میگ-۲۱

میگ-۲۱
نوع هواپیما	جنگنده
شرکت سازنده	میگ
طراحی شده توسط	آرتم میکویان
نخستین پرواز	۱۴ فوریه ۱۹۵۵(ی-۲)
تاریخ رونمایی	۱۹۵۹(میگ-۲۱اف)
بازنشستگی	دهه ۱۹۹۰ (در روسیه)
وضعیت کنونی	فعال در کشور های یاد شده
بکارگیرنده(ها)	نیروی هوایی شوروی نیروی هوایی هندوستان نیروی هوایی رومانی نیروی هوایی خلق ویتنام
آغاز ساخت	۱۹۵۹ تا ۱۹۸۵
تعداد ساخته‌شده	۱۱۴۹۶ فروند
توسعه یافتهٔ	به عنوان طرح جدید
مدل‌های دیگر	چنگدو جی-۷

میگ-۲۱ (به روسی: МиГ-21)‏ (با نام ناتو Fishbed) جنگنده مافوق صوت سبک ساخت شرکت میگ در اتحاد جماهیر شوروی است که توانایی پرواز با سرعتی بیش از ۲ برابر سرعت صوت (ماخ) را دارد. این رکورد حیرت‌انگیز خدمت در نیروی هوایی دست‌کم ۵۶ کشور در چهار قاره جهان و شرکت در ۳۰ جنگ را در اختیار دارد. خدمت کرده‌است و با گذشت نیم قرن از اولین پروازش همچنان در بسیاری از نیروهای هوایی دنیا فعال می‌باشد. حدود ۱۳ هزار و پانصد فروند از این جنگنده کوچک بال مثلثی ساخته شده که بیش از ۲ و نیم برابر اف-۴ فانتوم رقیب قدیمی آن در جنگ‌های خاورمیانه و جنگ ویتنام است.

در شوروی سابق این هواپیما از اواخر دهه ۱۹۵۰ تا میانه‌های دهه ۱۹۷۰ ساخته شد. هم‌اکنون حدود ۳ هزار فروند میگ-۲۱ در نیروی هوایی بیش از ۴۰ کشور دنیا در حال فعالیت هستند. طرح ساده و بادوام این جنگنده کوتاه‌برد در طول سال‌های تولید و استفاده از آن بارها با ارتقا و اصلاح رادار، بدنه پروازی، اویونیک، سلاح‌ها و موتور بهینه‌سازی شده‌است. میگ-۲۱ از یک موتور توربوجت استفاه می‌کند. ورودی هوای موتور در دماغه قرار گرفته و یک اگزوز برای آن تعبیه شده‌است. میگ-۲۳ برای درگیری‌های هوابه‌هوا به انواع موشک، راکت مسلح می‌شود. برخی مدل‌های میگ-۲۱ یک یا دو توپ اتوماتیک یا مسلسل ۳۰ میلی‌متری با توانایی شلیک ۷۰۰ گلوله در دقیقه و مهمات کافی برای ۵ دقیقه شلیک دارند اما برخی مدل‌ها از مسلسل برخوردار نیستند. از آنجا که تشخیص این موضوع در نبردهای هوابه‌هوا برای هواپیمای دشمن اگر غیرممکن نباشد بسیار دشوار است، فرض می‌شود که هر میگ-۲۱ به مسلسل برای استفاده در جنگ‌های هوایی نزدیک مجهز است. در مدل میگ-۲۱پی‌اف دومین مدل اصلی میگ-۲۱ یک رادار در محل مخروطی ورودی موتور قرار گرفته که به آن توانایی نسبی رهگیری در شب و در تمامی شرایط آب‌وهوایی را می‌دهد اما برای نصب رادار ناچار مسلسل حذف شده و در نتیجه مدل پی‌اف فقط به موشک‌های هوابه‌هوای خود متکی است. میگ-۲۱اف اولین مدل اصلی این هواپیما یک جنگنده-رهگیر کوتاه‌برد برای عملیات در روز است. میگ-۲۱ام‌اف در درجه اول برای نابودی اهداف هوایی و شناسایی هوایی و با قابلیت ثانویه حمله به اهداف زمینی ساخته شده و نخستین جنگنده-رهگیر نسل سوم با توانایی تصاحب و حفظ برتری هوایی محسوب می‌شود. مدل ام‌اف به موشک‌های هوابه‌هوای کوتاه‌برد و توپ ۲۳ میلی‌متری مجهز است و در ماموریت‌های پشتیبانی هوایی نیروی زمینی قادر است از راکت‌های ۲۴۰ میلی‌متری و بمب‌های حداکثر ۵۰۰ کیلوگرمی استفاده کند. مدل دوسرنشینه میگ-۲۱یوام برای آموزش‌های تکمیلی پیشرفته خلبانانی استفاده می‌شود که قرار است با میگ-۲۱ پرواز کنند.

