شیخ زاهد گیلانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
آرامگاه شیخ زاهد در نزدیکی لاهیجان
تصویری از داخل مقبره
استاد بزرگ صوفی (مرشد کامل) شیخ زاهد گیلانی (۱۲۱۶ - ۱۳۰۱) داماد خود شیخ صفی‌الدین اردبیلی را به عنوان جانشین معنوی خود در ۱۳۰۱ تعیین کرد.

تاج‌الدین ابراهیم کردی سنجانی معروف به شیخ زاهد گیلانی (۶۱۵–۷۰۰ / ۱۲۱۸–۱۳۰۱) از صوفیان بزرگ ایران بود.

زندگی[ویرایش]

صفی‌الدین اردبیلی بنیانگذار دودمان صفوی ۲۵ سال نزد زاهد گیلانی گذرانید و دختر او را به همسری گرفت. زاهد، صفی‌الدین را به جانشینی خود در طریقت برگزید. پس از مرگ زاهد، و به روایتی در همان دوران زندگی وی، صفی‌الدین به اردبیل بازمی‌گردد و طریقتی به نام صفویه در آنجا بنیاد می‌گذارد. زاهد مرید شهاب الدین اهری است.

طریقت[ویرایش]

طریقت او به رهبران تصوف مانند ابونجیب سهروردی و حسن بصری می‌رسد.

مدفن[ویرایش]

در حال حاضر در جاده لاهیجان به لنگرود در ۳ کیلومتری لاهیجان، در روستایی به نام شیخانبر بقعه‌ای وجود دارد که به عنوان آرامگاه شیخ زاهد گیلانی شناخته می‌شود.

با این حال پژوهشگران نظرات متفاوتی درخصوص محل دفن شیخ زاهد ارائه داده‌اند. احمد موسوی مزار شیخ زاهد را بر اساس نوشته‌های صفوةالصفا حوالی روستای سیاهورود در ۱۳ کیلومتری فومن می‌داند و اضافه می‌کند در آنجا بنای ساده‌ای وجود دارد که به شیخ (پیر) زاهد منسوب است. هرچند به علت ارادت مردم به این شخصیت، بقعه‌های دیگری نیز در سایر آبادی‌های گیلان وجود دارد که به او منسوب است.[۱] عباسقلی غفاری‌فرد با بررسی متونی همچون صفوه‌الصفا، تاریخ حزین اثر حزین لاهیجی و روضه‌الصفویه بر این باور است که مکان‌هایی که این منابع از آن نام می‌برده‌اند، امروز در جمهوری آذربایجان قرار دارند. وی بر اساس بررسی‌های میدانی روستای ساحلی سیاه‌ور واقع در شهرستان لنکران را محل اولیه دفن شیخ زاهد می‌داند که پس از چندین سال پیکر شیخ زاهد از آن‌جا به روستای شیخ‌کران در دو کیلومتری روستای اول، منتقل می‌گردد و هم اکنون نیز آرامگاهی با نام شیخ زاهد در آن روستا قرار دارد.[۲]

آرامگاه منتسب به شیخ زاهد گیلانی در روستای شیخ‌کران واقع در نزدیکی شهر لنکران

کتاب دربارهٔ او[ویرایش]

از نویسندگان نامدار ایران، سعید نفیسی، کتابی دربارهٔ وی نوشته به نام « زاهد گیلانی».

بازماندگان[ویرایش]

نوادگان شیخ زاهد در طول تاریخ با نام «زاهدی» شهرت داشتند. در کتاب سلسله النسب الصفویه که در روزگار شاه سلیمان صفوی تالیف شده است، شرحی از بازماندگان شیخ زاهد ارائه شده است. مولف این کتاب، شیخ حسین پیرزاده زاهدی خود از نوادگان شیخ زاهد بوده است. به نوشته او فرزندان شیخ زاهد به شرح زیر بوده‌اند:

  • شیخ جمال‌الدین که از همسر اول شیخ زاهد بود. چون شیخ زاهد در بستر مرگ افتاد، بسیاری منتظر بودند تا او شیخ جمال‌الدین را که در آن زمان مردی نسبتا سالخورده بود به جانشینی خود معرفی کند. پس از فوت شیخ زاهد، شیخ جمال‌الدین مجاور آرامگاه او شد و نوادگان او تا زمان تالیف کتاب سلسله النسب الصفویه همچنان مجاور آنجا بوده‌اند.[۳] تبار حزین لاهیجی، از عالمان اصفهان در اواخر صفوی و افشاریان و زندیه با ۱۵ نسل به شیخ جمال‌الدین می‌رسد.[۴]

شیخ زاهد در هفتاد سالگی با دختر یکی از مریدانش به نام اخی‌سلیمان کلخورانی ازدواج کرد و از او صاحب یک پسر و یک دختر شد:

همچنین، افراد زیر را نیز از نوادگان شیخ زاهد دانسته‌اند:

پانویس[ویرایش]

  1. موسوی، «مدفن شیخ زاهد گیلانی»، هنر و مردم، ۸۵.
  2. غفاری‌فرد، «خاستگاه نیاکان شیخ زاهد»، پژوهش‌نامه تاریخ، ۷۱.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ پیرزاده زاهدی، شیخ حسین (۱۳۴۳ قمری). سلسله النسب الصفویه. برلین: چاپخانه ایرانشهر. ص. ۱۰۰–۱۱۵. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  4. حزین لاهیجی (۱۳۳۲). تاریخ حزین. اصفهان: کتابفروشی تائید. ص. ۲.
  5. رستم التواریخ.
  6. آتشکده آذر.
  7. کریم خان زند.
  8. خاطرات و یادداشت های سردار ظفر بختیاری.
  9. .[۱]

منابع[ویرایش]

  • Bahadıroğlu, Mustafa (2000). "İBRÂHİM ZÂHİD-i GEYLÂNÎ". TDV İslâm Ansiklopedisi (به Turkish). 21. Istanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. pp. 359–360. ISBN 975-3894-48-1.

پیوند به بیرون[ویرایش]