میگ-۲۱

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میگ-۲۱
MiG-21 LanceR in flight.jpg
میگ-۲۱ رومانیایی در حال پرواز
نوع هواپیما جنگنده
شرکت سازنده میگ
طراحی شده توسط آرتم میکویان
نخستین پرواز ۱۴ فوریه ۱۹۵۵(ی-۲)
تاریخ رونمایی ۱۹۵۹(میگ-۲۱اف)
بازنشستگی دهه ۱۹۹۰ (در روسیه)
وضعیت کنونی فعال در کشور های یاد شده
بکارگیرنده(ها)  نیروی هوایی اتحاد جماهیر شوروی
 چین
 نیروی هوایی رومانی
 نیروی هوایی ویتنام
 نیروی هوایی ایران
آغاز ساخت ۱۹۵۹ تا ۱۹۸۵
تعداد ساخته‌شده ۱۱۴۹۶ فروند
توسعه یافتهٔ به عنوان طرح جدید
مدل‌های دیگر چنگدو جی-۷

میگ-۲۱ (به روسی: МиГ-۲۱) (با نام ناتو Fishbed) جنگنده مافوق صوت سبک ساخت شرکت میگ در اتحاد جماهیر شوروی است که توانایی پرواز با سرعتی بیش از ۲ برابر سرعت صوت (ماخ) را دارد. این هواپیما رکورد خدمت در نیروی هوایی دست‌کم ۵۶ کشور در چهار قاره جهان و شرکت در ۳۰ جنگ را در اختیار دارد و با گذشت نیم قرن از اولین پروازش همچنان در بسیاری از نیروهای هوایی دنیا فعال می‌باشد. حدود ۱۳ هزار و پانصد فروند از این جنگنده کوچک بال مثلثی ساخته شده که بیش از دو و نیم برابر اف-۴ فانتوم رقیب قدیمی آن در جنگ‌های خاورمیانه و جنگ ویتنام است.[۱]

در شوروی سابق این هواپیما از اواخر دهه ۱۹۵۰ تا میانه‌های دهه ۱۹۷۰ ساخته شد. هم‌اکنون حدود ۳ هزار فروند میگ-۲۱ در نیروی هوایی بیش از ۴۰ کشور دنیا در حال فعالیت هستند. طرح ساده و بادوام این جنگنده کوتاه‌برد در طول سال‌های تولید و استفاده از آن بارها با ارتقا و اصلاح رادار، بدنه پروازی، اویونیک، سلاح‌ها و موتور بهینه‌سازی شده‌است. میگ-۲۱ از یک موتور توربوجت استفاه می‌کند. ورودی هوای موتور در دماغه قرار گرفته و یک اگزوز برای آن تعبیه شده‌است. میگ-۲۱ برای درگیری‌های هوابه‌هوا به انواع موشک و راکت مسلح می‌شود و برخی مدل‌های آن یک یا دو توپ اتوماتیک یا مسلسل ۳۰ میلی‌متری با توانایی شلیک ۷۰۰ گلوله در دقیقه و مهمات کافی برای ۵ دقیقه شلیک دارند اما برخی مدل‌ها از مسلسل برخوردار نیستند. از آنجا که تشخیص این موضوع در نبردهای هوابه‌هوا برای هواپیمای دشمن اگر غیرممکن نباشد بسیار دشوار است، فرض می‌شود که هر میگ-۲۱ به مسلسل برای استفاده در جنگ‌های هوایی نزدیک مجهز است. در مدل میگ-۲۱پی‌اف دومین مدل اصلی میگ-۲۱ یک رادار در محل مخروطی ورودی موتور قرار گرفته که به آن توانایی نسبی رهگیری در شب و در تمامی شرایط آب‌وهوایی را می‌دهد اما برای نصب رادار ناچار مسلسل حذف شده و در نتیجه مدل پی‌اف فقط به موشک‌های هوابه‌هوای خود متکی است. میگ-۲۱اف اولین مدل اصلی این هواپیما یک جنگنده-رهگیر کوتاه‌برد برای عملیات در روز است. میگ-۲۱ام‌اف در درجه اول برای نابودی اهداف هوایی و شناسایی هوایی و با قابلیت ثانویه حمله به اهداف زمینی ساخته شده و نخستین جنگنده-رهگیر نسل سوم با توانایی تصاحب و حفظ برتری هوایی محسوب می‌شود. مدل ام‌اف به موشک‌های هوابه‌هوای کوتاه‌برد و توپ ۲۳ میلی‌متری مجهز است و در ماموریت‌های پشتیبانی هوایی نیروی زمینی قادر است از راکت‌های ۲۴۰ میلی‌متری و بمب‌های حداکثر ۵۰۰ کیلوگرمی استفاده کند. مدل دوسرنشینه میگ-۲۱یوام برای آموزش‌های تکمیلی پیشرفته خلبانانی استفاده می‌شود که قرار است با میگ-۲۱ پرواز کنند.[۲]

این جنگنده همچنان دارای چندین رکورد هوانوردی است: بیشترین شمارگان ساخت یک هواپیمای جت، بلندترین زمانی که تولید یک هواپیما ادامه داشته‌است و بیشترین تعداد ساخت یک جنگنده بعد از جنگ جهانی دوم.

