارا نیز تحت حاکمیت نظامیان روسی درآمد. با ظهور نادرشاه و انعقاد عهدنامه رشت بین ایران و روسیه در سال ۱۱۴۴ ه‍.ق، مناطق شمالی ایران از ارتش روسیه تخلیه شده و مجدداً حاکمیت محلی در منطقه از جمله در آستارا احیا شد. پس از کشته‌شدن نادرشاه در سال ۱۱۶۰ ه‍.ق، آستارا مرکز یک حکومت نیمه‌مستقل به نام خان‌نشین تالش شد که دوام زیادی نداشت و مرکز خان‌نشین تالش به لنکران منتقل شد. پیامدهای جنگ‌های ایران و روسیه در دوره قاجار، تغییرات جدیدی در منطقه پدید آورد. انعقاد عهدنامه ترکمانچای در شعبان ۱۲۴۳ ه‍.ق/ اسفند ۱۲۰۶ ه‍.ش موجب جدایی نیمهٔ شمالیِ سرزمین تالش از ایران شده و نیمهٔ جنوبیِ تالش، از جمله آستارا، در اختیار نایب‌السلطنه عباس میرزا حکمران آذربایجان قرار گرفت. قسمتی از تالش جنوبی بین خان‌های محلی گیلان به صورت تیول تقسیم شده و مابقی به ایالت آذربایجان ضمیمه شد. بنابراین آستارا از اواخر پادشاهی فتحعلی‌شاه در ترکیب ایالت آذربایجان محسوب می‌گردید که این وضعیت تا پایان دوران قاجار ادامه پیدا کرد.

در دوره دوم مجلس شورای ملی و به تاریخ صفر ۱۳۲۸ ه‍.ق/ اسفند ۱۲۸۸ ه‍.ش، اهالی آستارا با ارسال طومارهایی به مجلس، خواستار جدا شدن آستارا از ایالت آذربایجان و الحاق به ولایت گیلان شدند. این درخواست مورد موافقت وزارت داخله قرار نگرفت. مردم آستارا در فروردین ۱۳۱۱ نیز تقاضای الحاق به گیلان را از طریق ارسال طومار به دربار پیگیری کردند که این تلاش نیز ناکام ماند. از سال ۱۳۱۶ و براساس قانون تقسیمات کشوری، بخش آستارا به‌عنوان یکی از بخش‌های تابعهٔ شهرستان اردبیل از استان سوم (آذربایجان شرقی) تعیین شد.

در آبان ۱۳۲۹، پیشنهاد وزارت کشور مبنی بر جدا شدن بخش آستارا از شهرستان اردبیل و پیوستن آن به شهرستان خمسهٔ طوالش به تصویب هیئت دولت رسید اما این مصوبه دوام نداشت و یک ماه بعد باطل شد. سرانجام در مهر ۱۳۳۷، بخش آستارا به یکی از شهرستان‌های مستقل استان سوم (آذربایجان شرقی) ارتقا پیدا کرد و در خرداد ۱۳۳۹ به استان یکم (گیلان) ملحق گردید.

از دوره بیستم مجلس شورای ملی، شهرستان آستارا دارای نماینده مستقل در قوه مقننه بوده است.

فهرست فرمانداران

نایب‌الحکومهٔ آستارا

از سوی حاکم طالش تعیین می‌شد.

• احمدخان زمانی: ؟ تا ۱۲۷۹ ه‍.ق
• میررضاقلی‌خان افخم‌السلطنه: از ۱۳۰۵ ه‍.ق تا ؟
• معین دیوان: حوالی ۱۳۲۳ ه‍.ق
• میرمحمدباقر صارم‌الدوله: حوالی ۱۳۲۵ ه‍.ق
• …
• ابوالفتح‌خان: از ۱۲۹۰ تا ۱۲۹۳.
• صادق‌خان صارم‌السلطنه: از ۱۲۹۳ تا ۱۲۹۹.
• بصیرالوزاره: از ۲۰ اسفند ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۱.
• صادق‌الملک: از آذر ۱۳۰۱ تا تیر ۱۳۰۲
• نایب ۳ عباس‌خان (حاکم نظامی): از ۱۸ تیر ۱۳۰۲ تا مرداد ۱۳۰۳
• سلطان محمدباقرخان (حاکم نظامی): از ۱۲ مرداد ۱۳۰۳ تا ؟

