خانیک (گناباد)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خانیک
خونک(Khunek)
کشور  ایران
استان خراسان رضوی
شهرستان گناباد
بخش کاخک
مردم
جمعیت ۳۵۰ نفر[۱]
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۳۵۷۳۴

روستای خانیک

[null خانیک در یک نگاه][ویرایش]

'1. موقعیّت جغرافیایی'

روستای ییلاقی، زیبا و خوش آب و هوای خانیک روی ارتفاعات  براکوه ( شاخه­ ای از سیاهکوه) قرار دارد. بلندی سیاهکوه در کوه های خانیک قریب به 2814 متر و ارتفاع روستا از سطح دریا در قسمت های مختلف حدود 1900 تا 2000 متر است. طول جغرافیایی خانیک 33/ 58 و عرض جغرافیایی آن 08/ 34 است (پاپلی، 1367: 219). روستا مربوط به دوران چهارم زمین شناسی است (حجازی، 1382: 15). در قسمت جنوبی خانیک، روستاهای شهرستان فردوس قرار دارد. از سمت شرق بعد از روستاهای سارنگ و ایدو، شهرستان کاخک و در مغرب و شمال غربی بعد از روستاهای کوه قلعه و زو (صالحآباد) و میمند، روستاهای کلات و زیبد و سنو قرار می گیرند. در شمال آن، روستای دیسفان است. تنها راه عبور و مرور و ماشین رو و آسفالتۀ روستا از دیسفان میگذرد. از خانیک تا جادۀ کلات به کاخک، شش کیلومتر فاصله است و فاصلۀ خانیک تا کاخک 12 کیلومتر و تا شهرستان گناباد 32 کیلومتر است. منازل روستا، بعد ازپیروزی انقلاب اسلامی، دارای آب، برق، تلفن و گاز شده است، نیز جادۀ آن آسفالت و مسیر بیشتر قنات ها، ماشین رو است.

معنای کلمۀ خانیک در فرهنگ های فارسی نیامده است. خانیک کلمه ای پهلوی به معانی: چشمه، چاه آب، اصلی، سرچشمه ای و اساسی است (فره وشی، 1381: 624). دهخدا به نقل از فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد 9، خانیک را چنین معرفی می کند: «دهی است از دهستان کاخک بخش جویمند حومۀ شهرستان گناباد، واقع در 26 هزار گزی جنوب باختری شوسۀ فرعی گناباد به فردوس. این دهکده کوهستانی و هوایش گرم و سکنه اش 1071 تن است. مذهب اهالی شیعه و زبان آنها فارسی است. آب آنجا از قنات و محصول آنجا پنبه و تریاک و شغل اهالی زراعت و راه آن مال­رو است» (دهخدا، لغت نامه: خانیک). پس از خشکسالی های متمادی و نیز به دلیل مهاجرت به شهرها، این جمعیّت بالای هزار نفری به کمتر از یک­ سوم تقلیل یافته است. طبق آماری که از سایت فرمانداری گناباد استخراج شد (اسفند ماه 1392)، جمعیّت خانیک 350 نفر و 169 خانوار است. جمعیّت روستا در فصول مختلف متغیر است. بیشتر مردم آن در شهرهای بزرگ از جمله تهران و مشهد مقیماند. خیلی از ساکنان فعلی نیز در زمستان غالباً به شهرها میروند و در تابستان برمیگردند. به علاوه عدهای از روستاییان قدیم که اکنون مقیم شهرها هستند، در تابستان و دهۀ اوّل محرّم و عید نوروز به روستا می آیند.

'2. آب و هوا'

روستاي تاريخي خانيك آب­ وهواي تميز، دلپذیر و مطبوعي دارد. در تابستان­ ها هوا نسبتاً معتدل و خنك و در زمستان­ ها بسيار سرد است. ميزان بارندگي در دهۀ اخير كمتر از چند دهۀ قبل از آن بوده است. بارندگي در بهار به­ صورت باران و در پاييز و زمستان بيشتر به شكل برف است. خانیک به دلیل خنکی هوا در تابستان، و همچنین وجود قنات ها و چشمه­ هایی با آب خنک و شیرین و گوارا، آب­ انبار ندارد.

تأمين آب: این روستا با وجود قرار گرفتن در منطقۀ كويري ايران، نسبتاً از بارش خوبي برخوردار بوده است. قنات­ هاي قديمي و كهن و چشمههای دائمی بسياري دارد. خانیک 28 قنات و بیش از 11 چشمۀ دائمی با اشجار و اراضی دارد؛ اگرچه در اثر خشک سالی های بی سابقۀ دهۀ اخیر برخی از این ها خشک شده است. قنات­ های ده، دره، دره­ نو و ماه­ زود نسبتاً پر آب­ ترین قنات­ های روستاست. آب اغلب قنات­ ها و چشمه­ هاي روستا بسيار گوارا است. با اين كه خود روستا در داخل دره ­اي طولاني قرار دارد، اما غالب قنات­ ها در دره­ هاي متعدد اطراف و منشعب از درۀ اصلي واقع است (نک: خُونِک). آب آشاميدني روستا در قبل از انقلاب از طريق آب قنات تأمين مي­ شد، اما بلافاصله بعد از پيروزي انقلاب اسلامی آبِ يكي از چشمه ­هاي بالا دست روستا به داخل منازل لوله­ كشي شد و از سال (1389) به دليل خشك­سالي و کمبود آب کشاورزی، آب لوله كشي از طريق چاهي كه در اطراف كاخك حفر شده، تأمين مي­گردد كه آب خوبي نيست.