تاریخچه[ویرایش]

ایده[ویرایش]

در سال ۱۹۵۰ و در پی حمله کره شمالی به کره جنوبی جنگ کره آغاز شد، در این جنگ نبردهای هوایی زیادی میان میگ-۱۵ شوروری و اف-۸۶ سیبر آمریکایی صورت گرفت. تجربیات این جنگ مورد توجه طراحان جت در دنیا قرار گرفت. پیشرفتهای مهندسی امکان رسیدن به سرعتهای مافوق صوت را فراهم کرده بود. هدف طراحی جت‌هایی بود که قادر به برخاست سریعتر، صعود سریعتر، و حرکت سریعتر (بالای ۱٫۵ ماخ) از رقبایشان باشند. پاسخ آمریکاییها لاکهید مارتین اف-۱۰۴ بود. فرانسه داسو میراژ ۳ را ساخت و در بریتانیا اس‌آر-۱۷۷ طراحی شد. میکویان در ادامه سایر تولیدات موفقش شامل جت‌های زیر صوت میگ ۱۵ و میگ ۱۷ و جت مافوق صوت میگ ۱۹ به دنبال یک طرح برنده دیگر بود. در پاییز ۱۹۵۳ کرملین نیاز خود برای یک جنگنده جدید را مطرح کرد. درخواست کرملین جنگنده‌ای بود که در ارتفاع ۲۰ کیلومتری بتواند به سرعت ۲ ماخ برسد و همچنین دارای یک رادار ساده بردیاب و توانایی حمل موشکهای هوا به هوا باشد.[۳]

طراحی[ویرایش]

نمونه‌های اولیه میگ-۲۱، Ye-2 در کنار Ye-5

در تاریخ ۱۴ فوریه ۱۹۵۵ نمونه آزمایشی یی-۲ [پانویس ۱] با بال برگشته و موتورهای آردی-۹ [پانویس ۲]اولین پرواز خود را انجام داد ، نمونه آزمایشی بعدی یی-۴[پانویس ۳] بود که همانند نمونه نهایی بالهایی مثلثی شکل داشت. و در نهایت در سال ۱۹۵۸ پیش نمونه Ye-۶ که با موتورهای آردی-۱۱ تجهیز شده بود اولین پرواز خود را با موفقیت انجام داد.[۴] در سال ۱۹۵۸ پیش نمونه یی-۶ رکورد سرعت جهانی آن زمان را با رسیدن به سرعت ۲٫۰۵ ماخ در ارتفاع ۱۲ کیلومتری شکست.[۵]نمونه‌های بعدی یی-۶/۲و۳ [پانویس ۴] با انجام ۶۱ پرواز، آزمایش اوکی‌بی را تکمیل کردند. خلبان آزمایشگر کوکیناکی [پانویس ۵] در پایان گزارش داد که: «این هواپیما توسط یک خلبان معمولی قابل پرواز است و نیاز به یک فرد ویژه ندارد.» حداکثر سرعت ایمن برای هواپیما ۲٫۰۵ ماخ ثبت شد. در تمامی پروازها و پیکربندی‌ها مانورپذیری و ثبات عالی تشخیص داده شد. هیات وزرا تصمیم گرفت هواپیما را در دو کارخانه (شماره ۲۱ در گورکی برای نیروی هوایی و در کارخانه زنامیا ترودا[پانویس ۶] مسکو) برای صادرات وارد تولید انبوه کند.[۶] آزمایش هاو تغییرات همچنان ادامه داشت تا اینکه مدل یی-۶۶ [پانویس ۷] رکورد دیگری را در ۱۹۶۰ شکست و به سرعت ۲۱۴۸٫۶۶ کیلومتر در ساعت در حرکت دایره‌ای ۱۰۰ کیلومتری دست یافت. [۷] در این زمان سرویس‌های اطلاعاتی غربی هنوز نتوانسته بودند اهمیت این هواپیما را دریابند، حتی پس از نمایش این هواپیما در چندین نمایشگاه هوایی متخصصین باور داشتند که کسی هواپیمایی به این کوچکی نخواهد ساخت.[۸]

ویژگی‌های فنی[ویرایش]

کابین خلبان میگ-۲۱ نیروی هوایی چک

بدنه برای تحمل حداکثر فشار ۷جی طراحی شده بود. ماده مورد استفاده آلومینیوم د۱۶-تی[پانویس ۸] بود. بال هواپیما به صورت دلتای کامل بود با لبه‌های قطع شده بود. موتور هواپیما تامسکی آردی-۱۱اف-۳۰۰ [پانویس ۹] دارای دو شفت، توربوجت و قابلیت پس‌سوز[پانویس ۱۰] بود. یک پمپ مرکزی مجهز به یک تنظیم کننده دقیق الکترومکانیکال دور موتور ثابت را تامین می کرد. کابین خلبان دارای سیستم تنظیم فشار و کنترل وضعیت هوا بود، کنترل‌ها مطابق روند آن زمان آنالوگ بودند. در پشت صندلی یک زره فلزی وجود داشت. کنترل پرواز شامل یک کنترل‌گر ساده و یک سیستم ثبات سه محوری بود. میگ-۲۱اف فاقد خلبان خودکار بود ولی در نوع اف-۱۳ سیستمی برای کنترل خودکار پرواز در چرخش وجود داشت. [۹]

سیستم‌ها[ویرایش]