حاکم آستارا

• عبدالله بصیر: از شهریور ۱۳۱۰ تا ؟.
• امیر ابراهیمی: ؟ تا اسفند ۱۳۱۴.
• ابوالفتح صدوقی (سرپرست): اسفند ۱۳۱۴ تا ؟ تا ۲۲ فروردین ۱۳۱۵. (وی همزمان سرپرست شهرداری آستارا نیز بود.)
• خسروی: از فروردین ۱۳۱۵ تا ؟ (وی همزمان رئیس شهرداری آستارا نیز بود.)

بخشدار آستارا

از تغییر تقسیمات کشوری در سال ۱۳۱۶ تا قبل از تأسیس فرمانداری در سال ۱۳۳۷، آستارا توسط یک بخشدار اداره می‌شد.

• …
• احمد آزاد: از شهریور ۱۳۲۲ تا ؟ (وی همزمان سرپرست شهرداری آستارا نیز بود.)
• میرابراهیم افخمی: از ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۴.
• غلامحسین رحمانی (از سوی حکومت خودمختار آذربایجان): از ۱۳۲۴ تا آذر ۱۳۲۵.

صادق زمانی (رئیس شعبه فرقه دموکرات و فرماندار آستارا از سوی حکومت خودمختار آذربایجان)

• …
• باقر منصوری: از بهمن ۱۳۲۹ تا ؟
• …
• جورابچی: حوالی سال ۱۳۳۴.
• …
• احمد اکبر: ؟ تا ۱۳۳۷.

فرماندار آستارا

• روحی: از ۱۳۳۷ تا تیر ۱۳۳۸.
• سیف‌الله رزاقی: از تیر ۱۳۳۸ تا ؟
• پیشوایی: حوالی سال‌های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۳.
• بوند (سرپرست فرمانداری): سال ۱۳۴۳.
• …
• مهرداد نادری: حوالی سال‌های ۱۳۵۲ و ۱۳۵۴.
• تراب‌زاده: سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷.
• …
• محمود ارشیا (سرپرست فرمانداری): سال ۱۳۵۸.
• حمید جمشیدی: از آذر ۱۳۵۸.
• محمود ارشیا: حوالی سال ۱۳۵۹.
• آقایی: حوالی سال‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۶۲.
• …
• امیری: حوالی سال ۱۳۶۴.
• نجفی: حوالی سال ۱۳۶۶.

