زبان سیوندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سیوندی)
پرش به: ناوبری، جستجو

زبان سیوندی یکی از زبان‌های ایرانی رایج در سیوند استان فارس ایران است. این گویش از شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی یعنی هم‌دسته با بلوچی، تالشی و کردی است.[۱] زبان سیوندی تنها گویشی است که در استان فارس و جنوب باختری ایران که از زبان‌های ایرانی وشمال باختری است هم خانواده با دیگر زبان‌های ایرانی چون کردی، گیلکی، تاتی، مازنی، بلوچی و.. است.

پیدایش سیوندی[ویرایش]

به باور آندریاس[۲]، که لنتس[۳]، میه[۴]، بنونیست، کریستنسن ومایرهوفر[۵] گویش سیوندی ادامه زبان مادی است وسیوند جزیره زبان مادی در پارس بوده‌است که این اندیشه (نظریه) استوار بر آواشناختی این زبان است. در زبان سیوندی و مادی، *x,*huایران باستان (svهندی باستان) به f دگرگونی یافته‌است.

اما بر گمان لکوک[۶] با نگاه به واژه farnah در سنگنبشته‌های (کتیبه‌های) پارسی باستان خواسته زبان سیوندی را در خاور (مشرق) ایران ودر همسایگی خوری می‌داند. همچنین بر اندیشه ویندفور[۷] گویشهای شمال خاورایران نیای سیوندی دارد.

اما مالچانووا پژوهشگر بنیاد (مؤسسه) زبانشناسی فرهنگستان روسیه این گویش را بسیار نزدیک به زبان پهلوی ساسانی دانسته و معتقد است که از آن روزگار بجای مانده‌است.

نزدیکی بسیار واژگان این گویش با زبان پهلوی «فارسی میانه»

این اندیشه (نظریه) را استوار تر می‌نماید:

فریاد زدن :وانگ «سیوندی» وانگ «پهلوی»

برف:ورف «سیوندی» ورف «پهلوی»

بهار:واهار «سیوندی» واهار «پهلوی»

بره:وره «سیوندی» ورک «پهلوی

تصویر کتاب سیوند نوشته مجتبی خرم

هم خوانها و واکه‌ها[ویرایش]

زبان سیوندی دارای ۲۵ همخوان، ۸ واکه و ۳ آواگروه است. همخوانها در این گویش عبارتند از:/p/,/b/,/t/,/d/,/c/,/y/,/k/,/g/,/x/,/f/,/v/,/s/,/z/,/s/,/z/,/x/,/ /,/h/,/ /,/ /,/m/,/n/,/l/,/r/,/w/,/y/ و ۸ واکه در این گویش:/a/,/a/,/o/,/u/,/u/,/e/,/i/,/i/ و ۳ آواگروه آن: /ey/,/oy/,/ow/

تصویر کتاب واژه نامه سیوندی نوشته مجتبی خرم

اهمیت زبان سیوندی[ویرایش]

اهمیت این زبان دراین است که در استان فارس تنها اهالی سیوند هستند که به این گویش صحبت می‌کنند و تمایز زبانی مردم سیوند را با گویش نزدیکترین روستاها به سیوند از جمله روستای قوام آباد در ۴ کیلومتری شمال غربی آن و روستای دشت آباد در ۶ کیلومتری جنوب شرقی آن کاملاً مشهود می‌سازد زیرا اهالی این دو روستا زبان خاص اهالی سیوند راهنگامی که به این گویش سخن می‌نمایند متوجه نمی‌شوند و به گفته ارانسکی زبان‌شناس معروف در کتاب «مقدمه لغه ایرانی»؛ همچون جزیره‌ای در دریای زبان فارسی استان فارس مهجور مانده‌است. زبان سیوندی گویشی است منحصربه‌فرد در استان فارس و جنوب باختری ایران که تنهااهالی ان بدان گویش صحبت می‌کنند.