این جنگنده همچنان دارای چندین رکورد هوانوردی است: بیشترین شمارگان ساخت یک هواپیمای جت، بلندترین زمانی که تولید یک هواپیما ادامه داشته‌است و بیشترین تعداد ساخت یک جنگنده بعد از جنگ جهانی دوم.

تاریخچه

ایده

در سال ۱۹۵۰ و در پی حمله کره شمالی به کره جنوبی جنگ کره آغاز شد، در این جنگ نبردهای هوایی زیادی میان میگ-۱۵ شوروری و اف-۸۶ سیبر آمریکایی صورت گرفت. تجربیات این جنگ مورد توجه طراحان جت در دنیا قرار گرفت. پیشرفتهای مهندسی امکان رسیدن به سرعتهای مافوق صوت را فراهم کرده بود. هدف طراحی جتهایی بود که قادر به برخواست سریعتر، صعود سریعتر، و حرکت سریعتر (بالای ۱.۵ ماخ) از رقبایشان باشند. پاسخ آمریکاییها لاکهید مارتین اف-۱۰۴ بود. فرانسه داسو میراژ ۳ را ساخت و در بریتانیا اس‌آر-۱۷۷ طراحی شد. میکویان در ادامه سایر تولیدات موفقش شامل جتهای زیر صوت میگ ۱۵ و میگ ۱۷ و جت مافوق صوت میگ ۱۹ به دنبال یک طرح برنده دیگر بود. در پاییز ۱۹۵۳ کرملین نیاز خود برای یک جنگنده جدید را مطرح کرد. درخواست کرملین جنگنده‌ای بود که در ارتفاع ۲۰ کیلومتری بتواند به سرعت ۲ ماخ برسد و همچنین دارای یک رادار ساده بردیاب و توانایی حمل موشکهای هوا به هوا باشد.

طراحی

در تاریخ ۱۴ فوریه ۱۹۵۵ نمونه آزمایشی Ye-۲ با بال برگشته و موتورهای RD-۹ اولین پرواز خود را انجام داد ، نمونه آزمایشی بعدی Ye-۴ بود که همانند نمونه نهایی بالهایی مثلثی شکل داشت. و در نهایت در سال ۱۹۵۸ پیش نمونه Ye-۶ که با موتورهای RD-۱۱ تجهیز شده بود اولین پرواز خود را با موفقیت انجام داد. در سال ۱۹۵۸ پیش نمونه Ye-6 رکورد سرعت جهانی آن زمان را با رسیدن به سرعت ۲.۰۵ ماخ در ارتفاع ۱۲ کیلومتری شکست. نمونه های بعدی Ye6/2,3 با انجام ۶۱ پرواز، آزمایشات OKB را تکمیل کردند. کوکیناکی (Kokkinaki) در پایان گزارش داد که: «این هواپیما توسط یک خلبان معمولی قابل پرواز است و نیاز به یک فرد ویژه ندارد.» حداکثر سرعت ایمن برای هواپیما ۲.۰۵ ماخ ثبت شد. در تمامی پروازها و پیکربندی‌ها مانورپذیری و ثبات عالی تشخیص داده شد. هیات وزرا تصمیم گرفت هواپیما را در دو کارخانه (شماره ۲۱ در گورکی برای VVS و برای صادرات در MMZ Znamya Truda در مسکو) وارد تولید انبوه کند. آزمایشات و تغییرات همچنان ادامه داشت تا اینکه مدل Ye-66 رکورد دیگری را در ۱۹۶۰ شکست و به سرعت ۲۱۴۸.۶۶ کیلومتر در ساعت در حرکت دایره‌ای ۱۰۰ کیلومتری دست یافت.

در این زمان سرویس‌های اطلاعاتی غربی هنوز نتوانسته بودند اهمیت این هواپیما را دریابند، حتی پس از نمایش این هواپیما در چندین نمایشگاه هوایی متخصصین باور داشتند که کسی هواپیمایی به این کوچکی نخواهد ساخت.

ویژگی‌های فنی

بدنه برای تحمل حداکثر فشار ۷جی طراحی شده بود. ماده مورد استفاده آلومینیوم د۱۶-تی بود. بال هواپیما به صورت دلتای کامل بود با لبه‌های قطع شده بود. موتور هواپیما تامسکی آردی-۱۱اف-۳۰۰ ( Tumanskiy RD-11F-300, Type 37E) دارای دو شفت، توربوجت و قابلیت افتربرنر بود. یک پمپ مرکزی مجهز به یک تنظیم کننده دقیق الکترومکانیکال دور موتور ثابت را تامین می کرد. کابین خلبان دارای سیستم تنظیم فشار و کنترل وضعیت هوا بود، کنترل‌ها مطابق روند آن زمان آنالوگ بودند. در پشت صندلی یک زره فلزی وجود داشت. کنترل پرواز شامل یک کنترل‌گر ساده و یک سیستم ثبات سه محوری بود. میگ-۲۱اف فاقد خلبان خودکار بود ولی در نوع اف-۱۳ سیستمی برای کنترل خودکار پرواز در چرخش وجود داشت.

