شازند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد


شازند
Bame shazand.jpg
کشور ایران
استانمرکزی
شهرستانشازند
بخشمرکزی
نام(های) دیگرادریس آباد-سربند
آزادشهر
نام(های) پیشینادریس‌آباد، آزادشهر، شاه زند
سال شهرشدن۱۳۴۸
مردم
جمعیت۴۹٫۷۳۸ نفر (۱۳۹۹)[۱][یادداشت ۱]
رشد جمعیت(سال ۱۳۹۹) +۱۳۴٫۸٪
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۳۰۸ هکتار
ارتفاع۱۹۶۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۸- و ۳۰+
میانگین بارش سالانه۵۸۰ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه۹۰ روز
اطلاعات شهری
شهرداربهمن ادریس پور[۳]
ره‌آوردقند، انگور، شیره، فتیر
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۸۶
وبگاهشهرداری
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۵۷ ق
کد آماری۱۱۱۳

شازَند (یا شاه‌زنده و که اوایل انقلاب مدت کمی به نام آزادشهر هم نامیده شد) یکی از شهرهای استان مرکزی در کشور ایران است. در لغت‌نامهٔ دهخدا در شرح این شهر آمده‌است: «همان ادریس آباد سابق است. نام ایستگاه راه‌آهن میان سمنگان و نورآباد است که در ۳۵۴ هزارگزی ایستگاه راه‌آهن اراک واقع است. کارخانهٔ قند شاهی به سال ۱۳۱۵ ه‍.ش به علت مساعد بودن آن ناحیه برای کشت چغندر به این محل منتقل شد.»

علت نامگذاری این شهر به شازند به دلیل وجود کوهی بوده‌است که زرتشتیان باور داشته‌اند کیخسرو به‌همراه پهلوانان نامی آن در آن کوه مخفی شده‌اند. از این رو این کوه را شاه زنده یا شاه زند نامیده‌اند؛ و شهر شازند هم که در آغاز ادریس‌آباد بوده‌است از روی این کوه نامگذاری کرده‌اند.

سراب عباس‌آباد، سراب بلاغ، پارک تپه سنگی محلهٔ ازنا و پیست اسکی هندودر از گردشگاه‌های شازند هستند. دیگر مناطق دیدنی این شهر را می‌توان بقعه سهل بن علی است که زیارتگاه این منطقه است نام برد.

شهر شازند دارای چهار منطقهٔ اصلی است که شازند، نوبنیاد، ازنا و کلاوه نام دارند. با گسترش بیشتر شهر مناطق تازه‌ای نیز به آن افزوده شده‌اند. مردم شازند بیشتر به زبان لری سخن می‌گویند ولی زبان ترکی و فارسی هم کاربرد دارد.

از مشاهیر این شهر در گذشته می‌توان به عباس مدرس (مشیدی یا ادریس آبادی) اشاره کرد که از بنیان‌گذاران یکی از حوزه علمیه‌های اراک بوده و سید روح‌الله خمینی هم از شاگردان او در حوزه علمیه اراک بوده‌است.

نمایی از عبور قطار

ریشه‌شناسی نام[ویرایش]

نام قدیم شازند ادریس‌آباد بوده‌است و احتمالاً به این دلیل نام‌گذاری شده‌است که خانواده ادریس بن معقل این شهر را تأسیس کرده‌اند. اما پس از عبور راه‌آهن از کنار شهر، نام آن را به نام کوه مجاور آن، یعنی شاه‌زند، شازند نامیدند.[۴] علت نامگذاری این شهر به شازند به دلیل وجود کوهی بوده‌است که زرتشتیان عقیده داشته‌اند کیخسرو به همراه پهلوانان نامی آن در آن کوه مخفی شده‌اند. از این رو این کوه را شاه‌زنده یا شاه‌زند نامیده‌اند.[۵]

پیشینه تاریخی[ویرایش]

