گارگین نژده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گارگین نژده

گارگین دِر-هاروتیونیان
زادروز ۱ ژانویه ۱۸۸۶
روستای کزنوت Kznut, نخجوان
امپراتوری روسیه
درگذشت ۲۱ دسامبر ۱۹۵۵ میلادی (۶۹ سال)
ولادیمیر، سیبری
جمهوری فدراتیو روسیه شوروی
ملیت ارمنی
پیشه فدایی، متفکر سیاسی
سال‌های فعالیت اوت ۱۹۱۹ - ژوئیه ۱۹۲۱
شناخته‌شده برای یکی از رهبران فدراسیون انقلابی ارمنی (ARF)
نقش‌های برجسته فرمانده سپاه جنوب ارتش ارمنستان
لقب قهرمان ملی ارمنیان
حزب سیاسی فدراسیون انقلابی ارمنی (داشناکتسوتیون)
جایزه‌ها «صلیب شجاعت» ارتش بلغارستان


گارگین دِر-هاروتیونیان معروف به گارگین نژده (به ارمنی: Գարեգին Նժդեհ) (معنی نژده به زبان ارمنی زائر یا مهاجر می‌باشد)، (زاده، نخجوان در روستای کِزنوت ۱۸۸۶ - وفات، شهر ولادیمیر ۱۹۵۵) متفکر سیاسی، فدایی، متخصص فن لشکرکشی و تدابیر جنگی و او یکی از رهبران کلیدی سیاسی و نظامی اولین جمهوری ارمنستان، فدراسیون انقلابی ارمنی و قهرمان ملی ارمنیان می‌باشد. او مبارز آزادی بخش ملی و فعال انقلابی در طی جنگ بالکان و جنگ جهانی اول می‌باشد.[۱][۲]

گارگین نژده در سال ۱۹۲۱ دولتی خودگردان به نام جمهوری کوهستان ارمنستان را ایجاد نمود که هدف آن مبارزه با بلشویک و شرکت در جنگ ارمنستان–جمهوری آذربایجان بوده است.[۳][۴]

زندگی نامه[ویرایش]

گارگین نژده فرزند یک کشیش و جوانترین از چهار فرزند خانواده بود. در دوران کودکی پدر خود (یغیشه) را از دست داد. او تحصیلات خود را در مدرسه تفلیس-روسی ادامه داد. در سن ۱۷ سالگی به جنبش آزادی بخش ارمنی پیوست. نژده به سن پترزبورگ نقل مکان می‌کند و در دانشگاه محلی آنجا ادامه تحصیل می‌دهد.

او در سال ۱۹۰۶م به بلغارستان می‌رود و وارد دانشگاه نظامی آن کشور می‌شود و در سال ۱۹۰۷م از آن دانشگاه فارغ‌التحصیل می‌شود.

جنگ بالکان[ویرایش]

نژده در سال ۱۹۰۸م به ارمنستان بازمی گردد و عضو فدراسیون انقلابی ارمنی می‌شود. گارگین نژده به همراه یپرم خان در جنبش مشروطه ایران فعالانه شرکت می‌کند.

او در سال ۱۹۰۹م به قفقاز بازگشته ولی توسط مقامات روسی دستگیر، و به مدت ۳ سال روانه زندان می‌شود. در سال ۱۹۱۲م به همراه آندرانیک اوزانیان یک گردان ارمنی را تشکیل می‌دهند و به همراه سپاه داوطلب بلغاری به مبارزه علیه امپراتوری عثمانی در جنگ اول بالکان برای آزادی تراکیه و مقدونیه شرکت می‌کند.

او در جنگ دوم بالکان زخمی می‌شود. به پاس فداکاری‌های او در جنگ مفتخر به (صلیب شجاعت) از سوی مقامات بلندپایه بلغارستان می‌شود.[۵]

جنگ جهانی اول[ویرایش]

گارگین نژده در سال ۱۹۱۴ به قفقاز باز می‌گردد و برای مبارزه با نیروهی عثمانی یک واحد داوطلب ارمنی را تشکیل می‌دهد. در سال ۱۹۱۵ به فرمان درو فرمانده واحد دوم داوطلب ارمنی می‌شود. در سال ۱۹۱۶م او فرماندهی واحد نظامی مشترک ارمنی و یزدی را برعهده می‌گیرد. پس از انقلاب مارس ۱۹۱۷ روسیه و خروج ارتش روسیه از شرق ترکیه، در بهار ۱۹۱۸م نیروهای خود را از روستای آلاجای در نزدیکی آنی (شهر باستانی) اقدام به یک عقب‌نشینی تاکتیکی می‌زند و به گیومری باز می‌گردد.