سیستم‌ها

• سیستم سوخت: سوخت مورد استفاده بنزین هواپیما از نوع تی-۱، تی-۲ و یا تی‌اس-۱ بود. در مجموع ۲۲۸۰ لیتر سوخت توسط نوع اف قابل حمل بود. در مدل اف-۱۳ این به ۲۴۷۰ لیتر حداکثر می رسید. مخازن خارجی مرکزی هم توان حمل ۴۹۰ لیتر دیگر سوخت داشت ولی حداکثر سرعت پرواز را به ۱ ماخ محدود می‌کرد.
• هیدرولیک : دو سیستم هیدرولیک خودکار نیمه‌هایی از یک تانک مشترک را استفاده می‌کردند. هر دو با روغن صنعتی ای‌ام‌جی-۱۰ پر شده بودند و با موتورهای مجزا به کار می‌افتادند.
• برق : موتور هواپیما یک ژنراتور را به کار می انداخت که توان استارت موتور را هم داشت و به دو باتری روی/نقره 15STs-45A متصل شده بود. این سیستم مخصوصا طوری طراحی شده بود که بتواند هواپیما را در سرمای زمستان سیبری روشن کند.
• باد : دو سیستم اصلی و اضطراری مسئول به کار انداختن دستگاههای نیازمند باد هواپیما همچون چرخ فرود، لباس ضد جی خلبان، ترمز چرخ‌ها و سایر سیستم‌ها بود.
• اکسیژن : اکسیژن توسط سیستم گازی مستقل KKO-5 تامین می‌شد.
• کنترل آتش‌سوزی : توسط سیستم اخطار IS-2MS تنظیم می‌شد. این سیستم در طی پرواز یا روی زمین فعال و قابل استفاده بود.
• تجهیزات : آویونیک پایه شامل سیستم ارتباطی رادیویی وی‌اچ‌اف R-802V و جهت‌نمای رادیویی اتوماتیک ARK-I0 می‌شد.
• مهمات : سلاح داخلی دو توپ NR-30 بود هر یک قادر به شلیک گلوله‌های ۳۰ میلیمتری با سرعت ۹۰۰ در دقیقه بود. زیر هر بال دو مقر مخصوص برای نصب انواع پیلون‌ها وجود داشت. شامل DZ-57 برای بمب‌ها از FAB-50 تا FAB-500 ، همچنین شلیک کننده های راکت UB-16-57U برای حداکثر ۱۶ راکت هوا به هوا اس-۵‌ام (S-5M) و یا ARS-57M، ۱۶ راکت هوا به زمین نوع اس-۵کا ، کارس-۵۷، آرس-۲۴۰ یا اس-۲۴ با کالیبر ۲۴۰ میلیمتری. دو تانکر ناپالم PLAB، یا از ۱۹۶۰ ریل‌های پرتاب کی-۱۳ یا نوع ارتقا یافته کی-۱۳ای و موشک‌کننده هدایت شونده حرارتی با برد موثر ۱ تا ۷ کیلومتر.

پیشرفت و توسعه

تولید میگ-۲۱ در پاییز سال ۱۹۵۹ در کارخانجات گورکی آغاز و اولین سری این هواپیما تحویل نیروی هوایی شوروی شد. پس از ساخت ۹۹ فروند طی ۱۹۵۹ و ۶۰ با وقفه ای تولید میگ-۲۱ با ساخت میگ-۲۱اف-۱۳ ادامه یافت. تغییر اصلی برداشتن توپ سمت چپ و اضافه کردن پرتاب کننده‌ برای موشک کا-۱۳ بود. تغییر بعدی افزایش مخازن سوخت داخلی بود. تا سال ۱۹۶۲ تولید ادامه یافت و سپس با مدل میگ-۲۱پی‌اف تولید ادامه یافت. کارخانه مسکو هم به ساخت انواع صادراتی و تحویل آنها به مصر، کوبا، هند، چین، فنلاند، لهستان، آلمان شرقی ، چکسلواکی، مجارستان، عراق و اندونزی ادامه داد. چکسلواکی خود شروع به تولید میگ-۲۱ کرد و لیسانس میگ-۲۱اف و موتورش در ۱۹۶۱ به چین فروخته شد که نتیجه تولید جی-۷ و نسخه‌های بعدی آن در چین بود که به طور مستقل توسعه یافتند.