اولین سند تاریخی که دربارهٔ شکل‌گیری شهر شازند در منابع مکتوب وجود دارد مربوط به گزارشی است که موسی خورزنی جغرافیدان ارمنی در قرن پنجم میلادی در کتاب خود ارائه کرده‌است. او در شرح ایل‌های امپراطوری ساسانی به رستاق کرج و بابک اشاره کرده و آن‌ها را جزء ایالت اصفهان آورده‌است. شهر کرج در منطقه‌ای قرار داشته‌است که امروزه شهرهای شازند و آستانه قرار دارند بنا به گزارش‌های تاریخی شهر کرج شکل متمرکز نداشته و پراکنده بوده‌است. در دوره اخیر در برخی از منابع از شازند با نام ادریس‌آباد اسم برده شده‌است. با توجه به اینکه نام پدر ابودلف، ادریس بوده‌است، می‌توان نتیجه گرفت که شهر ناپیوسته کرج به صورت روستاهای نزدیک به هم درآمده و نام یکی از این روستاها ادریس‌آباد و محل زندگی ادریس، پدر ابودلف بوده‌است.[۶]

اقلیم[ویرایش]

شازند به لحاظ موقعیت طبیعی خود خوش آب و هواترین شهرهای استان مرکزی است. به‌طوری‌که میانگین دمای آن در تابستان ۲۱ درجه و در بهار ۱۳ درجه است که معتدل‌ترین و خنک‌ترین ناحیه استان در این دو فصل می‌باشد.

شازند
طبیعت شهر شازند
رشته کوه راسوند
دریاچه کوکبیه

تقسیمات سیاسی[ویرایش]

در اوایل انقلاب به دلیل حساسیت روی کلمه شاه که نام شازند از آن برگرفته شده بود نام شهر به سربند که در حقیقت دهستانی از شهرستان شازند است تغییر یافت، اما بعد از ۲۵ سال دوباره در صحن علنی مجلس و در اعتراض نمایندهٔ وقت شهر به شازند برگردانده شد.[۷]

زمین‌شناسی[ویرایش]

بر اساس برگه ۱/۱۰۰۰۰۰ تهیه شده توسط سازمان زمین‌شناسی کشور، شهرستان شازند از غربی‌ترین بخش ساختارهای زمین‌شناسی ایران مرکزی آغاز و با گذر از زون آذرین - دگرگونی سنندج - سیرجان به بخش شرقی زاگرس چین خورده ختم می‌شود.

ساختارهای آهکی و دولومیتی به همراه گرانیت‌ها و گرانودیوریت و پگماتیت و اسکارن و شیست در این شهرستان دیده می‌شود.

از مهمترین معادن موجود در شهرستان شازند علاوه بر معادن سنگ ساختمانی می‌توان به معادن سرب و روی، مس، آهن اشاره کرد.

گسل‌های فعال و مهمی در این ناحیه دیده نمی‌شود و همین موضوع سبب ایجاد یک ساختار زمین‌شناسی امن از لحاظ بدور بودن از وجود زلزله‌های قدرتمند شده‌است.

دشت شازند تشکیل شده از رسوبات کواترنری می‌باشد که به علت وجود ساختارهای آذرین-دگرگونی در بالادست رودخانه‌ها، بسیار غنی از مواد معدنی میاشد و حاصلخیزی بالایی برای کشاورزی دارد.

زمین لرزه[ویرایش]

بجز وجود گسل‌های کوچک، تابحال گسل مهم و فعالی در شهرستان شازند مشاهده و ثبت نشده‌است، همین موضوع سبب ایجاد فضایی دور از زلزله‌های قوی شده‌است.

نزدیک‌ترین گسل‌های زلزله خیز در این شهرستان شامل گسل بروجرد و گسل میقان در اراک است که گاهی فعالیت این گسل‌ها سبب ایجاد لرزه در نواحی مرزی شهرستان شازند به خصوص در مجاورت شهرستان بروجرد گردیده‌است.