  • سیستم سوخت: سوخت مورد استفاده بنزین هواپیما از نوع تی-۱، تی-۲ و یا تی‌اس-۱ بود. در مجموع ۲۲۸۰ لیتر سوخت توسط نوع اف قابل حمل بود. در مدل اف-۱۳ این به ۲۴۷۰ لیتر حداکثر می رسید. مخازن خارجی مرکزی هم توان حمل ۴۹۰ لیتر دیگر سوخت داشت ولی حداکثر سرعت پرواز را به ۱ ماخ محدود می‌کرد. [۱۰]
  • هیدرولیک : دو سیستم هیدرولیک خودکار نیمه‌هایی از یک تانک مشترک را استفاده می‌کردند. هر دو با روغن صنعتی ای‌ام‌جی-۱۰ پر شده بودند و با موتورهای مجزا به کار می‌افتادند.[۱۱]
  • برق : موتور هواپیما یک ژنراتور را به کار می انداخت که توان استارت موتور را هم داشت و به دو باتری روی/نقره 15STs-45A متصل شده بود. این سیستم مخصوصا طوری طراحی شده بود که بتواند هواپیما را در سرمای زمستان سیبری روشن کند.[۱۲]
  • باد : دو سیستم اصلی و اضطراری مسئول به کار انداختن دستگاههای نیازمند باد هواپیما همچون چرخ فرود، لباس ضد جی خلبان، ترمز چرخ‌ها و سایر سیستم‌ها بود.[۱۳]
  • اکسیژن : اکسیژن توسط سیستم گازی مستقل ککو-۵ (KKO-5) تامین می‌شد.[۱۴]
  • کنترل آتش‌سوزی : توسط سیستم اخطار آی‌اس-۲ام‌اس (IS-2MS) تنظیم می‌شد. این سیستم در طی پرواز یا روی زمین فعال و قابل استفاده بود.[۱۵]
  • تجهیزات : آویونیک پایه شامل سیستم ارتباطی رادیویی وی‌اچ‌اف R-802V و جهت‌نمای رادیویی اتوماتیک ARK-I0 می‌شد.[۱۶]
میگ-۲۱ رومانیایی در حال شلیک راکت طی یک رزمایش
  • مهمات : سلاح داخلی دو توپ NR-30 بود هر یک قادر به شلیک گلوله‌های ۳۰ میلیمتری با سرعت زبانه ۹۰۰ متر در ثانیه بود. زیر هر بال دو مقر مخصوص برای نصب انواع پیلون‌ها وجود داشت. شامل DZ-57 برای بمب‌ها از FAB-50 تا FAB-500 ، همچنین شلیک کننده های راکت یوبی-۱۶-۵۷یو [پانویس ۱۱] برای حداکثر ۱۶ راکت هوا به هوا اس-۵ام [پانویس ۱۲] و یا ۱۶ ای‌آراس-۵۷ام[پانویس ۱۳] ، راکت هوا به زمین نوع اس-۵کا ، کارس-۵۷، آرس-۲۴۰ یا اس-۲۴ با کالیبر ۲۴۰ میلیمتری. دو تانکر ناپالم پیلاب[پانویس ۱۴]، و از ۱۹۶۰ ریل‌های پرتاب کی-۱۳ یا نوع ارتقا یافته کی-۱۳ای و موشک هدایت شونده حرارت یاب با برد موثر ۱ تا ۷ کیلومتر.[۱۷]

پیشرفت و توسعه[ویرایش]

تولید میگ-۲۱ در پاییز سال ۱۹۵۹ در کارخانجات گورکی آغاز و اولین سری این هواپیما تحویل نیروی هوایی شوروی شد. [۱۸] پس از ساخت ۹۹ فروند طی ۱۹۵۹ و ۶۰ با وقفه ای تولید میگ-۲۱ با ساخت میگ-۲۱اف-۱۳ ادامه یافت. تغییر اصلی برداشتن توپ سمت چپ و اضافه کردن پرتاب کننده برای موشک کا-۱۳ بود. تغییر بعدی افزایش مخازن سوخت داخلی بود. تا سال ۱۹۶۲ تولید ادامه یافت و سپس با مدل میگ-۲۱پی‌اف تولید ادامه یافت. کارخانه مسکو هم به ساخت انواع صادراتی و تحویل آنها به مصر، کوبا، هند، چین، فنلاند، لهستان، آلمان شرقی ، چکسلواکی، مجارستان، عراق و اندونزی ادامه داد. چکسلواکی خود شروع به تولید میگ-۲۱ کرد و لیسانس میگ-۲۱اف و موتورش در ۱۹۶۱ به چین فروخته شد که نتیجه تولید جی-۷ و نسخه‌های بعدی آن در چین بود که به طور مستقل توسعه یافتند. [۱۹]

چنگدو جی-۷ ساخت چین متعلق به نیروی هوایی پاکستان

اولین بهبودها[ویرایش]

اولین نمونه‌های تایید شده برای تولید میگ-۲۱ پسوند اف داشتند و اف به معنای تقویت شده [پانویس ۱۵] است که اشاره به موتورهای ارتقا یافته آر-۱۱اف-۳۰۰ است.[۲۰] با این حال این مدل هواپیمایی منحصراً روز پرواز بود. جهت افزایش مداومت پروازی و توانایی پرواز در تمامی شرایط آب و هوایی تغییراتی در هواپیما داده شد هواپیما به طور کلی بزرگتر شد. قرار دادن دماغه هرمی بزرگتر امکان نصب رادار را به این جنگنده داد. همچنین ظرفیت سوخت افزایش یافت و تغییراتی در سیستم چرخهای فرود داده شد. طبق تصور شوروی (همچون آمریکا) در آن زمان پیشرفت موشکهای هوا به هوا باعث می‌شد تا توپ هوایی بدون استفاده شود پس توپ داخلی از هواپیما حذف شد. بعدها در جنگ ویتنام اشتباه بودن این سیاست اثبات شد. اولین سری ساخته شده از این نسل MiG-۲۱PF بود. در این نسل موتور قویتری نصب شده بود و سیستم راداری اضافه شده عملکرد هواپیما را بهبود می‌بخشید.[۲۱] تغییرات دیگر اضافه کردن مدل ارتقا یافته پی اف ام (Mig-21PFM) با موتور آردی-۱۱ تجهیز شده بود. میگ-۲۱ تا اینجا به چندین کشور متحد شوروی صادر شده بود و توسط هند تولید می‌شد. [۲۲]