جهت افزایش مداومت پروازی و توانایی پرواز در تمامی شرایط آب و هوایی تغییراتی در هواپیما داده شد هواپیما به طور کلی بزرگتر شد. قرار دادن دماغه هرمی بزرگتر امکان نصب رادار را به این جنگنده داد. همچنین ظرفیت سوخت افزایش یافت و تغییراتی در سیستم چرخهای فرود داده شد. طبق تصور شوروی (همچون آمریکا) در آن زمان پیشرفت موشکهای هوا به هوا باعث می‌شد تا توپ هوایی بدون استفاده شود پس توپ داخلی از هواپیما حذف شد. بعدها در جنگ ویتنام اشتباه بودن این سیاست اثبات شد. اولین سری ساخته شده از این نسل MiG-۲۱PF بود. در این نسل موتور قویتری نصب شده بود و سیستم راداری اضافه شده عملکرد هواپیما را بهبود می‌بخشید.

نسل سوم

سومین نسل این هواپیما ظرفیت حمل سوخت و جنگ افزار بیشتری را داشت. همچنین مجهز به یک دستگاه توپخانه دولول با ۲۵۰ گلوله شد. افزایش بار هواپیمای سنگینی ساخته بود که عملکرد را محدود می‌کرد لذا با موتورهای جدیدترR-۱۳-۳۰۰ این هواپیما ارتقا داده شد. همچنین سیستم راداری این هوپیما ارتقا داده شده بود و یک سامانه قویتر خلبان خودکار هواپیما را تقویت می‌کرد. مشهورترین نمونه‌های این نسل مدلهای M و MF هستند که به خصوص در جنگ افغانستان و جنگ ایران و عراق نقش داشتند.

نسل چهارم

تغییرات در این نسل این هواپیما را تا حد یک نوع جدید متمایز ساخته‌است. این هواپیما دارای موتور جدید R-۲۵ بود. سیستم آویونیک مشابه میگ-۲۳ روی این هواپیما نصب شد. سیستم راداری جدید RP-۲۲ هم به مدلهای صادراتی این هواپیما اضافه شد.

سوابق عملیاتی

ویتنام

میگ-۲۱ ویتنامی در موزه‌ای در آمریکا

در جنگ ویتنام خلبانان ویتنامی در ابتدا میگ-۱۷ را با بار کمتر و مانورپذیری بالاتر ترجیح می‌دادند. این هواپیما در برابر رقیبان آمریکاییش با رادارهای دوربرد، موشکهای پیشرفته و بمبهای سنگین‌تر قدرت کمتری داشت اما میگ-۲۱ در دست یک خلبان ورزیده و با استفاده از سیستم کنترل و رهگیری زمینی هواپیمای قدرتمندی بود. به خصوص در عملیتهای بزن و در رو با سرعت بالا. به طوری که تبدیل به یک تهدید جدی برای هواپیماهای ضربتی اف-۱۰۵ آمریکایی شده بود و آنها را وادار به تخلیه جنگ‌افزارها می‌نمود. یکی از رکوردهای قابل توجه با این هواپیما توسط خلبان ویتنامی فام توان به دست آمد. این خلبان توانست یک فروند بمب‌افکن ب-۵۲ سنگین را در عملیاتی بر فراز هانوی ساقط کند که این اولین و تنها مورد در طول تاریخ است.

خاورمیانه

این هواپیما در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ به طور وسیعی توسط عراق، سوریه و مصر بر ضد اسراییل به کار رفت. اولین برخورد آنها در ۶ آوریل ۱۹۶۷ بود که در برخورد جنگنده‌های میراژ-۳ اسراییلی، ۶ میگ-۲۱ سوری ساقط شدند. بعدها میگهای مصری با اف-۴ها و آ-۴های اسراییلی برخوردهایی داشتند تا اینکه در نهایت در دهه ۸۰ با ورود جنگنده‌های مدرن اف-۱۵ و اف-۱۶ به نیروی هوایی اسراییل در عمل بی‌استفاده گردیدند. میگ-۲۱ همچنین در ابتدای حمله شوروی به افغانستان در عملیتهای جنگی شرکت کرد.

در طی جنگ هوایی المنصوره که حدود ۱۰۰ هواپیمای اسراییلی اف-۴ و ای-۴ به مواضع مصر حمله کردند، جنگ هوایی بلافاصله تبدیل به یک جنگ هوایی نزدیک (تن‌به‌تن هوایی) ممتد ۵۳ دقیقه‌ای شد که در پی آن ۱۷ هواپیمای اسراییلی ساقط شدند در برابر ۶ میگ مصری در این نبرد ساقط شدند.

در طول جنگ ایران و عراق ٢٣ فروند میگ-٢١ به وسیله ی اف-١٤های ایرانی سرنگون شد که این آمار به وسیله ی منابع ایرانی، غربی و عراقی تایید گردیده است.