تصویر کتاب دستور زبان سیوندی نوشته مجتبی خرم

واژگان[ویرایش]

تصویر کتاب واژگان موضوعی در فرهنگ مردم سیوند نوشته مجتبی خرم
  • لب لچ:lech در کردی لچ - لیَو
  • بازو بیه:boye = باسک در بلوچی=باسک
  • انگشت گس:gos = انکَوست
  • کلیه ولک:velk = در کردی: velk
  • بینی پت:pet = در کردی جنوبی pet
  • صورت دیم:dim = دیمن (منظر)-در گیلکی و بلوچی و مازندرانی دیم=dim
  • شکم گدا:geda = در کردی گیه
  • مغز مج:maj = مژک-درکردی مژگ
  • گردن مُل mol = در لری و کردی: مِل و در یزدی مُل
  • اشک آرش:arsh = در کردی :اَسِر در گیلکی آرسو
  • عدس نیجو:nijoo = نیسک، در کردی: نژی/نوژی
  • تره گندانه:gandane = در کردی: kavar
  • فلفل پلپل:pelpel = در بلوچی پلپل
  • جو یو:yo = یةو کردی (هورامی)
  • خیار بالنگ:baleng =
  • پیراهن هلا:hala کردی جنوبی: دلنگ
  • روسری لچک:lachak = در کردی مازنی و گیلکی: لچک
  • کفش پوزار:pouzar = بِوزوانه
  • سوزن چن:chan
  • انگشتانه گسوانه:gosavane
  • لباس سنتی سیوند شوآل:shoaal = شوال در گیلکی شولا
  • دامن کلیش:kalish در کردی: کلووش
  • رخت رخت/جل:rakht/jel = جل =در بلوچی و کردی جل
  • نخ پشین:pashin
  • انگشتر گسیرا:gosira
  • رختخواب لیی:lii
  • نهال رده:radde
  • گل ول:vel
  • سنگ ورد:vard = در لری و کردی: برد
  • خاکستر هوئیر:hooeer در کردی خول / هول
  • سایه نسه:nesaa = نسیَ نسار در کردیک نسار
  • ستاره اسارا:esara در بلوچی استار، در مازندرانی اسّاره در کردی آسترک /آساره
  • برگ ولگvalg: در کردی جنوبی :ولگ در بلوچی و لری بَلگ و در مازندرانی و گیلکی ولگ
  • باران واران:wara(n) واران (کردی جنوبی) دربلوچی اور، در مازندرانی وارون و وارش
  • برف ورف:warf ورف (کردی جنوبی و لکی و مازندرانی و گیلکی)
  • آتش اوئیر:ooeer اور (کردی جنوبی)
  • خار تیل:til
  • قاشق کمچیلو:kamchiloo کوجِک، در کردی و لری کمچهَ
  • آبکش ریسبال:risbal
  • دیگ تین:tin دربلوچی فقط به نوعی تابه تین می‌گویند کردی (گورانی) :تین
  • کوزه کیزا:kiza
  • سگ اسپه:espe سپه (کردی کَورانی)
  • گربه تیتا:tita در کردی کرمانجی :خوتک/تیتک
  • جوجه تیغی ژژو:zhezhu ژوژو، در کردی: ژژو
  • روباه توره:ture
  • مجلس ختم پرسه پرسه، در لری، کردی و یزدی: پرسه
  • عصر پسین
  • حرف گپ = گالته و گپ (صحبت) دربلوچی و مازندرانی و گیلکی و کردی =گپ
  • درون تو ناو
  • میان میان در کردی ناو
  • روز روش = روژ در کردی: روژ
  • اذان وانگ = بانگ وانگ دربلوچی بانگ
  • لاحقه جمع‌ها گل = گةل (لاحقه جمع در کردی جنوبی)
  • قشلاق و یلاق گرمسیر و سرحد = گرمسیر (جنوبی) و سرحدان (کرمانجی)
  • توب گؤ go = گؤ (گوی زةوی)
  • آهن اسین = آسن، در کردی لکی و کردی کرمانجی آسن
  • مریض ناخش (ناخوش) = ناخوش
  • صبحانه ناءشتی = ناشتا دربلوچی و کردی=ناشتا
  • غار اشکفت = اشکفت در کردی اشکفت
  • زن ژن zhen == ژن (کلهری و سورانی و لکی) دربلوچی=جن(jan)
  • پل پردperd == پرد
  • برو بشه Beshe = بچو در کردی: بچو بلوچی: برو
  • کلید کلیل = کلیل (فارسی میانه و کردی)[۸]
تصویر کتاب گویشهای ایرانی نوشته فردریش آندریاس

افعال (سوم شخص مفرد)[ویرایش]

