دریا دادور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دریا دادور
Darya Dadvar.jpg
اطلاعات پس‌زمینه
تولد ۱۳۵۰
مشهد
ملیت ایرانی
سبک‌(ها) اپرا، سولو سوپرانو، ورلد میوزیک[۱][۲]
وب‌گاه daryadadvar.com

دریا دادور (زادهٔ ۱۳۵۰ در مشهد) خوانندهٔ اپرا و سولو سوپرانوی ایرانی در رِنجِ لیریکو لِجِرو[و ۱] است که در فرانسه سکونت دارد. او در مشهد و در خانواده‌ای با اصالت گیلانی به‌ دنیا آمده‌است. از کودکی به آوازخوانی علاقه‌مند بود و مادرش ـ که خود هنرمندی بود ـ نقش بسزایی در گرایش دادور به سمت هنر داشت. دادور در سال ۱۹۹۱ به فرانسه رفت و تحصیلات خود را در آنجا ادامه داد و در سال ۲۰۰۰ میلادی، دیپلم حرفه‌ای خود در رشتهٔ آواز باروک را اخذ کرد. دادور ترانه‌های محلی و سنتی ایران را با سبک‌های غربی تلفیق کرده و سبک مخصوص به خود را ایجاد کرده‌است. او در آثار خود، هم از شعرهای کلاسیک و هم از شعرهای معاصر ایرانی، استفاده کرده‌است. همچنین دادور در اجراهای زندۀ خود، از تلفیقی از سازهای شرقی و غربی نظیر پیانو و ویولون، فلوت، چنگ و دهل بهره برده‌است.

تاکنون از او دو آلبوم منتشر شده‌است که هر دو به‌صورت زنده ضبط شده‌اند. نخستین آلبوم در سال ۲۰۰۴ در برلین و دومین آلبوم هم در سال ۲۰۰۸ در تورنتو کانادا ضبط شده‌است. دادور در سال ۲۰۰۲، در اپرای رستم و سهراب که به رهبری لوریس چکنواریان از ارکستر سمفونیک ارمنستان در تهران برگزار شد، در نقش تهمینه به ایفای نقش پرداخت. دادور، در کنار پیشۀ انفرادی خود، با هنرمندان دیگری نظیر همای و گروه موسیقی «صدای صلح» همکاری داشته‌است.

زندگی[ویرایش]

دریا دادور دختر «نسرین ارمگان» از یک خانوادهٔ گیلانی در سال ۱۳۵۰ خورشیدی در مشهد به دنیا آمد. تا پنج‌سالگی نزد پدربزرگ و مادربزرگ خود، که اصالتاً گیلانی بودند، زندگی کرد.[۳] سپس خانوادهٔ او به تهران نقل مکان کردند و او در آنجا بزرگ شد.[۳] او خودش را هم گیلکی و هم مشهدی می‌داند.[۴] از کودکی به آوازخوانی علاقه‌مند بود. مادر او، که هم خواننده بود و هم ترانه‌سرا و کارگردان تئاتر عروسکی، در گرایش دادور به سمت هنر تأثیر زیادی داشت.[۵] در کودکی در کنسرت‌های مدرسه شرکت می‌کرد. دادور در مصاحبه‌ای، از خانم «سیمین قدیری» نام می‌برد[۶] که معلم موسیقی او در مدرسه بود: «معلم آوازمون خانم سیمین قدیری بود که یک روز آمد و با ناراحتی گفت که متأسفانه درس موسیقی قدغن شده و من دارم شما را ترک می‌کنم؛ و حتی من یادم هست که منو بغل کرد و گفت قول بده به من که تو خوانندهٔ خوبی میشی».[۴] مدتی پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، کلیه کلاس‌های موسیقی در تمام مدارس برچیده شدند و دادور مجبور شد موسیقی را در خانه و نزد مادرش ادامه دهد. او می‌گوید «سعی می‌کردم در هر هفته یک آهنگ بیاموزم، فارسی یا انگلیسی».[۶]