بازگشت توپ داخلی[ویرایش]

سومین نسل این هواپیما ظرفیت حمل سوخت و جنگ افزار بیشتری را داشت. همچنین مجهز به یک دستگاه توپ دولول ۲۳ میلیمتری با مجموع ۲۰۰ گلوله شد. علاوه بر این، مدل ام‌اف قادر به حمل چهار موشک آتول و یا چهار راکت زیر بال‌هایش بود. افزایش بار هواپیمای سنگینی ساخته بود که عملکرد را محدود می‌کرد لذا با موتورهای جدیدترR-۱۳-۳۰۰ این هواپیما ارتقا داده شد. همچنین سیستم راداری این هوپیما ارتقا داده شده بود و یک سامانه قویتر خلبان خودکار هواپیما را تقویت می‌کرد. مشهورترین نمونه‌های این نسل مدلهای M و MF هستند. این مدل به چکسلواکی، آلمان شرقی و لهستان صادر شد. استفاده مشهورش در جنگ اعراب و اسراییل بود که به گفته منابع اسراییلی توسط خلبانان شوروی هدایت می‌شد. هیچکدام از این هواپیماها در این جنگ هدف قرار گرفته نشدند. [۲۳]

آخرین مدل‌ها[ویرایش]

میگ-۲۱بیس بلغار روی باند پرواز

در سالهای ۱۹۶۹-۷۰ تغییرات بیشتری روی میگ-۲۱ انجام شد. مخازن سوخت داخلی بال دوباره طراحی شد تا سوخت بیشتری توسط هواپیما حمل شود، این نسخه پسوند اس ام تی را گرفت.(Mig-21SMT) در سالهای ۷۱-۷۲ تعداد کمی از این نوع ساخته شد. مدلی با ستون محوری باریکتر ساخته شد که پسوند اس تی داشت و مدل صادراتی ام تی با رادیو مخابراتی ابتدایی‌تر هم ساخته شد. (Mig-21MT) آخرین تغییرات این هواپیما را تا حد یک نوع جدید متمایز ساخت. با استفاده از موتور جدید آر-۲۵ و برخی ارتقاهای دیگر مدل بیس معرفی شد. متمایز کننده ترین تفاوت تغییر در ستون پشتی برای قرارگیری مخازن سوخت بود. یکی دیگر از بهبودهای بیس استفاده از سیستم ناوبری برد کوتاه آراس‌بی‌ان-۶اس (RSBN-6S) بود که پرواز در آب و هوای بد را میسر می‌کرد. تعداد کمی هم برای حمل جنگ‌افزارهای استراتژیک اتمی ساخته شدند.(MiG-21bisN) مدل بیس علاوه بر توپ GSh-23L قادر به حمل آر-۳آر/اس و همچنین موشکهای چابک آر-۶۰ یا آر-۶۰ام جدید بود. همچنین بیس اولین مدلی بود که از کا-۱۳ام که قادر به شلیک در هر وضعیت گرانشی بود می‌توانست استفاده کند. بیس از ۱۹۷۲ تا ۷۴ و تنها در گورکی تولید می‌شد. این مدل به فنلاند ، هند و بسیاری از نیرو هوایی‌های آفریقایی و آسیایی صادر شد. با احتساب هواپیماهای ساخته شده توسط چین و هند و چک در مجموع بیش از ۱۲۷۵۰ فروند از میگ-۲۱ تولید شد.[۲۴]

ارتقا[ویرایش]

با توجه به قدرت مالی پایین کشورهای دارای میگ-۲۱ حداقل سه برنامه ارتقا برای این هواپیما وجود دارد. برنامه لنسر (MiG-21 LanceR) که رومانی، اتیوپی و کرواسی از آن استقبال کردند. میگ-۲۱-۹۳ برای هند و میگ-۲۱-۲۰۰۰ که حداقل توسط پنج کشور شامل کامبوج، زامبیا و اوگاندا پذیرفته شد.[۲۵]

تبلیغ صنایع هوایی اسراییل برای برنامه مدرن‌سازی که کاربران میگ-۲۱ را به این گزینه ارزان قیمت تشویق می‌کند.

در سال ۱۹۹۸ صنایع هوایی اسراییل آخرین آزمایشها بر روی مدل ارتقا یافته میگ-۲۱ به نام میگ-۲۱-۲۰۰۰ را به پایان رساند. این ارتقا شامل تغییراتی در کابین خلبان، ساختار آویونیک و سیستمهای جنگ‌افزاری می‌شود که هواپیما را قابل رقابت با نمونه‌های غربی می‌ساخت.[۲۶] این ارتقا شامل بهبود پردازش سیگنال‌های راداری توسط کامپیوتر مرکزی جنگنده و همچنین اضافه کردن صفحه نمایش سربالا، یک نمایشگر چند منظوره و استفاده از یک شیشه بهتر برای کابین که دید خلبان را بهبود می‌بخشد می‌شود.[۲۷]

سوابق عملیاتی[ویرایش]

میگ-۲۱ در جنگهای زیادی شرکت داشت. موفقیت آمیزترینشان در هند و ویتنام بود و بدترین در خاورمیانه. ضعف عمده میگ-۲۱ رادار ضعیف و تحمل هوایی کم و دید نامناسب کابین بود.[۲۸]

