آذری‌های ارمنستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Pht-Vugar Ibadov eurovision (5).jpg

بخشی از مقاله‌های مرتبط با
مردم آذری

فرهنگ

معماری • هنر • آشپزی
رقص • لباس • فولکوریک • ادبیات
زبان • موسیقی • تئاتر • دین

بر حسب مناطق زندگی

ایران • جمهوری آذربایجان • گرجستان

ترکمنستان • آمریکا • روسیه (داغستان)
ترکیه • فرانسه • ارمنستان • بریتانیا

بلاروس • قزاقستان • قرقیزستان • ازبکستان

کانادا • آلمان • اوکراین • خارج از کشور

آزارها

وقایع مارس • ژانویه سیاه
کشتار خوجالی

اخراج از ارمنستان

درگاه آذربایجان
 ن  ب  و 
اشراف‌زادگان آذربایجانی اهل ایروان ۱۸۶۰ میلادی

آذری‌های ارمنستان (به ترکی آذربایجانی: Ermənistan azərbaycanlıları) شاخه‌ای از مردم آذری، که بزرگ‌ترین اقلیت حوزه جغرافیای کنونی ارمنستان تا قبل از فروپاشی شوروی بودند.[۱] که در طول سال‌های ۱۹۸۸-۱۹۹۱ که مصادف با جنگ قره‌باغ بود، تمامی آذری‌های ارمنستان از این کشور اخراج شدند. و امروزه جمعیت آذری‌ها در ارمنستان توسط کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان تنها ۳۰ - ۱۰۰ نفر تخمین زده می‌شود.[۲]که همان افراد نیز به صورت اکثریت در مناطق روستایی زندگی می‌کنند و عمدتاً از ازدواج‌های مختلط در ارمنستان و افراد پیر و بیمار تشکیل شده‌اند. طبق گزارش‌ها، بسیاری از آنها نام خود را برای جلوگیری از تبعیض عوض کرده‌اند.[۳][۴]

پیشینه[ویرایش]

پس از پیوستن خانات ایروان به امپراتوری روسیه در سال ۱۸۲۸، بسیاری از مسلمانان (آذری‌ها، کردها، لزگی‌ها و قبایل عشایری مختلف) منطقه را ترک کرد و با ده‌ها هزار نفر از پناهندگان ارمنی از ایران جایگزین شدند.[۵][۶] دانشنامه افرون و بروک‌هاوس در آغاز قرن بیستم، جمعیت آذری‌ها را به نقل از استانداری ایروان در دوران شوروی سابق، ۳۰۰،۰۰۰ نفر شمارش کرده‌بود که ۳۷٫۵٪ از جمعیت آن زمان ارمنستان را شامل می‌شد. آن دوران جغرافیای ارمنستان علاوه بر کشور کنونی ارمنستان، ایغدیر در ترکیه و جمهوری خودمختار نخجوان نیز در حوزه جغرافیایی منطقه ارمنستان در دوران شوروی سابق بودند.[۷]بیشترشان در مناطق روستایی و شهری پراکنده بودند از جمله شهر ایروان پایتخت کنونی ارمنستان در مقابل ۴۸٪ جمعیت از ارامنه. که ۴۹٪ را آذربایجانی‌ها تشکیل می‌دادند.[۸]

دین[ویرایش]

از لحاظ دینی-مذهبی اکثریت آذری‌ها را شیعیان تشکیل می‌داند، به جز مناطق کوچکی از تالین، شیراک و ودی که سنی‌مذهب بودند.[۹]

کارکنان و دانش آموزان مدرسه دخترانه روسی-مسلمان ایروان به سال ۱۹۰۲ میلادی

اخراج آذربایجانی‌ها[ویرایش]

نوشتارهای اصلی: اخراج آذری‌ها از ارمنستان و احساسات ضدآذربایجانی در ارمنستان
استالین فرمان و سفارش اخراج آذری‌ها از جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی و جایگزینی ارامنه خارجی را به داخل ارمنستان در ۲۳ دسامبر ۱۹۴۷ به امضا رسانید.