دادور از سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ خورشیدی) به فرانسه رفت تا نزد پدرش زبان فرانسوی بیاموزد. او متاهل و دارای دو فرزند دختر به نام‌های درتا و دلینا است.[۳][۷] در سال ۲۰۰۵ پس از برگذاری یک کنسرت در ونکوور کانادا، دچار سانحهٔ رانندگی شد که در مصاحبه‌ای از آن به عنوان یکی از تلخ‌ترین خاطراتش یاد می‌کند.[۶] دادور از سال ۲۰۰۱ ساکن پاریس است.[۱] نام او در فهرست «۱٬۰۰۰ نام درخشان خاور میانه و دنیای عرب» و همچنین در کتاب «برجسته‌ترین، مهم‌ترین، و قدرتمندترین زنان خاور میانه و دنیای عرب» آمده‌است.[۸][۲]

تحصیلات آکادمیک[ویرایش]

تحصیلات آکادمیک او در فرانسه آغاز شد. در ۱۸ سالگی، یادگیری موسیقی اپرا را از طریق یک معلم اهل پرتغال به نام «ماریا سارتووا»[و ۲] در تولون آغاز کرد. سپس در شهر تولوز تحصیلات تخصصی خود را ادامه داد. دومین معلم او جاسمین مرتورل[و ۳] بود و از آنه فوندویل[و ۴] هم به عنوان «آخرین معلم اصلی‌اش» نام می‌برد.[۶] به گفتهٔ خود دادور، در ابتدای تحصیلاتش، به کارهای مختلفی از جمله فروش برای یک شرکت فرانسوی وسایل رنگی و هنری پرداخت. در اواخر دوران تحصیل خود، شروع به تدریس و تعلیم آواز کرد. این فعالیت‌ها باعث شد دادور سرمایهٔ خوبی برای آغاز کار حرفه‌ای خود جمع کند.[۳] دادور تحصیلات خود در زمینهٔ موسیقی را در سال ۲۰۰۰ میلادی در شهر تولوز فرانسه به پایان رسانید.[۵] او صاحب یک مدرک فوق لیسانس در رشتهٔ هنرهای تجسمی است که آن را در سال ۱۹۹۷ دریافت کرده‌است.[۶] به گفتهٔ خود او، تحصیل در این رشته به ایجاد خلاقیت در کارهای هنری‌اش کمک کرده‌است.[۹] دادور در کلاس‌های آموزشی حرفه‌ای استادان موسیقی از سرتاسر دنیا از جمله آنا ماریا باندی[و ۵]، گابریل باکر[و ۶]، چارلز برت[و ۷]، روبر دومه[و ۸]، جیل فلدمن[و ۹] حضور داشته‌است.[۶]

سبک هنری[ویرایش]