  • -بیخت: فیت fit
  • -افتاد: کت:kat در کردی کرمانجی و لکی کت
  • -هست: هند:hand در کردی کرمانجی هیه
  • -فروریخت: تمبیا:tombiya کردی جنوبی: تومیا
  • -تغییر کرد: واگیرا:vagira (دقیقاً به معنای تغییر نیست. به معنای برگشت در مقابل رفت و نیز به معنای زیر و رو شدن است)در کردی کرمانجی: ورگرین
  • -فرستاد: کینیش:kiniyesh در کردی جنوبی کل
  • -دویدن/ گریخت: جکا:jeka
  • -ادرارکرد: قژا:ghezha (قژیش برای فعل ماضی ساده صحیح است)
  • -خورد: فاردش:fardesh کردی گورانی: وارد
  • -فرو ریخت: رمبیا:rombiya در کردی جنوبی: رمیا
  • -شد: گنا:gena
  • -آمد: آمی:amey کردی گورانی :آمای
  • -رفت: شی: shi در کردی: چی
  • -پختن: پتن :patan گیلکی پتن (مازندرانی = بَپِتَن)

ساخت دانشکده زبانها وگویشهای ایرانی وباستانی در سیوند تنها راه نجات سیوندی[ویرایش]

ساخت دانشکده زبانهای ایرانی در سیوند که در پیش از انقلاب برای جلوگیری از فرسایش گویشهای ایرانی به دلیل محدود بودن زبان سیوندی تنها در سیوند وبرخردار بودن ازتمامی ویژگی‌های زبانهای ایرانی وناب ودست نخرده تر ماندن سیوندی نسبت به بقیه زبانهای ایرانی واز سوی دیگر باتوجه به قرارگرفتن سیوند میان نقش رستم تخت جمشید وپاسارگادبرای مطالعه بر روی خط میخی وزبان پهلوی توسط زبانشناسان خارجی و پس از انقلاب توسط زبانشناسان ایرانی و خارجی طرح گردید که در پیش از انقلاب کارهایی هم صورت گرفت اما متأسفانه هیچگونه حمایتی از سوی مسئولان استان و شهرستان در پس از انقلاب انجام نپذیرفت و ساخت دانشکده عملی نشد

شباهت سیوندی با گیلکی[ویرایش]

سیوندی به همراه «گیلکی» «مازندرانی» گویشهای زبان کردی (کرمانجی، سورانی، زازا-گورانی)و «بلوچی» «تالشی» جز زبانهای ایرانی شمال غربی محسوب می‌شوند به شباهت سیوندی با گیلکی توجه کنید

Gilaki Sivandi English پارسی بلوچی
Dim Dim Face صورت dym
Purd Perd Bridge پل pohl
Nesä Nesä Shadow سایه saheg
Boshu Beshe Go برو brey
Zhena Zhen Woman زن jan
Esare Esare Star ستاره estar(star)

عوامل تهدید کننده زبان سیوندی[ویرایش]

در سالهای اخیر متأسفانه عوامل زیربه عنوان تهدیدکننده زبان مطرح شده اگرچه تاکنون سیوندی انسجام و واژگان خویش را حفظ نموده اما نگرانی‌هایی در آینده وجود دارد.

  • ۱-وصلت سیوندی‌ها با غریبه‌ها وعدم تسلط غریبه‌ها بر زبان سیوندی
  • ۲-ساکن شدن عشایر وروستاهای اطراف در سیوند که هیچ‌کدام سیوندی را نمی‌دانند.
  • ۳-مهاجرت سیوندیان در زمان شاه وسالهای پس از انقلاب به دلیل عدم رسیدگی مسئولان به سیوند و بی‌توجهی عمدی به خصوص در سالهای اخیر
  • ۴-فقدان وجود یک نهاد یا بنیاد برای حفاظت از زبان سیوندی وکارشکنی مسئولان استان وشهرستان وحتی شورا وشهرداری سیوند برای تشکیل یک بنیاد.

پانویس[ویرایش]

  1. Andreas, F.C. , Christensen, A. , Iranische Dialektaufzeichnungen aus dem Nachlass, von F.C.

    Andreas. Zusammen mit Kaj Barr und W.B. Henning bearb. und hrsg. von Arthur Christensen: Erster Teil: Sâ ª va"nd⪠, ya"zdâ ª und soª â ª. Abhandlungen der Gesellschaft der Wissenchaften zu Go"ttingen.