فرماندار		محل تولد	آغاز تصدی	پایان تصدی	استاندار		منبع
	حسن رضایی	مشهد	۹ اسفند ۱۳۶۸	شهریور/مهر ۱۳۷۲		علیرضا تابش
						سید علی‌اکبر طاهایی
	اسماعیل هادی‌پور	صومعه‌سرا	شهریور/مهر ۱۳۷۲	۲۳ دی ۱۳۷۲
			۲۳ دی ۱۳۷۲	شهریور/مهر ۱۳۷۴
	عبدالرضا بی‌آزار	رودسر	شهریور/مهر ۱۳۷۴	دی/بهمن ۱۳۷۹
						علی صوفی
	محمد اخوان بازارده	لنگرود	دی/بهمن ۱۳۷۹	تیر ۱۳۸۳
						مسعود سلطانی‌فر
	علی پاینده	؟	تیر ۱۳۸۳	بهمن ۱۳۸۴
	عسگر حسنی‌پور سرپرست	لاهیجان	۵ بهمن ۱۳۸۴	اسفند ۱۳۸۴		علی عبداللهی
	مرتضی طالبی	رودبار	اسفند ۱۳۸۴	۱۳ آبان ۱۳۸۷
						روح‌الله قهرمانی
	کیوان اسدپور	تالش	۱۳ آبان ۱۳۸۷	۲۳ بهمن ۱۳۹۲
						مهدی سعادتی
						کیهان هاشم‌نیا
	سیروس شفقی	تالش	۲۳ بهمن ۱۳۹۲	۵ دی ۱۳۹۵		محمدعلی نجفی
	محمدمهدی مظفری سرپرست	املش	۵ دی ۱۳۹۵	۴ اسفند ۱۳۹۵
	یونس رنجکش کیسمی	آستانه اشرفیه	۴ اسفند ۱۳۹۵	۲۹ دی ۱۳۹۷
						مصطفی سالاری
	حسن رستم‌زاد	ایلام	۲۹ دی ۱۳۹۷	۲۱ تیر ۱۳۹۹
						ارسلان زارع
	رضا جمشیدی سه‌ساری سرپرست	صومعه‌سرا	۲۱ تیر ۱۳۹۹	۱۶ شهریور ۱۳۹۹
	عباس صابر	؟	۱۶ شهریور ۱۳۹۹	۱ تیر ۱۴۰۰
	سید سعید میرقربانی سرپرست	؟	۶ تیر ۱۴۰۰	۲۹ دی ۱۴۰۰
	عنایت رضایی‌پور نودهی	رودبار	۲۹ دی ۱۴۰۰	۱۵ اسفند ۱۴۰۰		اسدالله عباسی
			۱۵ اسفند ۱۴۰۰	۳ مرداد ۱۴۰۲
	محمدرضا شهاب‌زاده	رودسر	۳ مرداد ۱۴۰۲	۲۱ شهریور ۱۴۰۲
			۲۱ شهریور ۱۴۰۲	۱۴ اسفند ۱۴۰۳
	علی درمانی شکردشت	تالش	۱۴ اسفند ۱۴۰۳	۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴		هادی حق‌شناس
			۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴	در حال تصدی

تعویض پیاپی فرمانداران و انتصاب پرتعداد سرپرستان فرمانداری در اواخر دههٔ ۱۳۹۰ موضوعی چالش‌برانگیز بود.

جغرافیا

شهرستان آستارا از شمال با کشور جمهوری آذربایجان، از غرب به شهرستان نمین (استان اردبیل)، از جنوب به شهرستان طوالش همسایه است. همچنین از شمال به رودخانه مرزی آستاراچای، از جنوب به رود قره‌سو و از غرب به کوه‌های تالش محدود می‌شود.

گردشگری

آستارا با داشتن جاذبه‌های گردشگری متعدد در تمامی فصول سال میزبان تعداد زیادی از مسافرین ایرانی و گردشگران خارجی به خصوص از حوزه قفقاز می‌باشد. منطقه نمونه گردشگری حیران، جنگل فندقلو، ساحل صدف، طرح شناگاه سفیر امید و نیز بازارچه ساحلی، چشمه آبگرم 'کوته کومه' و علی داشی در گیلده، تالاب استیل، پناهگاه حیات وحش لوندویل و… که باعث شده است سالانه در حدود شش میلیون نفر از ایرانیان و بالغ بر ششصد هزار نفر از کشورهای خارجی از این شهر دیدن کنند.

اماکن گردشگری

مقالهٔ اصلی: گردشگری در آستارا

چشم‌اندازی از تالاب استیل

سراسرنمایی از تالاب استیل، آستارا

• آبشار لاتون
• تله کابین حیران
• گردنه حیران
• پناهگاه حیات وحش لوندویل
• باغ پرندگان آستارا
• کوته کومه
• تالاب استیل
• آستاراچای
• پارک جنگلی بی‌بی یانلو
• ساحل صدف
• جنگل فندقلو
• باغ ملی
• باغ چای عباس‌آباد
• بهشت کاکتوس‌ها
• کوه اسپیناس
• ساحل شریعتی
• آسیو شوان (آسیاب آبی)
• چشمه آب گرم علی داشی
• پیست کارتینگ حیران
• سورتمه (حیران)

• 
  چشم‌اندازی از طبیعت حومهٔ آستارا.
• 
  خانه‌هایی با بام‌های سفالین در کنار مرداب آستارا
• 
  تالاب استیل
• 
  خانه‌ای روستایی در آستارا
• 
  آبشار لاتون
• 
  مسیر کوهستانی بهارستان