هند

یکی از بزرگترین کاربران میگ-۲۱ هند است. که اولین کاربردش در جنگ هند و پاکستان در ۱۹۷۱ بود. در این جنگ اولین نبرد هوایی مافوق صوت در شبه قاره اتفاق افتاد که منجر به ساقط شدن اف-۱۰۴ پاکستانی گردید. میگهای هندی در این جنگ برتری هوایی را که در نهایت به شکست نظامی پاکستان منجر شد برای هند به ارمغان آوردند. هواپیمای ارتقا یافته میگ-۲۱ (واریان بیسون) هندی در برابر اف-۱۵ و اف-۱۶های آمریکایی در مانور مشترکی که انجام شد عملکرد برتری از خود نشان دادند که منجر به حیرت خلبانان آمریکایی شد.

یوگوسلاوی سابق

l میگ-21 یوگسلاوی سابق قبل از جنگ داخلی این گشور

طی ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۵ از میگ-۲۱ در جنگ اسلووانی، جنگ استقلال کرواسی و جنگ بوسنی استفاده وسیعی شد. همچنین در ۱۹۹۹ در جنگ کوزوو و بمباران یوگسلاوی توسط ناتو از این جنگنده استفاده شد. طبق اسناد به دست آمده ۶ فروند توسط توپخانه زمینی و ۲۴ فروند (در حالیکه بیشترشان در فرودگاه پارک بودند) توسط ناتو ساقط شدند.

آفریقا

طی جنگ سرد میگ-۲۱ به خیلی از کشورهای زیرصحرا در آفریقا صادر شد. قابل توجه‌ترین کاربرد نظامی آن در جنگ داخلی آنگولا می‌باشد. در ۲۰۰۶ حداقل دو فروند میگ-۲۱ در حمله اتیوپی به سومالی مواضع هوایی سومالی را بمباران کردند.

واریانتها

نیروی هوایی لهستان

میگ-21 سری 93

میگ-21 در موزه آلمان در مونیخ

میگ-21 مدل 2000

'اسامی داخل پرانتز نام ناتو و یا سایر نامگذاریهای متفرقه می‌باشند

• Ye-۲ aceplate

پیش نمونه با بال برگشته.

• Ye-۴ I-۵۰۰

اولین پیش نمونه با بال دلتا.

• Ye-۵ Fishbed

نمونه تحقیقاتی با بال دلتا.

• Ye-۶

۳ هواپیمای پیش تولید شده.

• MiG-۲۱

سری اول تولید شده.

• MiG-۲۱F NATO: Fishbed-B

هواپیمای تک سرنشینه روز پرواز. حدود ۴۰ فروند از آن ساخته شد. این هوایما ۲۱۶۰ لیتر سوخت حمل می‌کرد و با موتور آر-۱۱ تجهیز شده بود. دارای دو توپخانه ۳۰ میلیمتری و با توانایی حمل دو بمب ۵۰ تا ۵۰۰ کیلویی.

• Ye-۵۰

پیش نمونه با بال برگشته.

• Ye-۶۶

نمونه تک سرنشین که جهت شکستن رکورد سرعت ساخته شد.

• Ye-۶۶A

نمونه‌ای که برای شکستن رکورد ارتفاع ساخته شد.

• Ye-۶۶B

نمونه تقویت شده با راکت که جهت رکورد زمان-ارتفاع زنان طراحی شد.

• Ye-۷۶

نامی که برای میگ-پی اف به کار می‌رود و برای رکوردهای پروازی زنان به کار می‌رفت.

• Ye-۱۵۰

نمونه رهگیر، مدل بزرگ شده میگ-۲۱.

• Ye-۱۵۲ NATO Flipper

یک مدل بزرگ شده با توانایی شکستن چندین رکورد جهانی ساخته شد.

• MiG-۲۱F-۱۳ NATO Fishbed-C

نمونه تک سرنشین کوتاه برد و روزپرواز. اولین مدل با تولید انبوه بود و با موتور آر-۱۱ تجهیز می‌شد. مسلح به دو موشک ویمپل و یک توپ ۳۰ میلیمتری بود. تایپ ۷۴ نامگذاری نیروی هوایی هند است و مدل تولید شده در چین جی-۷ یا اف-۷ (مخصوص صادرات) نام گرفت که همین مدل به ایران صادر شده‌است.

• MiG-۲۱FL

مدل صادراتی میگ-۲۱ پی اف. تحت لیسانس در هند ساخته شد و تایپ ۷۷ نام گرفت.

• MiG-۲۱I NATO Analog

جهت طراحی بال تی یو-۱۴۴ مورد آزمایش قرار گرفت. یک مدل حمل و نقل می‌باشد.

• MiG-۲۱ SPS

مدل ساخته شده برای آلمان شرقی

• MiG-۲۱P NATO Fishbed-D / Fishbed-E
• MiG-۲۱P NATO Fishbed-D / Fishbed-E

تک سرنشینه مدل رهگیر و برای پرواز در همه شرایط آب و هوایی با محدودیت.