صدای دادور در محدودهٔ لیریکو لجرو قرار دارد.[۳] دریا دادور ترانه‌ها و سبک‌های ایرانی را با اپرا و شیوه‌های غربی تلفیق کرده و سبک مخصوص به خود را بوجود آورده‌است.[۱۰] نخستین آشنایی او با سبک اپرا وقتی اتفاق افتاد که در سن ۱۴ سالگی به پاکستان رفته‌بود.[۴] سپس وقتی که در مدرسه‌ای در شهر تولون فرانسه مشغول یادگیری زبان فرانسه بود، به کمک مسئولین مدرسه که در مراسم‌های آوازخوانی بین دانشجویان، صدای دادور را شنیده و از آن خوششان آمده‌بود، به دادور پیشنهاد کردند که وارد کنسرواتوار شود.[۱۱] او در مصاحبه‌ای، سبک آواز خود را لیریکو لجرو برشمرده‌است.[۳] همچنین او در مصاحبه‌ای عنوان کرده که ترجیح می‌دهد «یک خوانندهٔ اپرا» نامیده نشود و تنها به ذکر کلمهٔ خواننده اکتفا می‌کند، چرا که بر طبق گفتهٔ خودش، آثار او تلفیقی از سبک‌های مختلف است.[۹] او به آوازها و ترانه‌های محلی ایرانی و همینطور بازخوانی کردن آثار قدیمی هنرمندان زن ایرانی علاقه‌مند است. دادور کار آهنگ‌سازی و تنظیم ترانه‌هایش را خود بر عهده می‌گیرد و حتی در بازخوانی آثار دیگر هنرمندان هم آنها را بازچینی کرده و با سبک هنری خود سازگار می‌کند. او در مصاحبه‌ای اظهار داشته که تحت تأثیر موسیقی قمرالملوک وزیری، الهه، دلکش و شوشا قرار دارد.[۵] دادور در رشتهٔ آواز باروک هم تحصیل کرده و مدتی را صرف فعالیت در زمینهٔ آهنگ‌های به‌سبک قرون وسطایی گذرانده‌است. او که سبک موسیقی باروک را با موسیقی سنتی ایرانی تلفیق کرده، در این باره گفته‌است که «در ابتدا اساتید موسیقی باروک استقبال چندانی از این نوآوری نداشتند و در اوایل دهه ۹۰ میلادی، نظر مثبتی در مورد این ترکیب و ادغام وجود نداشت ولی پس از مدتی شرایط تغییر کرد و با توجه به افزایش مبادلات فرهنگی میان سبک‌ها و و روشهای مختلف، امروزه این پدیده جا افتاده و مقبولیت و محبوبیت خاص خودش را پیدا کرده‌است».[۱۲]

دریا دادور به زبان‌های فارسی، فرانسوی (از جمله ترانه‌هایی به همراه باتریس کراموا[۱]) و انگلیسی صحبت می‌کند[۵] و آهنگ‌های محلی را با بسیاری از زبان‌ها و لهجه‌های مرسوم در ایران همچون کردی و گیلانی می‌خواند.[۹] دادور در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۱۱ اظهار داشت که به ۱۲ زبان مختلف آواز خوانده است است.[۱۳] وقتی که در مصاحبه‌ای از او سوال شد که چگونه توانایی آوازخواندن به این تعداد زبان و لهجه را دارد، دادور پاسخ داد که «چون هنگام تحصیلات‌مان در فن اپرا، مجبوریم که پنج زبان اصلی اپرا یعنی انگلیسی، فرانسه، آلمانی، ایتالیائی و لاتین را یاد بگیریم و به این زبان‌ها آواز بخوانیم، می‌آموزیم که چگونه این زبان‌ها را آنالیز کنیم. در واقع ما [به] این زبان‌ها حرف نمی‌زنیم بلکه یاد می‌گیریم که هر کلمه، جمله و معنای آن را تجزیه و تحلیل کنیم و این که اصلاً شعر چه هدفی برای خواندن دارد و چه پیامی را می‌خواهد برساند. بنابراین باید همه این‌ها را آنالیز کنیم. این است که وقتی من این‌جوری این رشته را آموزش می‌بینم، یاد می‌گیرم که چگونه یک سری زبان‌های مختلف دنیا را تمرین کنم. بعد وقتی به من یک آهنگ عبری یا اسپانیولی می‌دادند و یا آذری یا کردی، می‌توانستم بدون داشته لهجه بخوانم و الان هم به همین منوال ادامه دارد».[۱]

دادور از دو فیلم موزیکال اشک‌ها و لبخندها و بانوی زیبای من به عنوان فیلم‌هایی یاد می‌کند که تأثیر فراوانی بر او گذاشته‌اند. به گفتهٔ او، در سال ۱۲ سالگی می‌توانسته تمامی ترانه‌های آن فیلم‌ها را به زبان انگلیسی و همینطور فارسی بخواند.[۶][۴]

دادور تمایل به خواندن آوازهای مدرن دارد، اما اظهار داشته که از آوازها و موسیقی سنتی ایرانی هم الهام می‌گیرد.[۵]