اماکن تاریخی

• قلعه شیندان
• قلعه تک آغاج
• بقعه پیرقطب الدین
• بقعه شیخ تاج‌الدین محمود خیوی
• بقعه سیدمحمد دوست
• امامزاده ابراهیم و قاسم
• دبیرستان حکیم نظامی
• کتابخانه عمومی شماره یک آستارا
• مدرسه شهیدمدنی (به نام پیشین: مدرسه داریوش)
• مدرسه سنایی سیبلی
• طرق مظفری

آثار تاریخی

اکنون قدیمی‌ترین بنای منطقه متعلق به دوره ایلخانی بوده و تعداد دیگر از آثار دوران صفویه و قاجاریه این بنای کهن را همراهی می‌کنند. شایان ذکر است که بناها و آثار دوران اسلامی منطقه شهرستان آستارا اکثراً شامل قبور قدیمی و بقاع و آرامگاه‌هایی هستند که در دامنه کوه‌ها و جنگل‌ها به صورت متروک و برخی بدون تاریخ و بنا واقع شده‌اند و از لحاظ فیزیکی وضعیت مناسبی ندارند.

هتل

آستارا با دارا بودن ۱۳ هتل، ۹ هتل آپارتمان، هفت مهمانپذیر، ۲۶ واحد پذیرایی بین راهی، ۷۰۰ مسافر کاشانه، چهار کمپینگ با حدود ۴۶۶ سکو، ۱۶۹ کلاس درس که برخی از هتل‌های مشغول به فعالیت عبارتند از:

ردیف	نام هتل	وب سایت
۱	هتل بین‌المللی اسپیناس(*****)	https://web.archive.org/web/20140517115526/http://espinashotels.com/fa/hotels-a-resorts/
۲	هتل ایساتیس (***)	http://www.esatishotel.com
۳	هتل ابوالفضل(***)
۴	هتل تتیس(***)
۵	مهمانسرای جهانگردی آستارا	www.ittic.com/Reservation/default.aspx?tabid=۱۳۷۴
۶	هتل وصلی
۷	هتل خلیج فارس
۸	هتل بلال
۹	هتل نژلا
۱۰	هتل باران
۱۱	هتل دریا
۱۲	هتل سیدان
۱۳	هتل جهانگردی
۱۴	هتل کاج	به جز هتل‌های شماره(۱٬۲٬۳٬۴) مابقی دارای درجه‌بندی کمتر از سه ستاره هستند

مردم

جمعیت

در سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهرستان آستارا ۹۱٬۲۵۷ نفر (۲۸٬۷۴۲ خانوار) اعلام شد.

هرم جمعیتی شهرستان آستارا در سال ۱۳۹۰

مردان	سن	زنان
۱۵۷	بالای ۸۵ سال	۲۰۸
۳۱۷	۸۰–۸۴	۲۹۵
۴۸۴	۷۵–۷۹	۵۰۳
۵۸۹	۷۰–۷۴	۵۵۴
۶۹۴	۶۵–۶۹	۷۶۳
۱٬۱۳۹	۶۰–۶۴	۱٬۱۵۴
۱٬۷۳۵	۵۵–۵۹	۱٬۶۵۵
۲٬۲۱۶	۵۰–۵۴	۲٬۱۲۸
۲٬۵۰۳	۴۵–۴۹	۲٬۴۳۸
۳٬۳۳۱	۴۰–۴۴	۲٬۹۲۸
۳٬۳۹۰	۳۵–۳۹	۳٬۲۴۲
۴٬۲۰۰	۳۰–۳۴	۴٬۲۱۶
۴٬۹۳۰	۲۵–۲۹	۵٬۰۷۰
۴٬۳۱۸	۲۰–۲۴	۴٬۳۸۳
۳٬۵۶۱	۱۵–۱۹	۳٬۸۱۴
۳٬۲۲۶	۱۰–۱۴	۳٬۲۳۳
۳٬۲۸۶	۵–۹	۳٬۱۳۵
۳٬۵۱۴	۰–۴	۳٬۴۴۳

