بیت‌الحکمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دارالحکمه)

بیت‌الحکمه کتابخانه و مرکز علمی در بغداد بود که از قرن ۹ تا ۱۳ میلادی مرکز تجمع دانشمندان از سراسر نقاط خلافت بود که شروع به وارد کردن همه علوم شرق و غرب توسط ترجمه و تصحیح متون آنها کردند.[۱][۲]

تاریخچه

خلیفه منصور در سال ۷۶۲ میلادی شهر بغداد را بعنوان پایتخت خلافت بنا نهاد. در ابتدا بسیاری از اصول دیوانی از ساسانیان اقتباس شد و به فارسی بود. بتدریج تفاوت زبان روزمره و دیوانی آنها را مجبور کرد شروع به ترجمه آثار به عربی کنند و این به آثار یونانی و سریانی و سانسکریت و زبانهای دیگر کشیده شد.

اهمیت دادن خلفا مخصوصا منصور و هارون الرشید و مامون به علم و همچنین مرکزیت و رونق بغداد باعث میشد تمامی دانشمندان سراسر جهان از آنجا دیدار کرده و علوم به این شکل تبادل میشدند و این باعث گسترش بیش از پیش کتابخانه و مرکز علمی میشد.

این مرکز از زمان منصور شروع به رشد کرد به هارون الرشید رسید سپس در زمان مامون به اوج خود رسید و در دوران معتصم و واثق که اعتزالی بودند پشتیبانی میشد. خلیفه متوکل که بعداز واثق آمد اشاعری و سنت گرا بود برای همین از روش علمی کمتر پشتیبانی میکرد که باعث ضعف علمی مرکز شد.[۳]

ویژگی‌ها

بیت‌الحکمه در اواخر سده ۲هجری (قرن هشتم میلادی ) به عنوان کتابخانه منصور یا هارون الرشید ساخته شد. سی سال بعد، به دانشگاهی جهانی تبدیل شد.

بیت‌الحکمه در اوج خود بزرگترین کتابخانه علوم انسانی و پژوهش بنیادی در جهان بود که دانش‌های ریاضیات، ستاره‌شناسی، پزشکی، شیمی، جغرافیا، فلسفه، ادبیات، هنر، و کیمیاگری را در بر می‌گرفت.

مهمترین تأثیر آن بر ریاضیات و پیدایش مفاهیم ریاضی مانند صفر و دستگاه عددنویسی هندی-عربی است که امروز در سراسر جهان استفاده می‌شود.[۴]

لئوناردو فیبوناچی پس از تحصیل در این دانشگاه به اروپا بازگشت و با انتشار کتاب لیبراآباکی (کتاب محاسبات) با معرفی دستگاه عددنویسی هندی-عربی را به اروپایی‌ها و پیشنهاد کرد که این دستگاه، جایگزین دستگاه عددنویسی رومی شود.[۴]

لحن یا سبک این مقاله بازتاب‌دهندهٔ لحن دانشنامه‌ای استفاده‌شده در ویکی‌پدیا نیست. لطفاً کلمات ستایش‌گونه و غیر ادبی و عبارت‌های نادانشنامه‌ای را بزدایید. برای راهنمایی بیشتر راهنمای نوشتن مقاله‌های بهتر و لحن بی‌طرف را ببینید. (چگونگی و زمان حذف پیام این الگو را بدانید)

نهضت ترجمه

نهضت ترجمه به فرآیند انتقال علم از تمدنهای ایرانی و یونانی و رومی به تمدن اسلامی از طریق ترجمه و انتشار آثار علمی اطلاق میشود که از زمان منصور عباسی (قرن نهم میلادی) در دارلحکمه بغداد شروع شد و در زمان مامون به اوج رسید تا اینکه در ۱۲۵۸ میلادی با یورش مغول و تخریب دارلحکه بپایان رسید