محصولات روستا فراوان و متنوع است؛ از جمله انواع فرآوردههای لبنی و دامی، انواع میوهها و درختان و گیاهان نواحی معتدل و کوهستانی. میوه ها به­ خصوص انگورش لطافت خاصّی دارد. اکثر کشت ها آبی و معدودی هم دیم است. دیم بیشتر به­ صورت درخت و درختچه کاشت می شود و بیشتر درختان و درختچه های سماق و بادام است که مردم کاشته اند. در مناطقی نیز خودرو و البتّه خیلی قدیمی و اندک، درختان بنه و توت و انجیر وجود دارد. گاه در نقاطی که چشمه مانند بوده، درخت خاصّی از قبل توت، گردو و سنجد کاشته اند. (برگرفته از مقدمة کتاب واژه نامة گویش خانیک نوشتة دکتر اختیاری، ۱۳۹۳: ۱۱- ۹)

در معرفی زبان و فرهنگ روستای تاریخی خانیک گناباد، دو کتاب و چند مقاله علمی - پژوهشی نوشته شده است:

اختیاری، زهرا. (۱۳۹۳). واژه نامة گویش خانیک. مشهد: محقق.

اختیاری، زهرا. (۱۳۹۴). پژوهشی در زبان و فرهنگ مردم خانیک. مشهد: محقق.

 

، روستایی است از توابع بخش کاخک شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی ایران. این روستا در ۳۰ کیلومتری شهر گناباد و بین این شهر و شهر فردوس واقع شده‌است.

بر اساس لغتنامه دهخدا: خانیک دهی است از دهستان کاخک بخش جویمند حومه شهرستان گناباد، واقع در ۲۶ هزارگزی جنوب باختری شوسه فرعی گناباد به فردوس. این دهکده کوهستانی و هوایش معتدل و سکنه‌اش ۱۰۷۰ تن است و تعداد خانوار آن در زمستان ۱۰۰ خانوار و در تابستان به ۷۰۰ تا ۸۰۰ خانوار نیز می‌رسد. مذهب اهالی شیعه و زبان آنها فارسی است. آب آنجا از قنات و محصول آنجا گندم وجو و شغل اهالی زراعت است.[۳] همان‌طور که در لغت نامه دهخدا نیز مشاهده می‌شود این روستا به شهرستان گناباد تعلق دارد. این روستا دارای جاذبه‌های دیدنی بسیاری شامل قنات‌ها، چشمه‌ها، کوه‌ها و مراتع زیبایی می‌باشد. خانیک، یکی از دهستان‌های شهرستان گناباد است؛ منطقه‌ای آرمیده در دل کوهستان‌های مرکزی خراسان. مردم روستای خانیک، که در دره‌ای به همین نام، سکونت دارند، صاحب فرهنگی غنی و متنوع اما کمتر شناخته شده‌اند. فرهنگ و مجموعه‌ای از آداب و رسوم گونا گون مردم این خطه، بی گمان به طبیعت آرام خانیک، لطف و جذابیت دیگری بخشیده‌است.

در لغتنامهٔ دهخدا از آن به عنوان سرزمین چشمه‌ها وجویها یاد شده‌است وجه تسمیه مناسب و درخور این روستا است. مردم متدیّن وشهید پرور وزحمتکش این روستا در طی سالیان متمادی با زحمات فراوان وتلاش شبانه‌روزی خودودست وپنجه نرم کردن باسنگلاخ‌ها ودامنه‌های ناهمواردر دل این کوه‌ها؛ باغ‌ها وزمینهایی احداث کرده‌اند و با کار و تلاش بسیارخود روزی پاک وحلالی را از آنها به دست می‌آورند. شغل اغلب مردم روستا کشاورزی وباغداری ودامپروری است. قدمت این روستا با توجه به قراین و شواهدبه زمان سلسله پیشدادیان برمی گردد. خانیک گناباد با تقدیم ۲۱ شهید گرانقدر به انقلاب و ایران اسلامی از روستاهای شهید پرور شهرستان گناباد به شمار می‌رود. از چهره‌های معروف این روستا می‌توان دکتر هادی خانیکی (مشاور ارشد دولت هفتم خاتمی) را نام برد. لازم به توضیح است که بارگاه امامزاده سلطان محمود (ع) از نوادگان امام موسی کاظم در فاصله یک کیلومتری این روستا واقع شده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]