قرن بیستم، برای آذربایجانی‌های ارمنستان دوره مهاجرت به حاشیه راندن، تبعیض و جرم اغلب اجباری بود[۱۰]که منجر به تغییرات قابل توجهی در ترکیب قومی این کشور شد، آذربایجانی‌ها حتی تا آغاز جنگ قره‌باغ نیز بزرگترین اقلیت ارمنستان بودند. در سال ۱۹۰۵-۱۹۰۷ استانداری ایروان عرصه درگیری بین ارامنه و آذربایجانی‌ها را متوجه دولت روسیه کرده‌بود که در جریان انقلاب روسیه در ۱۹۰۵ باعث تحریک ملت شده‌بود.[۱۱]

پس از سال ۱۹۱۸ جنگ بر سر مسائل مرز مشترک جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی و جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی از سر گرفته‌شد[۱۲] و جنگ همراه با هجوم پناهندگان ارمنی که منجر به قتل‌عام گسترده مسلمانان در ارمنستان گردید.[۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۰] آندرانیک اوزانیان و روبن ترمیناسیان در تخریب شهرک‌های مسلمانان و طرح همگن‌سازی قومی برنامه ریزی شده‌ای با مخلوط سازی جمعیت را از طریق پناهندگان ارمنی ترکیه از سر گرفتند.[۱۸] پس از آن جمعیت آذری‌ها کمتر شد، با توجه به همه این اخراج‌ها اتحاد جماهیر شوروی در سرشماری سال ۱۹۲۶ جمعیت آذربایجانی‌ها را تنها ۷۸،۲۲۸ اعلام کرده‌بود که در ارمنستان زندگی می‌کردند و شامل ۸٫۸ درصد از جمعیت کل این کشور در آن دوران می‌شد.[۱۹]پس از فروکش کردن درگیری‌ها جمعیت‌شان تا ۱۳۱،۰۰۰ نفر نیز فزونی یافت.[۲۰] در سال ۱۹۴۷، گریگور آرتینف دبیر اول حزب کمونیست ارمنستان، موفق به متقاعد کردن شورای وزیران اتحاد جماهیر شوروی به صدور فرمان توسط استالین تحت عنوان اقدامات برنامه ریزی شده برای کوچ مجدد کارگران آذری ارمنستان به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی شد.[۲۱]

بر اساس این حکم، آذری‌ها بین سال‌های ۱۹۴۸-۱۹۵۱ توسط برخی منابع به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی[۲۲] نفی بلد شدند.[۲۳][۲۴][۲۵] تا راه برای ورود ارمنی‌های خارج از کشور باز شود که در طول چهار سال ۱۰۰،۰۰۰، آذربایجانی از جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی تبعید شدند.[۱۹] طوری که جمعیت آنان در سال ۱۹۵۹ به ۱۰۷۷۴۸ تقلیل یافت.[۲۶] و در سال ۱۹۷۹، آذربایجانی‌ها ۱۶۰۸۴۱ نفر و ۵٫۳٪ از جمعیت کل ارمنستان را تشکیل می‌دادند.[۲۷] جمعیت آذری‌های شهر ایروان، که زمانی اکثریت جمعیت را در سال‌های ۱۹۵۹ و قبل از آن تشکیل می‌دادند، در سال ۱۹۸۹ به ۰٫۷٪ به ۰٫۱٪ کاهش یافت.[۲۴]

مناقشه قره باغ کوهستانی[ویرایش]