هند[ویرایش]

یکی از بزرگترین کاربران میگ-۲۱ هند است. اولین کاربرد این جنگنده در جنگ ۲۲ روزه هند و پاکستان در ۱۹۶۵ بود. در این جنگ اولین نبرد هوایی مافوق صوت در شبه قاره اتفاق افتاد. در ۱۹۷۱ که جنگ میان دو کشور آغاز شد هند از میگ-۲۱ استفاده کرد. اولین پیروزی این هواپیما هدف قرار دادن یک اف-۶ (میگ-۱۹ ساخت چین) پاکستانی روی زمین بود که با توپ صورت گرفت. رویارویی بعدی منجر به ساقط شدن اف-۱۰۴ نیروی هوایی اردن بود که به نیروی هوایی اردن ملحق شده بود. در ۱۷ مارس اسکادران ۲۹ هند توانست بدون هیچ تلفانی چهار اف-۱۰۴ دیگر را سرنگون کند. در جبهه شرقی هم این هواپیما در عملیاتهای هوایی و ضربتی بسیار موفق بود. میگهای هندی در این جنگ برتری هوایی را که در نهایت به شکست نظامی پاکستان منجر شد برای هند به ارمغان آوردند. [۲۹]

ویتنام[ویرایش]

میگ-۲۱ ویتنامی در موزه‌ای در آمریکا
وییِن وَن کک (Nguyễn Văn Cốc) از بزرگترین خلبانان ویتنامی در کنار هو شی مین

در جنگ ویتنام خلبانان ویتنامی در ابتدا میگ-۱۷ را با بار کمتر و مانورپذیری بالاتر ترجیح می‌دادند. این هواپیما در برابر رقیبان آمریکاییش با رادارهای دوربرد، موشکهای پیشرفته و بمبهای سنگین‌تر قدرت کمتری داشت اما میگ-۲۱ در دست یک خلبان ورزیده و با استفاده از سیستم کنترل و رهگیری زمینی هواپیمای قدرتمندی بود. به خصوص در عملیتهای بزن و در رو با سرعت بالا. با ورود میگ-۲۱وی‌اف-وی به نیروی هوایی ویتنام کار برای آمریکا سخت شد و حضور اسکورت اف-۴ برای تمامی عملیات‌های ضربتی الزامی شد. اولین برخورد هوایی در ۲۳ آوریل ۱۹۶۶ نتیجه‌ای نداشت. اما سه روز بعد یک اف-۴سی توانست یک میگ-۲۱ را ساقط کند. علت وجود رادار قدرتمند با برد ۷۰ کیلومتر و موشک برد متوسط سنگین ایم-۷ای اسپارو و برد کوتاه سایدویندر بود. ویتنامی‌ها در برار شروع به استفاده از میگ-۱۷ برای ردگیری گروه‌های بزرگ در ارتفاع پایین کردند. این منجر به صعود هواپیماهای آمریکایی با سرعت ۸۵۰-۹۰۰ کیلومتر برساعت می‌شد جایی که میگ-۲۱ به صورت جفتی از کنار حمله خود را با سرعت ۱۲۰۰ کیلومتر در ساعت انجام می‌داد. آنها برای پرهیز از درگیری رادار خود را خاموش و از موشک‌های کا-۱۳ با قفل بصری استفاده می‌کردند. در این سال ۴۷ هواپیمای آمریکایی ساقط شدند و دربرابر ۷ میگ-۱۹ و ۵ میگ-۲۱ از دست رفتند. در یکی از مهمترین برخوردها خلبان میگ-۲۱ خا وان توکه (Kha Van Tuke) کلنل دی فولین فرمانده گروه جنگنده نیروی هوایی آمریکا را ساقط و به هلاکت رساند. این با وجود آن بود که فولین تنها نبود و توسط ۳۶ هواپیمای آمریکایی احاطه شده بود. [۳۰]

بر طبق مطالعات میکویان در ۱۹۶۷، ۱۲۴ هواپیمای آمریکایی و در برابر ۶۰ میگ ساقط شدند. بین ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۰ نرخ کشتن به از دست دادن ۳٫۱ به ۱ به نفع ویتنامی‌ها بود. در سال ۱۹۷۱ آمریکا حملات وسیعی برای بمباران ویتنام ترتیب داد و نبردهای زیادی میان اف-۴ای و میگ-۲۱ام‌اف صورت گرفت. در این زمان آمریکا نیرویی بالغ بر ۱۲۰۰ هواپیما را در صحنه داشت و در برابر ویتنام تنها ۱۸۷ هواپیما در اختیار داشت که در سپتامبر ۱۹۷۲ تنها ۷۱ فروندشان که شامل ۳۱ میگ-۲۱ بود قابل استفاده بودند. در این نبرد افتخارات تقریباً برابر بودند. در این زمان پروپاگاندای آمریکایی‌ها سعی داشت میگ را هواپیمایی ضعیف نشان دهد با این حال در عمل تمرکز بمباران‌ها بر پایگاه‌های میگ عکس این ادعا را آشکار می‌کرد. در عملیات لاین‌بکر-۲ در حالیکه آمریکاییها از ناوهای هواپیما بر و پایگاههای امن هوایی هواپیماهایشان را پرواز می‌دادند ویتنامی‌ها مجبور بودند با استفاده از راکت هواپیماهایشان را پرواز دهند و یا از فرودگاههای موقتی با باند کوتاه استفاده کنند که هر روز دستخوش تغییر بود. این عملیات با ساقط شدن ۳۱ بمب افکن بزرگ آمریکایی همراه بود که ۱۸ تایشان روی ویتنام بود که دو تا از آنها توسط میگ-۲۱ ساقط شد. در طی ۱۹۷۲ ویتنامی‌ها ۸۲۳ سورتی انجام دادند و ۲۰۱ نبرد هوایی درگرفت که در آن نیروی هوایی آمریکا ۵۴ فروند هواپیمای ویتنامی را ساقط کرد، شامل ۳۶ میگ-۲۱ و دربرابر ۷۴ هواپیما (اف-۴) از دست داد. بر طبق منابع به دقت جمع آوری شده روسی میگ-۲۱ عملکرد برتری نسبت به اف-۴ از خود نشان داد.[۳۱]