فرهنگ و مردم‌شناسی[ویرایش]

دین مردم این سرزمین اسلام و شیعه می‌باشند.زبان اصلی شازند لری است با این حال زبان فارسى و ترکی قشقایی هم کاربرد دارد.[۸]

جمعیت[ویرایش]

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۹ جمعیت این شهر ۴۹۷۳۸ نفر بوده‌ است.[۹]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۵۵۶٬۹۱۰—    
۱۳۶۵۱۲٬۶۳۹+۸۲٫۹٪
۱۳۷۰۱۵٬۴۲۹+۲۲٫۱٪
۱۳۷۵۱۷٬۵۰۹+۱۳٫۵٪
۱۳۸۵۱۹٬۳۵۳+۱۰٫۵٪
۱۳۹۰۲۱٬۱۵۶+۹٫۳٪
۱۳۹۵۲۱٬۱۸۱+۰٫۱٪
۱۳۹۹۴۹٬۷۳۸+۱۳۴٫۸٪

ساختار شهری[ویرایش]

پارک و فضای سبز[ویرایش]

شازند از لحاظ پارک و فضای سبز بسیار غنی می‌باشد و از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به سراب عباس‌آباد که روزانه مردم زیادی از شهرهای همجوار برای سپری کردن اوقاتی خوش به آنجا می ایند. پارکهای دیگری نظیر پارک کارخانه قند و پارک تپه سنگی و پارک کلاوه نیز می‌توان اشاره کرد.

مناطق تفریحی[ویرایش]

منطقه نمونه گردشگری عباس‌آباد که در دامنه کوه شهباز قرار دارد و دارای سرچشمه بسیار زیبا و پارک جنگلی و شهر بازی می‌باشد - سفره خانه سنتی و رستوران و کافی شاپ نیز دارد -دارای پارکینگ بزرگ و اختصاصی با نگهبان می‌باشد - از ابتدای بهار تا آبان ماه پذیرای شمار زیادی از گردشگران استان مرکزی و استان‌های همجوار می‌باشد - آب و هوای خنک و درختان بلند و چشم‌انداز کوهستان زیبای شهباز از نقاط برجسته عباس‌آباد شازند می‌باشد

پیست اسکی بین‌المللی شازند[ویرایش]

در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی شازندو در ارتفاع ۲۵۶۰ متر بالاتر از سطح دریا، دامنه‌های شرقی زاگرس این پیست را در دامن خود جای داده‌است. این پیست دارای مسیر اسکی به طول ۶۰۰ متر و طول کلی ۵ کیلومتر و دارای سه دستگاه تله سیژ، رستوران، تجهیزات برف‌روبی و ساختمان اداری است.[۱۰]

صنعت و اقتصاد[ویرایش]

از کارخانه‌های مهم شهر شازند می‌توان به پالایشگاه نفت امام خمینی و پتروشیمی شازند و نیروگاه حرارتی شازند اشاره کرد. کارخانه قند شازند که در سال ۱۳۱۷ تأسیس شد، اولین کارخانه ایجاد شده در استان مرکزی است.[۱۱][۱۲]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. آمار بر اساس سرشماری ۱۳۹۵ است و بر همین اساس، جمعیت شهر شازند ۴۹٫۷۳۸ تن و استان مرکزی ۱٬۴۱۳٬۹۵۹ تن بوده‌است.

منابع[ویرایش]

  1. نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ بایگانی‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine وبگاه مرکز آمار ایران
  2. «شهرستان شازند». صداوسیمای استان مرکزی.
  3. http://shazand.ostan-mr.ir/مراسم-معارفه-شهردار-شازند-با-حضور-فرماندار-و-مديركل-دفتر-امور-شهري-و-شوراهاي-استانداري-مركزي-N51410
  4. «شهرستان شازند». صداوسیمای استان مرکزی. ۲۱ فروردین ۱۳۹۰.
  5. «شهرستان شازند». اداره فرهنگ وارشاد اسلامی استان مرکزی.
  6. «تاریخچه شهر شازند». شهرداری شازند.
  7. «اداره بیمه خدمات درمانی شازند». اداره بیمه سلامت استان مرکزی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
  8. «شازند». اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی. ۱۱ مهر ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
  9. «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵» (اکسل). درگاه ملی آمار.
  10. «شازند- پیست اسکی شازند». پرتال جهانگردی پارس سیتی.
  • «تراژدی تعطیلی کارخانه قند شازند». پایگاه خبری مرکزی نیوز. ۱۱ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
  • . خبرگزاری خانه ملت. ۲ بهمن ۱۳۹۱ http://www.icana.ir/Fa/News/217886. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)