در زمان مناقشه بر سر قره‌باغ جمعیت بزرگی از آذری‌ها در این منطقه زندگی می‌کردند.[۲۸] ناآرامی‌های مدنی در قره باغ کوهستانی در سال ۱۹۸۷ که اغلب منجر به آزار و اذیت آذری‌ها می‌شد و مجبور به ترک ارمنستان شدند.[۲۹] در ۲۵ ژانویه ۱۹۸۸ اولین موج از پناهندگان آذری از ارمنستان در شهر سومقاییت مستقر شدند.[۲۹][۳۰] با توجه به اخراج اجباری، خشونت‌های قومی[۳] توسط ملی‌گرایان صورت گرفت[۳۱] که براساس درگیری‌های قومی صورت گرفته[۳۲] در نوامبر ۱۹۸۸ حدود ۲۵ نفر از آذربایجانی‌ها که در مقابل مهاجرت اجباری مقاومت نشان داده‌بودند، کشته شدند. (تعداد کشته‌شدگان را منابع ارمنستانی ۲۰ نفر در منطفه روستایی گوآرک[۳۳] و منابع جمهوری آذربایجان ۲۱۷ نفر مدعی‌است.)[۳۴]

بنابراین، در سال ۱۹۸۸-۱۹۹۱ مابقی آذری‌های ارمنستان به جمهوری آذربایجان فرار کرده،[۳۱][۳۵][۳۶] کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان از پناهنده شدن و مهاجرت اجباری بیش از ۲۰۰،۰۰۰ نفر را به جمهوری آذربایجان در طول ۱۹۸۹ اعلام کرده‌بود.[۳]

وضعیت کنونی[ویرایش]