خاورمیانه[ویرایش]

درگیری‌های اعراب و اسراییل[ویرایش]

در ۱۶ اوت ۱۹۶۶ یک خلبان عراقی با یک میگ-۲۱اف۱۳ به اسرائیل گریخت. این هواپیما توسط آمریکا و اسراییل مورد آزمایش‌های مفصلی قرار گرفت. در جنگ شش روزه نیروی هوایی اسراییل نزدیک به ۳۰۰ هواپیمای اعراب را روی زمین نابود کرد ولی در ۷ ژوئن حداقل یکی از آنها قابل پرواز بودند، به طوری که یک میگ-۲۱ عراقی توانست با یک موشک کا-۱۳آ یک میراژ اسراییلی را ساقط کند. اسراییل در ژوئیه ۱۹۶۷ با موشک هوابه‌هوای تازه ساز شفریر خود توانست یک میگ-۲۱ را از ۱٫۲ کیلومتری ساقط کند، این موشک بهبود یافت و بعدها صدمات بیشتری به اعراب وارد کرد. میگ-۲۱ در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ به طور وسیعی توسط عراق، سوریه و مصر (جمهوری متحد عربی) بر ضد اسراییل به کار رفت. در اکتبر ۱۹۷۳ شفریر-۲ توانست ۱۳ هدف را ساقط کند. جمهوری متحد عربی عملیات را با ۲۲۲ هواپیمای مصری بر ضد پایگاه‌های هوایی اسراییل آغاز کرد که ۱۰۰ فروند از آنها میگ-۲۱ بودند. در ۱۴ اکتبر حدود ۷۰ میگ-۲۱ در برابر تعداد مشابهی اف-۴ قرار گرفته بودند. نتیجه ۱۸-۴ به نفع مصری‌ها بود. اما در سالهای ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۲ نزدیک به ۱۰۰ میگ-۲۱ سوری توسط اسراییل ساقط شد.[۳۲]

جنگ ایران و عراق[ویرایش]

در طول جنگ ایران و عراق هم میگ-۲۱ نبرد به خود دید. میگ‌های عراقی در این جنگ بیشتر در برابر اف-۴ و اف-۵ های ایرانی جنگیدند ولی به گفته خلبانان عراقی باوجود اینکه اف-۵ نصف اف-۴ قیمت دارد خطرناکترین رقبای آنها در نبرد هوایی بود.[۳۳] خلبانان عراقی میگ-۲۱ دستور داشتند که از مواجه با اف-۱۴ های ایرانی پرهیز کنند.[۳۴] در طول جنگ ایران و عراق ۲۳ فروند میگ-۲۱ به وسیلهٔ اف-۱۴های ایرانی سرنگون شد که این آمار به وسیلهٔ منابع ایرانی، غربی و عراقی تایید گردیده است[۳۵] به طور کلی طبق آمارهای دو طرف میگ-۲۱ توانست در طی جنگ ۴۳ هواپیمای ایرانی را ساقط کند و دربرابر خلبانان ایرانی ۴۹ فروند میگ-۲۱ را هدف قرار دادند که آخرین مورد توسط تیربار یک هلیکوپتر کبری در سال ۱۹۸۶ بود.[۳۶]

سوریه[ویرایش]

در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۲ یکی از خلبانان سوری با یک فروند میگ-۲۱ به اردن گریخت. بررسی روی این هواپیما نشان داد که سیستمی برای کنترل از راه دور روی آن نسبت شده است تا احتمالاً در حمل و رساندن به هدف جنگ‌افزارهای شیمیایی مورد استفاده قرار گیرد.[۳۷]


آفریقا[ویرایش]

در طی جنگ ۱۹۷۷ سومالی و اتیوپی در شاخ آفریقا هم از میگ-۲۱ استفاده شد. اتیوپی ادعا کرد که حداقل ۲۰ هواپیمای سومالی را با ناوگانش که تشکیل شده از خلبانان مزدور کوبایی بودند ساقط کرده است.[۳۸]

واریانتها[ویرایش]

نوشتار اصلی: انواع میگ-۲۱

واریانهای اصلی و غیر آزمایشی میگ-۲۱ عبارتند از[۳۹] :