نبرد وانادزور[ویرایش]

پس از درگیری با نیروهای عثمانی در گیومری، در استحکامات نظامی ساخته شده در وانادزور به نبرد ارتش عثمانی می شتاپد او توانست با بسیج مردم و ایجاد یک نیروی مردمی به همراه نیروهای داوطلب ارمنی خود در یک نبرد ۴ روزه (که گارگین نژده آن نبرد را نبرد مقدس نامید، نبرد در خط مقدم، نجات ابدی ماست) تلفات سنگینی را به نیروهای متخاصم وارد سازد.[۶]

پس از نبرد سارداراباد و استقلال ارمنستان او به عنوان استاندار نخجوان منصوب می‌شود، و در سال ۱۹۱۹م فرمانده سپاه جنوبی ارتش ارمنی را برعهده می‌گیرد.[۷]

جمهوری کوهستانی ارمنستان[ویرایش]

نشان جمهوری کوهستانی ارمنستان

سپاه یازدهم سرخ به نام روسیه شوروی در ۲۹ نوامبر وارد مناطقی از ارمنستان می‌شود و به همراه منطقه آرتساخ آن مناطق را اشغال می‌کند و از فرمانده نیروهای ارمنی در آرتساخ خواست که واحدهای خود را فراخوانند.

بعد از اشغال- شوروی، قره باغ و کوهستان زنگزور را به عنوان بخشی از مناطق جمهوری سوسیالیستی شوروی آذربایجان می‌نامد. گارگین نژده به شدت به مخالفت برخاست او به رهبری نیروهای داوطلب ارمنی در سیونیک یک منطقه خودگردان تشکیل می‌دهد و مبارزه خود را علیه ارتش سرخ و آذربایجان شوروی ادامه می‌دهد.[۸]

در ۲۶ آوریل ۱۹۲۱ در کنگره زانگزوریان در تاتو اعلام شد که استان وایوتس‌جور و آرتساخ و کوهستان زنگزور تحت کنترل جمهوری کوهستانی ارمنستان قرار می‌گیرد؛ ولی در بین آوریل و ژوئیه ۱۹۲۱ ارتش سرخ عملیات نظامی گسترده‌ای را در منطقه آغاز نمود و از شمال و شرق به منطقه سیونیک حمله‌ور شد. پس از جنگ شدید در ژوئیه همان سال شوروی با وعده حفظ آن مناطق به عنوان بخشی از ارمنستان شوروی جنگ را خاتمه می‌دهد.

نژده به همراه تعدادی از سربازان و چندی از روشنفکران از مرز ایران گذشته و وارد تبریز می‌شود.

فعالیت‌های سازمانی[ویرایش]

گارگین نژده ۱۹۳۰م

نژده بعد از ۴ ماه اقامت در تبریز به صوفیه نقل مکان می‌کند. در آن شهر ازدواج می‌کند و تشکیل خانواده می‌دهد. نژده در یک فعالیتهای سازمانی در بخارست،پلوودیو و بوستون، ماساچوست به عنوان ناظر مشغول به کار می‌شود. در سال ۱۹۳۳ به همراه هم حزبی خود کوپرنیک تانترجیان به آمریکا نقل مکان می‌کنند.

او در بوستون دو سازمان تاسیس می‌کند. (فدراسیون جوانان ارمنی و سازمان جوانان از فدراسیون انقلابی ارمنی)

او به شهرهای مختلف آمریکا و کانادا سفر کرد و جوانان ارمنی را به گرد خود درآورد و یک جنبش جوانان ارمنی به نام "Tseghakron" را تشکیل داد که بعدها به فدراسیون جوانان ارمنی تغییر نام داد. در سال ۱۹۳۷ در پلوودیو روزنامه‌ای را به نام "Razmig" را تاسیس نمود. همراه با گروهی از روشنفکران ارمنی در صوفیه او جنبش ملی گرایی به نام (تارون) را تاسیس نمود و مقاله‌ای به نام "Taroni Artsiv" را منتشر نمود.

در طول اقامت خود در بلغارستان با سازمان انقلابی مقدونی-بلغاری و شاعر نمادگرای بلغاری به نام تئودور ترایانوف ارتباط نزدیکی را برقرار نمود.[۹]

دستگیری و محاکمه[ویرایش]

سنگ قبر گارگین نژده در کلیسای اسپیتاکاوور

در ۹ سپتامبر ۱۹۴۴م نژده نامه‌ای به ژوزف استالین می‌فرستد مبتنی بر حمایت او به عنوان رهبر اتحاد جماهیر شوروی برای حمله به ترکیه، این طرح به منظور مجازات آنکارا برای همکاری با نازی‌ها و همچنین آزادی اراضی اشغال شده در ارمنستان غربی توسط ترکیه. این طرح به شدت توسط استالین و نظامیان شوروی در طی سالهای ۱۹۴۵ و ۱۹۴۷ مورد بحث قرار گرفت.