دادور در اشعار ترانه‌های خود، هم از شعرهای شعرای معاصر نظیر فریدون مشیری، اخوان ثالث، ایرج میرزا و هم از شعرای کلاسیک نظیر حافظ استفاده می‌کند.[۱۴] دادور آهنگ‌سازی هم انجام می‌دهد و در یکی از مصاحبه‌های خود اظهار داشته که دو آهنگ برای شعرهای حافظ و ایرج میرزا نوشته است.[۱]

او در آثار خود عمدتاً از ساز پیانو بهره می‌گیرد و دلیل انتخاب این ساز را اینطور عنوان می‌کند که «این ساز باعث خستگی مردم نمی‌شود و گاهی اوقات می‌تواند جایگزینی برای یک ارکستر کامل باشد، گاهی اوقات نقش فقط-ضربی داشته باشد و گاهی اوقات هم نقش هارمونیک یا ملودیک که هر ساز دیگری این ویژگی را ندارد». از دیگر سازهایی که او در آثار خود استفاده کرده، عبارتند از ویولون، فلوت، چنگ، دهل و دودوک.[۱۵]

فعالیت‌ها[ویرایش]

به گفتهٔ خود دادور، نخستین کنسرت حرفه‌ای‌اش را در سال ۱۹۹۹ و در تئاتر سلطنتی کومپینی برگزار کرد که به عنوان یک تک‌خواننده در اپرایی به نام La legend de Joseph en Egypte de Méhul به اجرا پرداخت. در همان سال هم نخستین کنسرتش با آوازهای محلی ایرانی را در اوینیون فرانسه برگزار کرد.[۶] در سال ۱۹۹۹ از کنسرواتوار ملی تولوز فرانسه، موفق به دریافت مدال طلا در رشتهٔ آواز لیریک می‌شود و سپس در سال ۲۰۰۰ دیپلم حرفه‌ای خود را در رشتهٔ آواز باروک اخذ می‌نماید.[۵]

دادور در فستیوال فرهنگی عمان در سال ۱۹۹۹ (مصادف با آخرین سال تحصیلی‌اش در کنسرواتور تولوز) و همچنین در فستیوال فرهنگی ارگ‌های تولوز در سال ۲۰۰۰ شرکت کرده است. در سال ۲۰۰۴ هم تک‌خوانی‌هایی به زبان فارسی در مرکز دانشگاه لینکولن نیویورک داشته است.[۱]

در سال ۲۰۰۲ دریا دادور در اپرای رستم و سهراب که به رهبری لوریس چکنواریان از ارکستر سمفونیک ارمنستان در تهران برگزار شد، در نقش تهمینه به ایفای نقش پرداخت. او خودش این اتفاق را «باور نکردنی» توصیف می‌کند و در این باره اظهار داشته که «من تا لحظه‌ای که رفتم روی صحنه، نمی‌دانستم که واقعاً این اجازه را به من داده‌اند. نمی‌دانستم الکی است یا واقعاً دارد این اتفاق می‌افتد؟» و همچنین در ادامه اظهار داشته‌است که «برای من خیلی هیجان‌انگیز بود؛ چون دیگر آرزویی بالاتر از این نیست که شما جلوی هموطنان خودتان، در کشور خودتان آواز بخوانید». سپس در چارچوب جشنوارهٔ موسیقی ملل در تالار رودکی، باز هم به رهبری لوریس چکناواریان، به آوازخوانی پرداخت.[۵] او در مصاحبه‌ای، خاطرهٔ اجرای کنسرت در ایران را به عنوان «یکی از به یاد ماندنی‌ترین لحظات در دوران فعالیتش» یاد می‌کند.[۶] دلیل انتخاب دریا دادور برای این نقش اینطور ذکر شده که دادور، «صدایی دگرگون» دارد. با این حال، با اینکه بلیط‌هایی چند شب این مراسم به فروش رفته‌بود، در پاسخ به اعتراض‌های برخی از اعضای گروه شبه‌نظامی بسیج، مراسم فقط در شب اول برگزار شد و پس از آن لغو شد.[۱۶][۱۷] دادور که به گفتهٔ خودش، با اجازهٔ رسمی از مرکز موسیقی ایران، به اجرای برنامه پرداخته‌بود، اظهار داشت که دلیل جلوگیری از آوازخوانی او، «جوان بودن» او بوده‌است: «شاید اگر من آن زمان ۷۰ سال سن داشتم، ایرادی به من وارد نمی‌کردند، اما به دلیل جوان بودن من برنامه لغو شد.» او همچنین ضمن «سیاسی» خواندن علت جلوگیری از تک‌خوانی زنان در ایران، اظهار داشت که «اگر ساز من را در ایران نمی‌شکستند، من هرگز به سراغ موسیقی نمی‌رفتم و به احتمال زیاد به دلیل علاقه‌ام به پزشکی، پزشک می‌شدم… اما همین محدود سازی عزم من را برای موفقیت بیشتر جزم کرد و باعث شد که وقتی به فرانسه و دنیای آزاد مهاجرت کنم، موسیقی را به صورت حرفه‌ای پیگیری کنم».[۱۷]