  • MiG-21F: مدل اول تولید شده، دارای یک جفت توپ ۳۰ میلیمتری، قابلیت حمل تانکر سوخت در خط وسط زیرین.
  • MiG-21F-13 : تنها یک توپ ۳۰ میلیمتری ولی دارای قابلیت حمل دو کا-۱۳ زیر بالها
  • MiG-21PFS: مدل دارای قابلیت محدود پرواز در تمام شرایط آب و هوایی، دارای رادار جستجو و ردگیری ساپفیر (RP-21 Sapfir)، دماغه برای جادادن رادار R1L طراحی مجدد شد. مجهز به موتور R-11F2-300 (MiG-21FL مدل صادراتی بدون فلپ‌های بادی و برخاست با کمک راکت و با رادار و موتور افت داده شده)
  • MiG-21U: (مونگول) مدل دو سرنشینه برای آموزش
  • MiG-21R: مدل شناسایی تاکتیکی بر مبنای MiG-21PFM دارای تجهیزات شناسایی در جایگاه مرکزی زیرین و موتور قویتر (MiG-21RF مدل شناسایی بر مبنای میگ-۲۱ام‌اف)
  • MiG-21S : واریان بهبود یافته چندمنظوره مجهز شده به رادار RP-22، یک پاد توپخانه و گوژ بزرگتر برای ذخیره سوخت بیشتر، همچنین دارای چهار جایگاه زیر بال‌ها برای بهبود عملکرد هوا به هوا. (MiG-21SMT با توانایی جنگ الکترونیکی)
  • MiG-21L : دماغه دوباره طراحی شد برای رادار جدید R1L ، موتور R-11F2-300 (مدل MiG-21MF جهت صادرات با موتور بهبود یافته R-13-300 و بهبود حداکثر وزن برخواست، سیستم رادار RP-22)
  • MiG-21bis : جنگنده نسل سوم به حساب می‌آید. دارای بهبود عملکرد کلی، تواناییهای چند منظوره دارای چهار جایگاه زیر بال.

کاربران[ویرایش]

اطلاعات این بخش بر اساس کتاب: The Mig-21, Mikoyan Guveritch Fishbeds است.[۴۰]

کاربران فعلی این هواپیما با قرمز روشن و کاربران سابق با قرمز تیره مشخص شده‌اند
MiG-21.UM.9292.Radom.AirShow.2002.jpg
نیروی هوایی بلغارستان
دو فروند میگ-۲۱ در یک آرایش پروازی به همراه یک اف-۱۴ نیروی دریایی آمریکا
چنگدو جی-۷ دوسرنشینه ایرانی در حال فرود در فرودگاه مهرآباد

کاربران فعلی[ویرایش]

کاربران سابق[ویرایش]

کاربران غیرنظامی[ویرایش]

بعضی از کلکسیونرها یا مالکان خصوصی این هواپیما را خریداری کرده‌اند. طبق آمار FAA حدود ۴۰ فروند میگ-۲۱ در مالکیت خصوصی در آمریکا وجود دارد.[۴۴]

مشخصات (مدل میگ-۲۱ بیس)[ویرایش]

مشخصات فنی میگ-۲۱بیس به این شرح است:[۴۵]

مشخصات کلی[ویرایش]

MiG-21 FISHBED (MIKOYAN-GUREVICH).png
  • خدمه: یک نفر
  • طول: ۱۴٫۷۰ متر
  • طول بال: ۷٫۱۵ متر
  • ارتفاع: ۴٫۱۲ متر
  • مساحت بال: ۲۳ مترمربع
  • وزن خالی: ۵٫۳۵۰ کیلوگرم
  • وزن بارشده: ۸٫۷۲۶ کیلوگرم
  • حداکثر وزن برخاست: ۹۸۰۰ کیلوگرم
  • نیروی محرکه: ۱x موتور تومانسکی آر-۲۵-۳۰۰ توربوجت با پس سوز. با قدرت kN ۷۰ (با پس سوز ۹۷)

عملکرد[ویرایش]

  • حداکثر سرعت: ۱۳۰۰ کیلومتر بر ساعت در سطح / ۲۱۷۵ کیومتر بر ساعت در ۱۳۰۰۰ متری
  • سقف پروازی ۱۷۵۰۰ متر
  • برد: ۱۱۱۰ کیلومتر / ۱۴۳۰ کیلومتر با مخازن سوخت خارجی
  • برد عملیاتی: ۴۵۰-۵۰۰ کیلومتر
  • سرعت صعود: ۲۲۵ متر بر ثانیه (با نصف ظرفیت سوخت و دو موشک ویمپل می‌تواند در یک دقیقه به ۱۷۶۰۰ متری صعود کند)
  • بارگذاری روی بال: ۳۷۹ کیلوگرم بر مترمربع
  • قدرت پیشرانه بر وزن: ۰٫۸۴

جنگ افزارها[ویرایش]

میگ-۲۱ام‌اف با موشک آر-۳ و پرتابگر راکتهای اس-۵، یوبو-۱۶
  • توپخانه: یک توپ ۲۳ میلیمتری دو لول گریازیف شیپونوف گش-۲۳
  • چهار پیلون زیر بال برای موشک‌های هوابه‌هوای آر-۱۳ام، آر-۵۵ یا آر-۶۰ام و یا مخازن راکتی، و یا بمبهای ۵۰ تا ۵۰۰ کیلوگرمی (میگ-۲۱ توانایی حمل حداکثر ۲۰۰۰ کیلوگرم مهمات هوا به هوا یا هوا به زمین روی دو یا چهار جایگاه زیر بال.)