• MiG-۲۱PF NATO Fishbed-D / Fishbed-E

مجهز به رادار آر پی ۲۱.

• MiG-۲۱PF (SPS) NATO Fishbed-E
• MiG-۲۱PFM NATO Fishbed-F

تک سرنشینه برای پرواز در همه شرایط آب و هوایی با محدودیت. دارای موتور و رادار ارتقا یافته.

• MiG-۲۱PFS NATO Fishbed-F

تک سرنشینه برای پرواز در همه شرایط آب و هوایی با محدودیت. دارای موتور و رادار ارتقا یافته.

• MiG-۲۱ NATO Fishbed-G

مدل آزمایشی برای نشست و برخاست از باند کوتاه.

• MiG-۲۱R NATO Fishbed-H

مدل تک سرنشینه جهت عملیات شناسایی تاکتیکی از میگ-۲۱ پی اف ام

• MiG-۲۱RF NATO Fishbed-J

مدل تک سرنشینه جهت عملیات شناسایی تاکتیکی از میگ-۲۱

• MiG-۲۱S NATO Fishbed-J

تک سرنشینه رهگیر مجز به رادار تقویت شده آر پی ۲۲

• MiG-۲۱SM

تک سرنشینه رهگیر مجز به موتور تقویت شده R۱۳-۳۰۰

• MiG-۲۱PFV

مدل رهگیر با توانایی پرواز در ارتفاع بالا (مدل ام برای نیروی هوایی یوگوسلاوی)

• MiG-۲۱M

مدل نیروی هوایی لهستان که با موتور آر-۱۳ تقویت شد. در هند با نام تایپ ۹۶ ساخته شد.

• MiG-۲۱MF

مدل صادراتی مجهز به موتور آر-۱۳

• MiG-۲۱MF NATO Fishbed-J

مدل تک سرنشینه چند منظوره، مجهز به رادار آر پی-۲۲ و موتور R-۱۳-۳۰۰

• MiG-۲۱MF-R

بعد از خروج میگ-۲۱ آر از خدمت در نیروی هوایی بلغارستان در ۱۹۹۵ گروهی از مهندسان میگ-۲۱های ام-اف را با محفظه‌های شناسای میگ-۲۱ آر مجهز کردند.

• MiG-۲۱SMT NATO Fishbed-K

مدل تک سرنشینه و چند منظوره. قدرت گرفته با یک موتور تامنسکی آر-۱۳. با افزایش ظرفیت سوخت و توانایی جنگ الکترونیک

• MiG-۲۱bis NATO Fishbed-L

مدل تک سرنشینه چند منظوره و حمله زمینی. مدل تولیدی نهایی تا ۱۹۷۷ در روسیه و تا ۱۹۸۷ در هند ساخته می‌شد. این مدل با موتور تامنسکی آر-۲۵-۳۰۰ مجهز و توانایی حمل ۲۸۸۰ لیتر سوخت داشت. موتورهای آن توانایی ایجاد پس سوخت فوق‌العاده تا ۳ دقیقه را داشتند/ این هواپیما می‌تواند در ۱۸ ثانیه از سرعت ۶۰۰ کیلومتر در ساعت به ۱۱۰۰ کیلومتر بر ساعت برسد. سرعت صعود آن ۲۲۵ متر بر ثانیه‌است. در مقایسه با اف-۱۴ که ۱۵۲ متر بر ثانیه می‌تواند صعود داشته باشد.

• MiG-۲۱ bis NATO Fishbed-N

مدل تک سرنشینه چند منظوره و حمله زمینی.

• MiG-۲۱U NATO Mongol-A

مدل دو سرنشینه آموزشی میگ-۲۱-اف-۱۳.

• MiG-۲۱US NATO Mongol-B

مدل دو سرنشینه آموزشی.

• MiG-۲۱UT

مدل دو سرنشینه آموزشی.

• MiG-۲۱UM NATO Mongol-B

مدل دو سرنشینه آموزشی از مدل ام اف.

• JJ-۷

مدل دو سرنشینه آموزشی جی-۷.

• FT-۷

نامگذاری مدل صادراتی جی-۷.

• MiG-۲۱-۹۳ Bison

مدل ارتقا یافته مخصوص صادرات که نیروی هوایی هند اولین مشتری آن بود. مجهز به رادار هوایی فازوترون کوپیو، با توانایی رهگیری همزمان ۸ هدف و درگیری با دو تا از آنها توسط موشک نیمه فعال راداری آر-۲۷. این رادار با اضافه کردن کانالها همچنین توانایی به کاربردن موشکهای راداری فعال هوا به هوا نظیر آر-۷۷ را دارد. تبلیغات روسیه این مدل را هم قدرت با اف-۱۶ ذکر کرده‌است.

