جنگ قره‌باغ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
جنگ قره‌باغ
بخشی از the Nagorno-Karabakh conflict
[[file:Karabakhwar01.jpg|220px]]
Clockwise from top: remnants of Azeri APCs; internally displaced Azerbaijanis from the Armenian-controlled territory; Armenian T-72 tank memorial at the outskirts of Stepanakert; NKR soldiers.
تاریخ 20 February 1988 – 12 May 1994
(۶ سال، ۲ ماه، ۳ هفته و ۱ روز)
مکان ناگورنو قره‌باغ, ارمنستان and جمهوری آذربایجان
نتیجه Armenian military victory
تغییرات
قلمرو
Establishment of the de facto independent جمهوری قره‌باغ, remaining a de jure part of Azerbaijan
جنگ بین
1988–1991/2
Nagorno-Karabakh AO
جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی
Armenian militia (فدراسیون انقلابی ارمنی)[۳]
1988–1991/2
جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان
Azerbaijani Popular Front
 اتحاد جماهیر شوروی[۴][۵][۶]
1991/2–1994
 قره‌باغ
 ارمنستان

Armament support:

1991/2–1994
 جمهوری آذربایجان
 ترکیه[۹]
Foreign mercenaries:

Armament support:

فرماندهان و رهبران
لوون تر-پتروسیان
وازگن سارکیسیان
Gurgen Dalibaltayan
Norat Ter-Grigoryants
سرژ سرکیسیان
روبرت کوچاریان
Samvel Babayan
مونته ملکونیان 
Arkady Ter-Tadevosyan
Anatoly Zinevich
Leonid Azgaldyan 
ایاز مطلب‌اف
ابوالفضل ایلچی‌بیگ
حیدر علی‌اف
Isgandar Hamidov
Surat Huseynov
Safar Abiyev
Rahim Gaziyev
تورگوت اوزال
سلیمان دمیرل
شامل باسایف[۱۱]
گلبدین حکمتیار[۱۰]
جنگنده
20,000 (NKR forces, includes 8,000 from Armenia)[۱۷] 42,000 (36,000 in the army, 1,600 in the air force)
Afghan mujahideen: 1,000–3,000[۱۸][۱۹]
Chechen militants: 300[۲۰]
Turkey: 350 officers and "thousands" of volunteers",[۲۱] including 200 Grey Wolves[۱۲]
تلفات و شکست‌ها
Dead:
5,856[۲۲]–6,000[۲۳]
Wounded: 25,000[نیازمند منبع]
Missing:
196[۲۲]
Dead:
20,000–30,000[۲۳][۲۴][۲۲]
Wounded:
50,000[۲۳]
Missing:
4,210[۲۵]
Civilian deaths:
  • 1,264 Armenian civilians (including citizens of Armenia)[۲۲]
  • 167–763 Azerbaijani civilians killed in 1992 by the Republic of Nagorno-Karabakh's forces.[۲۶] The full number of dead Azerbaijani civilians is unknown and is, probably, included in the overall death-toll and/or the number of missing civilians

Civilians missing:

  • 400 according to Karabakh State Commission[۲۵]
  • 749 according to Azerbaijani State Commission[۲۵]

Civilians displaced:

  • 724,000 Azerbaijanis[۲۷]
    from Armenia, Nagorno-Karabakh and the surrounding areas
  • 300,000–500,000 Armenians[۲۷]
    from Azerbaijan and Armenian border areas

جنگ قَرَه‌باغ (به ارمنی: Արցախյան ազատամարտ) (به ترکی آذربایجانی: Qarabağ müharibəsi) جنگی بود که از فوریه ۱۹۸۸ تا مارس ۱۹۹۴ در ناحیه قره‌باغ، واقع در جنوب غربی جمهوری آذربایجان، بین اکثریت ارمنی ساکن با پشتیبانی ارمنستان و جمهوری آذربایجان رخ داد. با بالاگرفتن درگیری، هرکدام از طرفین سعی در پاکسازی قومی مناطق تحت تصرف خود از نژاد دیگر کردند. از این رو ۳۰۰٬۰۰۰–۵۰۰٬۰۰۰ ارمنی ساکن آذربایجان و ۷۲۴٬۰۰۰ آذری[۲۸] مجبور به مهاجرت از ارمنستان و مناطق اشغالی جمهوری آذربایجان شدند.