شکستن رکوردهای جهانی[ویرایش]

انواع مختلفی از میگ-۲۱ توانسته‌اند رکوردهای پروازی را در زمان خود بشکنند. اولین مورد در ۳۱ اکتبر ۱۹۵۹ بود که گئورگی موسولف سرعت جهانی را با رسیدن به سرعت ۱۴۸۴ مایل در ساعت شکست. مدل مورد استفاده Ye-66 بود. همین مدل برای شکستن رکورد سرعت در یک دایره بسته توسط کونستانتین کوکیناکی مورد استفاده قرار گرفت. در ۲۸ آوریل ۱۹۶۱ موسولف رکورد ارتفاع جهانی را توسط Ye-66A با رسیدن به ارتفاع ۱۱۳۸۹۲ فیتی شکست. بعدها مشخص شد که این نمونه در واقع مدل آزمایشی برای مطالعات آئرودینامیکی میک-۲۱پی‌اف بوده است. خلبانان زن زیادی هم با این هواپیما رکورد شکستند. مارینا سولوویوا رکورد دایره بسته ۵۰۰ کیلومتری را با سرعت ۱۲۸۱ میل بر ساعت در ۱۶ سپتامبر ۱۹۶۶ شکست، یوجنیا مارتووا رکورد دایره ۲۰۰۰ کیلومتری را با سرعت ۵۵۹ مایل بر ساعت در ۱۱ اکتبر ۱۹۶۶ و دایره ۱۰۰ کیلومتری را با سرعت ۱۳۲۳ در ۱۹۶۷ شکست. لیدیا زایتسوا رکورد دایره ۱۰۰۰ کیلومتری را با سرعت ۸۰۷ مایل بر ساعت در ۲۸ مارس ۱۹۶۷ شکست. ناتالیا پروخانووا رکورد ارتفاع زنان را با رسیدن به ۷۹۸۴۲ فیت در ۱۹۶۵ شکست. لیدیا زایتسوا هم رکورد ارتفاع حفظ شده را با رسیدن به ۶۲۴۰۲ فیتی در ۱۹۶۵ شکست.[۴۶]

میگ-۲۱ کماکان رکورد بیشترین میزان تولید یک جت نظامی (بیش از یازده‌هزار فروند) را در طول تاریخ در جهان در اختیار خود دارد.[۴۷]

هواپیماهای قابل مقایسه[ویرایش]

واژه‌نامه[ویرایش]

  1. Ye-2
  2. RD-9
  3. Ye4
  4. Ye6/2,3
  5. Kokkinaki
  6. MMZ Znamya Truda
  7. Ye-66
  8. D16-T
  9. Tumanskiy RD-11F-300, Type 37E
  10. Afterburner
  11. UB-16-57U
  12. S-5M
  13. ARS-57M
  14. PLAB
  15. Forsirovanni

پانویس[ویرایش]

  1. MiG-21 FISHBED Global Security
  2. MiG-21 FISHBED Global Security
  3. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 5-6.
  4. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 65.
  5. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 15.
  6. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 16.
  7. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 17.
  8. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 18.
  9. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 17-23.
  10. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 23.
  11. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 23.
  12. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 23.
  13. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 24.
  14. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 24.
  15. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 24.
  16. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 24.
  17. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 24.
  18. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 25.
  19. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، ۲۶.
  20. Gunston، Mikoyan Mig-21، 20.
  21. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 40.
  22. Brindley، Aircraft Profile 238- Mig-21 Variants، 40.
  23. Brindley، Aircraft Profile 238- Mig-21 Variants، 88-98.
  24. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 48-49.
  25. «Upgrades». بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۳. 
  26. «MiG-21 2000 Fishbed Fighter Aircraft, Russian Federation». بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۳. 
  27. Egzol، Arie. «Bom-again fighter». FLIGHT INTERNATIONAL، ش. 8-2 (August 1995): 50. 
  28. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 80.
  29. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 81-82.
  30. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 84-86.
  31. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 84-86.
  32. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 82-83.
  33. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 84.
  34. Gordon، Famous Russian Aircraft Mikoyan Mig-21، 388.
  35. Cooper and Bishop 2004, pp. 85—88.
  36. Gordon، Famous Russian Aircraft Mikoyan Mig-21، 389.
  37. Egozi، Arie. «Syria accused of adapting MiG-21 for unmanned chemical warfare use»(en). بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۳. 
  38. Gordon، Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech، 84.
  39. «Mikoyan-Gurevich MiG-21 (Fishbed) Fighter Aircraft (1959)». MilitaryFactory.com. بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۳. 
  40. Paloque، The Mig-21- Mikoyan Gurevitch Fishbed، 20-94.
  41. ۴۱٫۰۰ ۴۱٫۰۱ ۴۱٫۰۲ ۴۱٫۰۳ ۴۱٫۰۴ ۴۱٫۰۵ ۴۱٫۰۶ ۴۱٫۰۷ ۴۱٫۰۸ ۴۱٫۰۹ ۴۱٫۱۰ ۴۱٫۱۱ ۴۱٫۱۲ ۴۱٫۱۳ ۴۱٫۱۴ ۴۱٫۱۵ ۴۱٫۱۶ ۴۱٫۱۷ ۴۱٫۱۸ ۴۱٫۱۹ ۴۱٫۲۰ ۴۱٫۲۱ ۴۱٫۲۲ ۴۱٫۲۳ ۴۱٫۲۴ ۴۱٫۲۵ ۴۱٫۲۶ ۴۱٫۲۷ ۴۱٫۲۸ «Directory World Airforces». Flight International، ش. 14-20 (December 2010): 29. 
  42. «India confirms plans to retire oldest MiG-21s». flightglobal. بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۳. 
  43. «Romania nears decision on MiG-21 Lancer replacement». بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۳. 
  44. "MiG-21 in U.S." FAA Registry. Retrieved: 13 September 2012.
  45. Paloque، The Mig-21- Mikoyan Gurevitch Fishbed، 8.
  46. Brindley، Aircraft Profile 238- Mig-21 Variants، 91-92.
  47. “Highest production of military jet aircraft”. Guinness. Archived from the original on 24 May 2013. Retrieved 22 May 2013. 

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ میگ-۲۱ موجود است.