    Phil. -hist. kl. , 3. Folge. B. , ۱۹۳۹, Nr. 11. (p. ۱۶)
  2. Lentz, W. , ``Die nordiranische Elemente in der neupersischen Literatursprache bei Firdosi. Zeitschrift fur Indologie und Iranistik. Leipzig, 1926, Bd. 4, H. ۲. (p. ۲۸۸)
  3. Meillet, A. , Grammaire du vieux-perse.2 e¨ d. , entierement corrige¨ e et augmente¨ e par E¨. Benveniste, 1931. (p. ۱۰)
  4. {چپ‌چین}Mayrhofer, M. , ``Die Rekonstruktion des Medischen. Anzeiger der osterreichischen Akademie der Wissenschaften. Phil. -hist. kl: Jg. ۱۹۶۸ (۱۰۵), N.1. Wien, 1969 (p. ۵)
  • {چپ‌چین}Lecog, P. , ``Excursus: A propos du Fûme© deý, Archäologische Mitteilungen aus Iran, Ergänzungsband 10. Berlin 1983.{پایان چپ‌چین}
  • {چپ‌چین}Windfuhr, G.L. , ``Isoglosses:A Sketch on Persians and Parthians, Kurds and Mede. Monumentum H.S. Nyberg. vol. 5. Te¨ he¨ ran-Lie© ge, 1975 (Acta Iranica){پایان چپ‌چین}
  • امین آزاده از اهالی سیوند

<787:DMVS>2.0.CO;2-4 Die Mundart von Sivand by Wilhelm Eilers Journal of the American Oriental Society, Vol. 110, No. 4 (Oct. - Dec., 1990), pp. ۷۸۷-۷۸۸ ↑ Andreas, F.C. , Christensen, A. , Iranische Dialektaufzeichnungen aus dem Nachlass, von F.C. Andreas. Zusammen mit Kaj Barr und W.B. Henning bearb. und hrsg. von Arthur Christensen: Erster Teil: Sâ ª va"nd⪠, ya"zdâ ª und soª â ª. Abhandlungen der Gesellschaft der Wissenchaften zu Go"ttingen.

Phil. -hist. kl. , 3. Folge. B. , ۱۹۳۹، Nr. 11. (p. ۱۶) ↑ Lentz, W. , ``Die nordiranische Elemente in der neupersischen Literatursprache bei Firdosi. Zeitschrift fur Indologie und Iranistik. Leipzig, 1926, Bd. 4, H. ۲. (p. ۲۸۸) ↑ الگو:چپ‌چینMeillet, A. , Grammaire du vieux-perse.2 e¨ d. , entierement corrige¨ e et augmente¨ e par E¨. Benveniste, 1931. (p. ۱۰)الگو:پایان چپ‌چین ↑ {چپ‌چین}Mayrhofer, M. , ``Die Rekonstruktion des Medischen. Anzeiger der osterreichischen Akademie der Wissenschaften. Phil. -hist. kl: Jg. ۱۹۶۸ (۱۰۵), N.1. Wien, 1969 (p. ۵)الگو:پایان چپ‌چین ↑ {چپ‌چین}Lecog, P. , ``Excursus: A propos du Fûme© deý, Archäologische Mitteilungen aus Iran, Ergänzungsband 10. Berlin 1983.{پایان چپ‌چین} ↑ {چپ‌چین}Windfuhr, G.L. , ``Isoglosses:A Sketch on Persians and Parthians, Kurds and Mede. Monumentum H.S. Nyberg. vol. 5. Te¨ he¨ ran-Lie© ge, 1975 (Acta Iranica){پایان چپ‌چین}

منابع[ویرایش]

  • 7) Lecoq, P. , Le dialecte de Sivand. Wiesbaden, 1979.
  • 8) Molchanova, E.K. , ``Onekotorykh foneticheskikh osobennostyakh sivendi, Iranckoe yazykoznanie:

(k 75-letiyu prof. V.I. Abaeva). M. 1976.

  • 9) Molchanova E.K. , ``sivendi OIYA, 1997.
  • 10) Redard, G. , Other Iranian languages. GTL. The Hague, Paris, 1970. vol. 6.
  • 11) Morgenstierne, G. , Neu-iranische Sprachen, HbO. 1958. Abt. 1, Bd. 4: Iranistik. Abschn 1.

Linguistik

  • 12) Mann, O. , Hadank, K. , Kordisch-Persische Forschungen. Abt. III: Nordwest-iranische Dialekte.

Bd. I: Die Mundarten von khunsa"r, Mahallaª t Nata"nz, Nayin, Sa"mna¦ n, Sâ ¦ va"nd und soª. Kohruª d B. , 1926.