مجلس خودمختار قره‌باغ رای به یکپارچگی با ارمنستان داد و با انجام یک همه‌پرسی مردم غالب ارمنی ساکن منطقه رای موافق دادند و این مسأله تصویب شد. در ۲۰ فوریه ۱۹۸۸ مجلس قره‌باغ رسماً یکپارچگی خود با ارمنستان را اعلام کرد. درحالیکه بر اساس قانون اساسی شوروی، تغییر مرزهای جمهوری‌ها بدون موافقت آنان غیرقانونی بود.[۲۹] بحبوحهٔ اصلی جنگ پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و در اواخر زمستان سال ۱۹۹۲ آغاز شد. بلافاصله میانجیگری‌های بین‌المللی آغاز شد. جمهوری اسلامی ایران در این زمینه ابتکار عمل را در دست گرفت و مذاکرات مستقیمی را با طرفین درگیر انجام داد. اما هیچ یک از طرفین حاضر به تن دادن به رای هیأت میانجی نشد. ارتش ارمنستان در بهار ۱۹۹۳ بر مناطقی بیرون از قره‌باغ (بین قره‌باغ و ارمنستان) برتری یافت. در پایان جنگ در سال ۱۹۹۴، ارمنستان به‌جز قره‌باغ، ۹٪ از خاک آذربایجان را به تصرف در آورد. سازمان ملل در چهار قطعنامه ۸۲۲،[۳۰] ۸۵۳،[۳۱] ۸۷۴[۳۲] و ۸۸۴[۳۳] اشغالگری ارمنستان بر قره‌باغ را محکوم و خواستار رفع اشغال از اراضی آذربایجان شده است.

پیش‌زمینه[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: تاریخ قره‌باغ و کشتار شوشی

تاریخ اختلافات و نبردهای این منطقه طولانی و چندصدساله می‌باشد. اما با پایان یافتن جنگ جهانی اول و تسلیم شدن امپراطوری عثمانی و همچنین سقوط امپراطوری روسیه و زمامداری این کشور به دست بلشویک‌ها ابعاد فراگیرتر و جدی‌تری به خود گرفت. در این زمان بود که ارمنستان و آذربایجان استقلال خود را اعلام کردند. ولی اختلافاتی بر سر ۳ منطقه حائل دو کشور نوظهور وجود داشت:استان سیونیک، نخجوان و قره‌باغ. با بالا گرفتن کشمکش، ارمنستان تلاش ناموفقی را برای تصاحب این مناطق انجام داد.

با ورود ارتش بریتانیا به قفقاز جنوبی در پی پیروزی در جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۹، این مناطق تلویحاً به آذربایجان واگذار شد.

دو ماه بعد با ورود لشکر ۱۱ شوروی به منطقه قفقاز و شکل‌گیری جمهوری سوسیالیست اتحاد قفقاز که کشورهای ارمنستان و آذربایجان کنونی را نیز شامل می‌شد، قره‌باغ به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی واگذار شد. اما مخالفان کمونیست آذری این نظر با سرکردگی نریمان نریمانف توانستند چند سال بعد و در سال ۱۹۲۱ از سردی روابط ارمنیها با شوروی استفاده کرده و این منطقه را مجدداً به آذربایجان ملحق کنند. بعد از این واقعه ارمنستان چند دهه سعی کرد از طرق غیر نظامی این منطقه را بازپسگیرد که موفق به این کار نشد.