کشاورزی و دامداری

باغات کیوی آستارا از مهم‌ترین و معروفترین محصولات کشاورزی صادراتی

این شهرستان با توجه به شرایط ویژه اقلیمی از مناطق مستعد کشاورزی به‌شمار می‌آید و یکی از فعالیت‌های مهم مردم این شهرستان می‌باشد. از محصولات مهم کشاورزی آن می‌توان برنج، گندم، جو، ذرت، محصولات جالیزی و سبزیها را نام برد.. سطح زیر کشت این شهرستان۴۲۹۵۸ هکتار که برنج، سبزی و صیفی، مرکبات و میوه‌های دانه دار برداشت می‌شود. در نتیجه کاشت برنج در شالیزارهای شهرستان آستارا، گمان بر این است که برخی ارقام برنج مانند رقم حسنی در اثر انتخاب سنتی توسط کشاورزان، از این شهرستان نشات گرفته‌اند. کاشت برنج در ۳۲۰۰ هکتار زمین و شالیکوبی در ۱۰ کارخانه برنجکوبی تولید به ۱۵۱۰۷ تن محصول در سال منجر می‌شود همچنین از ۳۰۰ هکتار زمین زیر کشت توتون هر ساله ۲۱۰ تن برگ سبز به دست می‌آید. گندم نیز در ۳۹۸ هکتار کشت می‌شود و ۴۹۲ تن در سال محصول می‌دهد.

شهرستان آستارا به دلیل شرایط مناسب آب و هوایی برای کشت نباتات علوفه‌ای و برخورداری از مراتع برای دامپروری نیز مستعد است. در این شهرستان گوشت قرمز، گوشت مرغ، شیرو تخم مرغ و عسل تولید می‌گرددو انواع مختلف ماهی پرورش وصید و خاویار تولید می‌گردد.

از دیگر فعالیت‌های اقتصادی شهرستان زنبورداری است که از رونق زیادی برخوردار است و براساس آمارگیری از زنبورداران، در سالجاری مقدار ۲۵۸ نفر از اعضاء تعاونی زنبورداران شهرستان آستارا با ۳۷۵۰۹ کلنی زنبورعسل مقدار ۷۹۴ تن عسل به ارزش اقتصادی سی و پنج میلیارد ریال پرورش دادند. وجود دریای خزر علاوه بر اینکه صید ماهی را رواج داده است موجب ایجاد کارخانجات صدف کوبی گردیده که در آن‌ها از صدف‌های اطراف ساحل، خوراک طیور تهیه می‌کنند شهرستان آستارا از مراکز مهم کشاورزی در استان گیلان به‌شمار می‌رود که همه ساله بخش وسیعی از تولیداتی چون؛ برنج، کیوی، ازگیل، خرمالو، ذرت و گندم، علاوه بر عرضه در بازار مصرف داخلی به کشورهای حاشیه دریای خزر صادر می‌گردد.

نخستین باغ کیوی گیلان در شهرستان آستارا با ۲۲ سال قدمت در فضایی به مساحت دو هکتار معروف به 'باغ کیوی ماهوتی دایر شده است. مرکز تحقیقاتی به منظور مطالعات کارشناسی ایجاد باغات کیوی در شمال و همه مناطق مستعد کشور در کنار قدیمی‌ترین باغ کیوی استان گیلان دایر می‌شود. باغ کیوی برادران شیبانی به مساحت پنج هکتار در حومه آستارا هر ساله به تولید بیش از ۱۵۰ تن کیوی می‌پردازد.

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳خ.
• آرین‌نیا، احمد (۱۳۸۹). «آستارا». در موسوی بجنوردی، کاظم. دانشنامه ایران. ج. ۳. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. صص. ۸۷–۹۰. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۰۲۵-۹۵-۹.
• حریری، اشرف (۱۳۸۲). تاریخ آموزش و پرورش آستارا (ویراست دوم). رشت: دهسرا. شابک ۹۶۴-۷۱۶۹-۵۲-۳.
• ستوده، منوچهر (۱۳۶۷). «آستارا (شهرستان)». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. صص. ۳۳۷–۳۳۸. شابک ۹۶۴-۷۰۲۵-۲۱-۱.
• نعمت‌اللهی، بهروز (۱۳۸۰). تاریخ جامع آستارا و حکام نمین. اردبیل: شیخ صفی‌الدین. شابک ۹۶۴-۶۸۲۲-۱۲-۶.