• MiG-۲۱-۹۷

مدل ارقا یافته میگ-۲۱-۹۳. مجهز به موتور آر-دی-۳۳. روسها مدعی هستند که در یک ارزیابی در فرودگاه رامنسکوی این هواپیما در برابر اف-۱۶ در جنگ نزدیک هوایی با امتیاز ۴ به یک پیروز شده‌است.

• MiG-۲۱ Lancer

میگ-۲۱ بیس-دی کرواسی که نسخه ارتقا یافته مدل نیروی هوایی رومانی است که توسط شرکت البیت اسراییل و آئرواستار رومانی انجام شد. لنسر-ای برای حمله زمینی و حمل مهمات با هدف‌گیری دقیق غربی و شرقی همچون آر-۶۰ و آر-۷۳ و همچنین پیتون-۳ را دارد. لنسر-بی مدل آموزشی بود و لنسر سی مدل جنگنده برتری هوایی بود. دارای دو نمایشگر کریستال مایع و سیستم نشانی گیری سوار شده روی کلاه.

• MiG-۲۱MFN

مدل ارتقا یافته نیروی هوایی چک (سیستمهای ناوبری و ارتباطی سازگار با ناتو)

• MiG-۲۱bisD/UMD

مدل ارتقا یافته در ۲۰۰۳ برای نیروی هوایی کرواسی با اجزایی از لنسر استاندارد. برای یک دوره دهساله مدرن سازی شده‌است اما قرار است تا سال ۲۰۱۱ از سرویس خارج شود. گزارش شده که این مدل توانایی حمل موشکهای ضدکشتی سوئیسی آر بی اس-۱۵اف را دارد.

• Mig-۲۱-۲۰۰۰

مدل تک سرنشینه قرن بیست و یکم. که توسط صنایع هوا و فضای اسرائیل ارتقا داده می‌شود. فرآیند ارتقا در سال ۱۹۹۵ آغاز و مدل پیشرفته اولین پرواز خود را در آوریل ۱۹۹۸ با موفقیت انجام داد. تغییرات انجام شده در این هواپیما جهت رویارویی در برابر جنگنده‌های هم‌عصر غربی انجام شده‌است. تغییرات در کابین خلبان شامل قرار دادن یک نمایش سربالا (HUD)، نمایشگرهای و کنترل گرهای اضافی و پیشرفته بود. این تغییرات جهت کاهش شلوغی کابین و بهبود ارتباط خلبان با هواپیما ایجاد شد. همچنین با اضافه کردن سیستم نمایش و هدف گیری (DASH) امکان قفل جنگ افزار با جهت نگاه خلبان میسر شد. تغییرات در جنگ‌افزارها و سیستم ارتباطی و هدایت سلاح داده شد که همگی باعث بهبود عملیاتهای هوا به زمین و همچنین توانایی درگیری با اهداف فراتر از دید را میسر کرد. همچنین سیستم جنگ الکترونیک هواپیما ارتقا داده شد و توانایی حمل موشکهای اسراییل پیتون به این هواپیما داده شد. علاوه بر اینها سیستم هوانوردی هواپیما به طور کلی با یک سیستم ساخت لاهاو اسرائیل جایگیزین شد و توانایی ناوبری با جی پی اس و همچنین امکان نسب رادار EL/M-۲۰۳۲ ساخت صنایع الکترونیک التا به این هواپیما داده شد.

کاربران

کاربران فعلی این هواپیما با قرمز روشن و کاربران سابق با قرمز تیره مشخص شده‌اند

نیروی هوایی بلغارستان

نیروی هوایی کرواسی

کاربران فعلی

• جمهوری آذربایجان: ۳ میگ-۲۱ در خدمت.
• بلغارستان: ددر حال حاضر ۷۲ میگ-۲۱ بیس و ۳۳ میگ-۲۱ یو ام در خدمت هستند. [۱]
• کامبوج: چهار فروند که همه زمینگیر هستند.
• کرواسی: ۱۲-۲۴ فروند در خدمت.
• کوبا: ۱۶۰ فروند از انواع مختلف در خدمت هستند [۲]
• مصر: ۶۲ میگ-۲۱ در خدمت.
• اتیوپی ۲۱ میگ-۲۱ در خدمت
• گینه
• هند: ۱۲۸ میگ-۲۱ در خدمت که در انتظار جایگزینی هستند
• ایران: ۲۴ فروند جی-۷ در خدمتند و ۳۶ فروند میگ-۲۱ در ذخیره وجود دارد.
• لائوس: زمینگیر هستند.
• لیبی: ۲۵ فروند در خدمتند.
• ماداگاسکار: زمینگیر هستند.
• مغولستان: هشت فروند همگی زمینگیرند.
• موزامبیک
• پاکستان: ۲۳۴ فروند جی-۷.
• نیجریه: ۳۲ میگ-۲۱ زمینگیر در انتظار جایگزینی.
• کره شمالی: ۱۵۰ فروند در خدمتند.
• رومانی: ۴۸ فروند در خدمتند و تا ۲۰۱۱ جایگزین خواهند شد.
• صربستان: ۲۹ فروند در خدمت که تنها ۴ فروند پرواز می‌کنند
• سودان: ۱۰ فروند جی-۷ در خدمتند.
• سوریه: ۱۷۶ فروند در خدمتند.
• ترکمنستان
• ویتنام: ۱۲۴ فروند در خدمتند.
• یمن: ۱۶ فروند در خدمتند.