با روی کار آمدن میخائیل گورباچف در سال ۱۹۸۵، وی تصمیم گرفت با در پیش گرفتن دو سیاست، اوضاع نابسامان شوروی را بهبود ببخشد. این سیاستها که گلاسنوست و پروستریکا نام داشتند، موجب شد که ایالتهای اقماری ناراضی به این فکر افتند که زمینه برای در پیش گرفتن حرکت‌های استقلال طلبانه آنها فراهم شده است. مردم قره‌باغ از وضع تبعیض آمیز بین بومیان ارمنی و آذری گلایه داشتند. ترویج یکسویه فرهنگ آذری، جذب بهتر نیروهای آذری در ادارات دولتی و در نهایت رسیدگی نیروهای امدادی شوروی به زلزله زدگان منطقه اسپیتاک در اثر زلزله ۷ دسامبر ۱۹۸۸ و بی‌توجهی نیروهای امدادی به آسیب دیدگان ارمنی از جمله علل نارضایتی شناخته می‌شود. زمانی که اولین درگیریهای قومی در این منطقه نمایان شد، آذربایجان به عنوان یکی از ایالت‌های اتحاد جماهیر شوروی سعی در سرکوب این حرکت آزادی‌خواهانه داشت.

با مداخله نیروهای نظامی آذری و کشته شدن چند معترض، این احساس در میان ارمنیها فراگیر شد که نسل‌کشی دیگری بعد از نسل‌کشی ارامنه توسط ترکان عثمانی و علیه ارامنه در حال شروع شدن است. پس آنان نیز به جمع‌آوری سلاح و آموزش نیرو پرداختند. این اقدام پیشگیرانهٔ ارمنیها با فروپاشی شوروی، سرعتی چند برابر گرفت چرا که آنها انتظار ورود ارتش جمهوری آذربایجان به این مخاصمه را می‌کشیدند.

درگیری نظامی[ویرایش]

پایان نبرد[ویرایش]

نقشه پایان جنگ، نواحی کرم‌رنگ متصرفات ارمنستان و مناطق زردرنگ نواحی در دست آذربایجان