در سال ۲۰۰۵، کنسرت‌هایی در ونکوور، آلمان، فرانسه، لندن، و همچنین برنامه‌ای زنده در بخش فارسی بی‌بی‌سی اجرا کرد. در سال ۲۰۰۶ هم چندین کنسرت و رسیتال در سان حوزه، نیویورک و اسپانیا اجرا کرد.[۱]

او با برخی دیگر از هنرمندان نظیر همای و همینطور گروه موسیقی «صدای صلح» هم برنامه اجرا کرده‌است.[۱۸][۱۹] در سال ۲۰۱۴، دادور در مصاحبه‌ای اعلام کرد که در سال‌های اخیر، به علت مشغله‌های شخصی کمتر فعال بوده‌است.[۷]

در مصاحبه‌ای در آوریل ۲۰۱۱، دادور اظهار می‌دارد که مخاطبان او بیشتر از قشر جوانان هستند، علی‌رغم اینکه اظهار می‌دارد که انتظار داشته قشر مسن‌تر، بیشتر از قشر جوان از آثار او استقبال کنند.[۱۳]

آلبوم‌شناسی[ویرایش]

دریا دادور تا کنون دو آلبوم منتشر کرده‌است. آثار دیگری هم از او در وب‌گاه رسمی، کانال او در یوتیوب و دیگر سایت‌ها منتشر شده است. بازخوانی نخستین سرود ملی ایران توسط او، با استقبال فراوان روبرو شد و «ده‌ها هزاربار» در سایت یوتیوب مورد بازدید قرار گرفته است.[۲۰]

آلبوم اول که به صورت زنده در کنسرتی در برلین در سال ۲۰۰۴ ضبط شده‌است، تلفیقی از موسیقی سنتی ایرانی با پیانو و ویولون است. آلبوم دوم هم که سبک فعلی او را تشکیل می‌دهد، تلفیقی از موسیقی سنتی ایرانی با سبک‌های جاز و بلوز است. این آلبوم در سال ۲۰۰۸ در کنسرتی در تورنتو ضبط شده‌است.[۳]

اجرای زنده در برلین (۲۰۰۴)[ویرایش]

شماره عنوان مدت
1. «یک گل سایه چمن»   ۶:۳۹
2. «شبم تاریک»   ۵:۲۳
3. «ماه پیشانو»   ۴:۲۳
4. «بهار دلکش»   ۳:۴۶
5. «دردیمند»   ۶:۰۶
6. «هم‌نوازی پیانو و ویولون»   ۵:۱۷
7. «جینگه جان»   ۲:۴۷
8. «میخوام برم کوه»   ۵:۵۵
9. «دوتا چشم سیاه داری»   ۶:۱۶

اجرای زنده در تورنتو (۲۰۰۸)[ویرایش]

شماره عنوان مدت
1. «ناز پرستو»   ۴:۰۶
2. «تاب بنفشه»   ۴:۴۸
3. «یاد من کن»   ۶:۲۴
4. «ماه پیشانو»   ۴:۲۴
5. «نوایی»   ۶:۳۴
6. «جینگه جان»   ۳:۲۴
7. «سرزمین من»   ۶:۲۴
8. «دلم می‌خواست»   ۱:۴۵