با خروج کامل آذری‌ها، زندگی و فرهنگ آذری نیز در ارمنستان متوقف شد. همچنین اقداماتی مانند تخریب مسجدی در خیابان واردانانتس ایروان به سال ۱۹۹۰ توسط بولدزر انجام شد.[۳۷] مسجد کبود ایروان که تنها مسجد باقی‌مانده در ایروان است پس از دهه ۱۷۶۰ در اختیار آذربایجانی‌ها قرار داشت، که پس از استقلال ارمنستان و اخراج آذری‌ها، اداره مسجد در اختیار مسئولین ایرانی قرار گرفت.[۳۸] و نام‌های جغرافیایی با ریشه ترکی به نام ارمنی تغییر یافت.[۳۹] علاوه بر این از سال ۱۹۳۰ به بعد نیز تمامی اماکن جغرافیایی با ریشه زبان‌های ترکی‌تبار به زبان ارمنی تغییر می‌یافت.[۱۹] برخی عناصر نیز سعی در پاک کردن واقعیت تاریخی سکونت مسلمانان در بخش قابل توجهی از ارمنستان را از نظر جمعیت محلی آنجا داشتند.[۴۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. (ارمنی ) Population of Armenia according to ethnic group census 1989
  2. Second Report Submitted by Armenia Pursuant to Article 25, Paragraph 1 of the Framework Convention for the Protection of National Minorities. Received on 24 November 2004
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ International Protection Considerations Regarding Armenian Asylum-Seekers and Refugees. United Nations High Commissioner for Refugees. Geneva: September 2003
  4. Country Reports on Human Rights Practices - ۲۰۰۳: Armenia U.S. Department of State. Released 25 February 2004
  5. Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia and South Ossetia: A Legal Appraisal by Tim Potier. Martinus Nijhoff Publishers. ۲۰۰۱. p.2 ISBN 90-411-1477-7
  6. Asian and African Studies by Ḥevrah ha-Mizraḥit ha-Yiśreʾelit. Jerusalem Academic Press. , ۱۹۸۷; p. ۵۷
  7. (روسی) Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: Erivan Governorate
  8. (روسی) Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary: Erivan
  9. A. Tsutsiyev (2004) (АТЛАС ЭТНОПОЛИТИЧЕСКОЙ ИСТОРИИ КАВКАЗА, Цуциев А. А, Москва: Издательство «Европа», ۲۰۰۷)
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War by Thomas de Waal ISBN 0-8147-1945-7
  11. (روسی) Memories of the Revolution in Transcaucasia by Boris Baykov
  12. de Waal. Black Garden. p. ۱۲۷-۸.
  13. Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War by Stuart J. Kaufman. Cornell University Press. ۲۰۰۱. p.۵۸ ISBN 0-8014-8736-6
  14. (روسی) Turkish-Armenian War of ۱۹۲۰
  15. Turkish-Armenian War: Sep.۲۴ – Dec.۲, ۱۹۲۰ by Andrew Andersen
  16. (روسی) Ethnic Conflicts in the USSR: ۱۹۱۷–۱۹۹۱. State Archives of the Russian Federation, fund 1318, list 1, folder 413, document 21
  17. (روسی) Garegin Njdeh and the KGB: Report of Interrogation of Ohannes Hakopovich Devedjian August 28, 1947. Retrieved May 31, 2007
  18. +By+Donald+Bloxham&lr=&source=gbs_summary_s&cad=۰ The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction by Donald Bloxham. Oxford University Press: 2005, pp.۱۰۳-۱۰۵
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ The Alteration of Place Names and Construction of National Identity in Soviet Armenia by Arseny Sarapov
  20. (روسی)All-Soviet Population Census of ۱۹۳۹ - Ethnic Composition in the Republics of the USSR: Armenian SSR. Demoscope.ru
  21. A Failed Empire: The Soviet Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev by Vladislav Zubok. UNC Press, 2007. ISBN 0-8078-3098-4; p. ۵۸
  22. Armenia: Political and Ethnic Boundaries ۱۸۷۸-۱۹۴۸ by Anita L. P. Burdett (ed.) ISBN 1-85207-955-X
  23. Deportation of ۱۹۴۸-۱۹۵۳. Azerbembassy.org.cn
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ Language Policy in the Soviet Union by Lenore A. Grenoble. Springer: 2003, p.۱۳۵ ISBN 1-4020-1298-5
  25. Central Asia: Its Strategic Importance and Future Prospects by Hafeez Malik. St. Martin's Press: 1994, p.۱۴۹ ISBN 0-312-10370-0
  26. (روسی) All-Soviet Population Census of ۱۹۵۹ - Ethnic Composition in the Republics of the USSR: Armenian SSR. Demoscope.ru
  27. (روسی) All-Soviet Population Census of ۱۹۷۹ - Ethnic Composition in the Republics of the USSR: Armenian SSR. Demoscope.ru
  28. Jewish Post: Jewish Armenia
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ (روسی) The Nagorno-Karabakh Conflict by Svante Cornell. Sakharov-Center.ru
  30. (روسی) Karabakh: Timeline of the Conflict. BBC Russian
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ After Independence by Lowell W. Barrington. University of Michigan Press, ۲۰۰۶; p. ۲۳۱. ISBN 0-472-06898-9
  32. The Unrecognized IV. The Bitter Fruit of the 'Black Garden' by Yazep Abzavaty. Nashe Mnenie. 15 January 2007. Retrieved 1 August 2008
  33. (روسی) Pogroms in Armenia: Opinions, Conjecture and Facts. Interview with Head of the Armenian Committee for National Security Usik Harutyunyan. Ekspress-Khronika. #۱۶. 16 April 1991. Retrieved 1 August 2008
  34. Azerbaijan State Commission On Prisoners of War, Hostages and Missing Persons
  35. UNHCR U.S. Department of Homeland Security, Citizenship and Immigration Services Country Reports Azerbaijan. The Status of Armenians, Russians, Jews and Other Minorities
  36. Country Reports on Human Rights Practices - ۲۰۰۴: Armenia. U.S. Department of State
  37. Myths and Realities of Karabakh War by Thomas de Waal. Caucasus Reporting Service. CRS No. ۱۷۷, 1 May 2003. Retrieved 31 July 2008
  38. de Waal, p.۸۰
  39. (روسی) Renaming Towns in Armenia to Be Concluded in ۲۰۰۷. Newsarmenia.ru. ۲۲
  40. Nation and Politics in the Soviet Successor States by Ian Bremmer and Ray Taras. Cambridge University Press, 1993; p.270 ISBN 0-521-43281-2

پیوند به بیرون[ویرایش]