کاربران سابق

• افغانستان: ۱۶۶ فروند داشته که هیچکدام عملیاتی نیستند
• الجزایر
• آنگولا
• بنگلادش
• بلاروس
• بورکینافاسو
• چین
• جمهوری دموکراتیک کنگو
• چکسلواکی
• جمهوری چک با هواپیماهای گریپن جایگزین شده.
• آلمان شرقی
• اتیوپی
• فنلاند
• گینه بیسائو
• مجارستان
• اندونزی
• عراق: تقریبا همه تخریب شده یا اوراق شده‌اند، ۳۵ فروند به ایران فرار کردند.
• قزاقستان
• قرقیزستان
• مالی
• یمن جنوبی
• لهستان: ۵۸۱ فروند داشته که بعد ۲۰۰۳ از خدمت خارج شدند
• روسیه
• اسلواکی
• تاجیکستان
• اتحاد جماهیر شوروی
• اوگاندا
• اوکراین
• یوگسلاوی
• زامبیا

کاربران غیرنظامی

بعضی از کلکسیونرها یا مالکان خصوصی این هواپیما را خریداری کرده‌اند. این هواپیما به قیمت ۲۰۰۰۰ دلار به خریداران در آمریکا فروخته می‌شود.

مشخصات (مدل میگ-۲۱ بیس)

مشخصات کلی

• خدمه: یک نفر
• طول: ۱۵٫۷۶ متر
• طول بال: ۷٫۱۵ متر
• ارتفاع: ۴٫۱۲ متر
• مساحت بال: ۲۳ مترمربع
• وزن خالی: ۵٫۳۵۰ کیلوگرم
• وزن بارشده: ۸٫۷۲۶ کیلوگرم
• حداکثر وزن برخاست: ۹۶۶۰ کیلوگرم
• نیروی محرکه: ۱x موتور تامنسکی آر-۲۵-۳۰۰ توربوجت با پس سوز. با قدرت kN ۷۰ (با پس سوز ۹۷)

عملکرد

• حداکثر سرعت: ۲۲۳۰ کیلومتر بر ساعت (۲٫۱ ماخ)
• برد عملیاتی: ۴۵۰-۵۰۰ کیلومتر
• ارتفاع بیشینه پروازی: ۱۹۰۰۰ متر
• سرعت صعود: ۲۲۵ متر بر ثانیه (با نصف ظرفیت سوخت و دو موشک ویمپل می‌تواند در یک دقیقه به ۱۷۶۰۰ متری صعود کند)
• بارگذاری روی بال: ۳۷۹ کیلوگرم بر مترمربع
• قدرت پیشرانه بر وزن: ۰٫۸۴

جنگ افزارها

• توپخانه: یک توپ ۲۳ میلیمتری دو لول جی اس اچ-۲۳ یا یک توپ تک لول ان آر-۳۰

توانایی حمل حداکثر ۲۰۰۰ کیلوگرم مهمات هوا به هوا یا هوا به زمین روی دو یا چهار جایگاه زیر بال. مدلهای اولیه دو موشک ویمپل زیر بال حمل می‌کرد. مدلهای بعدی دارای دو موشک ویمپل و دو محفظه سوخت اضافه و یا ترکیبی از چهار موشک ویمپل هدایت شونده توسط رادار یا امواج فروسرخ را داشت. تا شش موشک مونلیا (آر-۶۰) نیز روی پیلونهای چندگانه قابل حمل بود. اکثر مدلها یک محفظه اضافی سوخت در جایگاه مرکزی زیر هواپیما حمل می‌کردند.

سایر مشخصات

• توانایی سوختگیری هوایی: ندارد

هواپیماهای قابل مقایسه

• فیترها (سوخو-۷، سوخو-۱۷، سوخو-۲۰ و سوخو-۲۲)
• میراژ-۳
• ای-۴ اسکای‌هاوک

منابع

• Gordon، Yefem. Mikoyan Gurevich MiG-21 Fishbed - Warbird Tech Volume 45. Specialty Press، 2006. شابک ‎۱۵۸۰۰۷۱۰۶۶. 
• History of MiG-۲۱
• MiG-۲۱ ۲۰۰۰ Fighter Ground Attack، Russia
• Russian aviation page on Mig-۲۱ fishbed
• Mig-۲۱/J-۷ from fedration of American scientists

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ میگ-۲۱ موجود است.