واژه‌نامه[ویرایش]

  1. Lirico Leggero
  2. Maria Sartova
  3. Jasmin Martorell
  4. Anne Fondeville
  5. Anna Maria Bondi
  6. Gabriel Bacquier
  7. Charles Brett
  8. Robert Dumet
  9. Jill Feldmann

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ «گفتگوی شهروند بی.سی با دریا دادور». شهروند بی.سی، جمعه ۳۱ فرودین ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱ اسفند ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱ اسفند ۱۳۹۳. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Maximillien De Lafayette. The Greatest,the Most Important and the Most Powerful Women of the Middle East and the Arab World. Lulu.com. 547. ISBN ‎978-1-304-49145-9. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ “Tamoss magazine Toronto interview with Darya Dadvar”. Tamas Monthly, 23 December 2010. Archived from the original on 24 November 2014. Retrieved 26 March 2014. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ طاهری، فرح. «گفتگوی شهروند با دریا دادور». شهروند، چهارشنبه, ۷ اسفند ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ ۵٫۶ ادیب‌زاده، ایرج. «صدای زن ایرانی خاموش نمی‌شود». رادیو زمانه، ۲۳ مرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ ۶٫۷ ۶٫۸ MOLAVI, MILAD. “DARYA DADVAR BY MILAD MOLAVI”. Archived from the original on 24 November 2014. Retrieved 22 September 2014. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «به زندگی من خوش آمدید». شبکه من و تو. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  8. Maximillien De Lafayette. V2.The 1000 Most Important Women of the Middle East and the Arab World. Who’s Who of La Crème de La Crème. Lulu.com, 2013. 270. ISBN ‎978-1-300-78833-1. Archived from the original on 24 November 2014. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ بلور، بهزاد. «گفتگو با دريا دادور، خواننده اپرا». بخش فارسی بی‌بی‌سی، جمعه ۴ مارس ۲۰۰۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  10. مریم زمانی. «دریا دادور، خواننده با سبکی مخصوص». بخش فارسی بی‌بی‌سی، ۱۹ مه ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  11. "دریا دادور ستاره‌ای در آسمان اپرای ایران" (Podcast). بخش فارسی رادیوی بین‌المللی سویدن. Event occurs at 5:00. Retrieved 2 November 2014. 
  12. بهنود مکری. «گفتگو با دريا دادور خواننده ايرانی ساکن فرانسه». ۴ اکتبر ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ صفوی، ملودی. «مصاحبه با دریا دادور — سوئد، آوریل ۲۰۱۱». آوریل ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۵. 
  14. طاهری، فرح. «گفتگوی شهروند با دریا دادور، صفحهٔ ۲». شهروند، چهارشنبه, ۷ اسفند ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  15. "مصاحبه با دریا دادور، خواننده مقیم پاریس" (Podcast). رادیو فردا. Event occurs at 19:29. Retrieved 2 November 2014. 
  16. Karima Laachir and Saeed Talajooy. Resistance in Contemporary Middle Eastern Cultures: Literature, Cinema and Music. Routledge, 2012. 267. ISBN ‎978-0-415-89337-4. Archived from the original on 24 November 2014. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ جعفری، سعید. «تلاش‌های تازه برای جلوگیری از «خوانندگی زنان» در ایران». رادیو زمانه، ۱۸ آبان ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۳۰ ۸ ۱۳۹۳. 
  18. «کنسرتی برای رساندن پیام صلح مردم ایران». بخش فارسی دویچه وله، ۱۵ آوریل ۲۰۱۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  19. «جدال عشق و عقل روی صحنه • گپی با پرواز همای». بخش فارسی دویچه وله، ۵ مه ۲۰۱۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  20. «نخستین سرود ملی ایران؛ از مظفرالدین شاه تا میرحسین موسوی». بخش فارسی دویچه‌وله، ۲۸ ژانویه ۲۰۱۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۵. 

پیوند به بیرون[ویرایش]