جنگ قره‌باغ منجر به اعلام استقلال از سوی جمهوری قره‌باغ در سال ۱۹۹۲ شد که این موضوع در آغاز قرن ۲۱ به صورت بین‌المللی به رسمیت شناخته نشد.[۳۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. HRW 1994, p. 128.
  2. HRW 1994, p. 129.
  3. "Armenian Revolutionary Federation –Dashnaktsutyun". commonspace.eu. Retrieved 25 July 2013. 
  4. Hoge, James F. (2010). The Clash of Civilizations: The Debate. Council on Foreign Relations. p. 17. ISBN 9780876094365. "In the last years of its existence, the Soviet government supported Azerbaijan because its government was dominated by former communists." 
  5. Eastern Europe, Russia and Central Asia. London: Europa Publications. 2002. p. 77. ISBN 9781857431377. "Soviet security forces supported Azerbaijan's efforts to reimpose control over Nagornyi Karabakh and Armenian villages outside the enclave." 
  6. Truscott, Peter (1997). Russia First: Breaking with the West. London: Tauris Publ. p. 74. ISBN 9781860641992. "Initially, the Soviet regime in the Kremlin appears to have supported Azerbaijan in its attempt to maintain the territorial integrity of the borders established by Stalin in 1921." 
  7. Benson, Brett V. (2012). Constructing International Security: Alliances, Deterrence, and Moral Hazard. Cambridge: Cambridge University Press. p. 67. ISBN 9781107027244. "Russia was widely viewed as supporting the Armenian position. Much of this perception stemmed from the fact that Russia transferred military support to Armenia during the Nagorno-Karabakh War." 
  8. Strategic impact (4). Bucharest: Romanian National Defence University "Carol I" Centre for Defence and Security Strategic Studies. 2010. p. 35. "Greece supported Armenia both by delivering military and economic assistance and diplomatic representation by promoting the Armenia's interests in the EU and NATO." 
  9. Balayev, Bahruz (2013). The Right to Self-Determination in the South Caucasus: Nagorno Karabakh in Context. Lexington Books. p. 70. ISBN 9780739178287. "Turkey took the Azerbaijani position, showing special activity. It rendered active military help to Azerbaijan. In the Azerbaijani army there were Turkish officers-instructors and a group of the Azerbaijani men started training in Turkey." 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Taarnby 2008, p. 6.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Griffin, Nicholas (2004). Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam. Chicago: University of Chicago Press. pp. 185–186. ISBN 0-226-30859-6. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ Brzezinski, Zbigniew (1997). Russia and the Commonwealth of Independent States: Documents, Data, and Analysis. Washington, D.C.: M.E. Sharpe. p. 616. ISBN 9781563246371. "It is also revealed that a new force of 200 armed members of the Grey Wolves organization has been dispatched from Turkey in preparation for a new Azeri offensive and to train units of the Azeri army." 
  13. Dekmejian, Richard Hrair; Simonian, Hovann H. (2003). Troubled Waters: The Geopolitics of the Caspian Region. p. 125. ISBN 9781860649226. "In addition to commercial links, Israel has given strong backing to Azerbaijan in its conflict with Armenia over Nagorno-Karabakh, which reportedly has included military assistance." 
  14. Azadian, Edmond Y. (1999). History on the Move: Views, Interviews and Essays on Armenian Issues. Wayne State University Press. p. 173. ISBN 9780814329160. "But as subsequent events evolved it became all too apparent that Ukraine has steadfastly stood behind Azerbaijan in the Nagorno-Karabagh conflict all along. ...it was reported from Stepanakert that Ukraine had shipped 40 tanks to Azerbaijan. Later that number was raised to 59. Ukraine had also supplied Azerbaijan with Mig-21 attack places." 
  15. de Waal 2003, p. 200.
  16. Hunter, Shireen T.; Melikishvili, Alexander (2004). Islam in Russia : the politics of identity and security. Armonk, N.Y. [u.a.]: Sharpe. p. 349. ISBN 0765612828. "There is also evidence that some Pakistanis and other Muslims, including Afghans and Arab Afghans, fought on Azerbaijan's side. Aliev thanked Pakistan for its support in the Karabakh conflict." 
  17. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام CaucasianKnot وارد نشده‌است.
  18. Charalampidis 2013, p. 6.
  19. Taarnby 2008, p. 7.
  20. Charalampidis 2013, p. 3.
  21. Demoyan, Hayk (2006). Турция и Карабахский конфликт в конце XX – начале XXI веков. Историко-сравнительный анализ [Turkey and the Karabakh Conflict in 1990s: a Comparative Historical Analysis "Turkey and the Karabakh Conflict: Summary"]. . Yerevan. p. 226. "Turkey continued to provide military as well as economic aid to Azerbaijan. As further proof, the Turkish army and intelligence services launched undercover operations to supply Azerbaijan with arms and military personnel. According to Turkish sources, over 350 high-ranking officers and thousands of volunteers from Turkey participated in the warfare on the Azerbaijani side." 
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ ۲۲٫۳ (روسی) Melik-Shahnazarov, Arsen. Нагорный Карабах: факты против лжи.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ de Waal 2003, p. 285.
  24. "Winds of Change in Nagorno Karabakh ." یورونیوز. 28 November 2009.
  25. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام OhanyanVelikhanova وارد نشده‌است.
  26. Uppsala Conflict Data Program, Republic of Nagorno-Karabakh - civilians, viewed 2013-05-03
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ "Gefährliche Töne im "Frozen War"." Wiener Zeitung. 2 January 2013.
  28. New Hope for Azerbaijani Refugees and IDPs While Baku Observes World refugee Day وب‌گاه سازمان ملل متحد
  29. Foreign Affairs and National Defense Division 92109: Armenia-Azerbaijan Conflict
  30. Resolution 822 (1993) Adopted by the Security Council at its 3205th meeting, on 30 April 1993
  31. Resolution 853 (1993) Adopted by the Security Council at its 3259th meeting, on 29 July 1993
  32. Resolution 874 (1993) Adopted by the Security Council at its 3292nd meeting, on 14 October 1993
  33. Resolution 884 (1993) Adopted by the Security Council at its 3313th meeting, on 12 November 1993
  34. “Nagorno-Karabakh”. Encyclopædia Britannica. Retrieved 16 July 2013. 

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Nagorno-Karabakh War»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۹).