گارگین نژده برای سفر به مسکو به بخارست می‌رود ولی دستگیر و زندانی می‌شود. پس از دستگیری او همسر و پسرش به پاولیکنی تبعید می‌شوند.

گارگین نژده بعد از دستگیری از سوی کاگ‌ب نامه‌ای به دولت شوروی می‌فرستد:

<<تُف بر حکم اعدام شما، شما باید بدانید که با چه کسی معامله می‌کنید. من گارگین نژده، من دشمن سر سخت بلشویسم هستم. زندگی خود را فدای آزادی و استقلال سرزمین، مردم خود کردم. من کوهستان زنگزور را در مقابل یورش تُرکها و بلشویک دفاع کردم. چطور ممکن است من از اعدام به هراسم؟ بسیاری من را تهدید کردند اما به نتیجه‌ای نرسیدند.>>[۱۰]

در نوامبر ۱۹۴۶م نژده را به ارمنستان می‌فرستند و در سال ۲۴ آوریل ۱۹۴۸م او را به ۲۵ سال زندان محکوم می‌کنند.

فوت[ویرایش]

گارگین نژده

گارگین نژده در سال ۱۹۵۵ در سن ۶۹ سالگی در زندان فوت می‌کند ساعت و لباسهای او به غیر از نوشته‌هایش که در زندان نوشته بود را به برادرش لوون تحویل می‌دهند. شوروی اجازه انتقال جسد به ایروان را نمی‌دهد و در شهر ولادیمیر به خاک سپرده می‌شود.

در سال ۳۱ اوت ۱۹۸۳م بقایای بدن او را به طور مخفیانه توسط نزدیکانش از ولادیمیر به ارمنستان شوروی منتقل می‌کنند. در ۷ اکتبر ۱۹۸۳ بر طبق وصیتش دست راست نژده را در دامنه کوه خوستوپ به خاک سپرده می‌شود. بقایای بدن او در انبار خانه یکی از نزدیکانش در روستای کوتایک تا ۹ می ۱۹۸۷ نگه داشته شده بود تا اینکه بطور مخفیانه او را به وایوتس‌جور منتقل می‌کنند. تا اینکه در حیاط کلیسای اسپیتاکاوور در نزدیکی شهر یغگنادزور می‌باشد به خاک سپرده می‌شود.

گارگین نژده به پاس فداکاری‌هایش مفتخر به مدالهای:مدال شجاعت از بلغارستان و صلیب سنت جرج و حکم مدال ولادیمیر و آنا از روسیه شده بود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Harutyunyan, Arus (2009). Contesting National Identities in an Ethnically Homogeneous State: The Case of Armenian Democratization. Western Michigan University. p. 61. ISBN 978-1-109-12012-7.
  2. Panossian, Razmik (2006). The Armenians: from kings and priests to merchants and commissars. New York: Columbia University Press. p. 301. ISBN 978-0-231-13926-7
  3. Chorbajian, Levon (1994). The Caucasian Knot: The History & Geopolitics of Nagorno-Karabagh. London: Zed Books. p. 134. ISBN 978-1-85649-288-1.
  4. Panossian, Razmik (2006). The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars. London: Columbia University Press. p. 259. ISBN 978-0-231-51133-9.
  5. Македоно-одринското опълчение 1912–1913. Личен състав по документи на Дирекция "Централен военен архив", София 2006, с. 521 (Macedonian-Adrianopolitan Volunteer Corps. Staff according to documents from Directorate Central Military Archives, Sofia 2006, p. 521)
  6. Hovhanissian, Richard G. (1997) The Armenian People from Ancient to Modern Times. New York. St. Martin's Press, 299
  7. ՆԺԴԵՀԻ ԿՅԱՆՔԸ, ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԶԱՆԳԵԶՈՒՐԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ (in Armenian). Syunik.wordpress.com. 26 September 2013. Retrieved 26 September 2013.
  8. The Armenian Cause Encyclopedia, Yerevan 1996, article:Garegin Nzhdeh, p. 356
  9. Михайлов, Иван. Карекин Нъждех, в. Македонска трибуна, г. 31, бр. 1601, 21 ноември 1957 (Mihaylov, Ivan. Garegin Nzhdeh, Macedonian Tribune, N 1601, 21.11.1957)
  10. Гарегин Нжде и КГБ (in Russian). Bvahan.com. Retrieved 31 October 2014.