شروع نهضت ترجمه

  • تاکید دین اسلام بر اهمیت علم آموزی و انتشار آن
  • ۳۰ سال بعد از رحلت پیامبر اسلام تمدن اسلامی بیش از نیمی از جهان را در بر گرفت و رشد روزافزون آن نیاز به علم را بیشتر میکرد.
  • در اواخر قرن اول تصمیم بر آن شد که زبان عربی بعنوان زبان مشترک همگان شناخته شده امور دیوانی عربی شود.
  • نیاز به پیدا کردن زمانهای نماز و روزه و مکانهای عبادت و قبله اقتضا می‌کرد که متون پزشکی و نجومی فوری ترجمه شوند.
  • تربیت و آموزش مترجم، هزینه چندانی نداشت؛ زیرا پرداخت‌هایی که دربرابر ترجمه‌های انجام شده صورت می‌گرفت هنگفت بود و افراد را تحریص می‌کرد.بعنوان مثال مامون در برابر هر ترجمه و تصحیحی که ابن اسحاق انجام میداد هم وزن کتاب به اون طلا میداد[۵]
  • منصور، بغداد را در ۱۴۵ هجری تأسیس کرد . او می‌خواست پایتختش شهره آفاق باشد از این رو گروهی از دانشمندان و واعظان و نحویان و محدثان و قاریان را از بصره و کوفه، که پیش از آن مراکز علمی جهان اسلام بودند، به بغداد دعوت کرد.
  • پیروزی عباسیان بر امپراطوری چین (سلسله تانگ) در نبرد طراز ۷۵۱ میلادی باعث اسارت چینیانی شد که طریقه کاغذسازی را به مسلمین آموختند و بسرعت کارخانجات کاغذ سازی رواج پیدا کرد و انتشار و نگهداری کتاب را آسان نمود.[۶]
  • بیماری منصور موجب شد تا رئیس دانشگاه و بیمارستان جندی شاپور، جرجیس بن بختیشوع به بغداد دعوت شود و در آنجا بماند، بدین ترتیب بغداد با جندی شاپور ارتباط یافت.
  • حضور برمکیان (که از مرو آمده بودند) در دستگاه خلافت عباسی باعث ارتباط بغداد با مرو شد.

مترجمان مهم

کلیله و دمنه و خدای نامه یا تاریخ ملوک الفرس، آیین‌نامه، کتاب مزدا، سیره انوشیروان و چند رساله ادبی و اخلاقی دیگر . تلخیص قاطیغوریاس (Categories) و باری ارمینیاس و آنالوطیقای اول ( آنالیتیک) ارسطو و ایساغوجی (ایزاگوگ یا همان مقدمه )‌ اثر فرفریوس (Porphyry)

روش کار

کتابخانه بیت الحکمه مملو از نویسندگان و مترجمین و کتابهایی از تمدنهای یونانی ، ایرانی و هندی بود.

روش کار بسیار دقیق بود. بسته به رشته کتاب در حال ترجمه ، شخص یا گروهی مسئول این ترجمه ها میشدند.

به عنوان مثال ،

آثار مهندسی و ریاضی : محمد بن موسی ابن شاکر (بنو موسی )

فلسفه و نجوم : ابن فرخان طبری و الکندی

پزشکی : ابن اسحاق الحرانی و حنین ابن اسحاق

مترجمان از هر گروه فرهنگی ، مذهبی و قومی بودند. در بین آنها زردشتی ، یهودی مسیحی و مسلمانان بودند ، که تلاش گروهی می کردند.

این ترجمه برای فردی با دست خط بسیار دقیق و ماهر ارسال می شدند. پس از اتمام نگارش ، جلد شده و تزئین و فهرست بندی می شوند و در بخش خاصی از کتابخانه قرار می گیرند. معمولا چندین نسخه از کتاب نیز برای توزیع در سراسر خلافت درست میشد.

تأثیر ایرانیان

برمکیان در زمان وزارت خود در دربار هارون الرشید علاوه بر دعوت از دانشمندان، بانی نهضت ترجمه، گردآوری، و ترجمهٔ کتاب‌های خطی از زبان یونانی، سریانی و پهلوی به عربی بودند.

بیت‌الحکمه (خانهٔ دانش) و رصدخانه بغداد با الگوگیری از دانشگاه گندی‌شاپور و آوردن دانشمندان گندی‌شاپور به بغداد در زمان مأمون بنیان نهاده شد. این کارها باعث جذب دانشمندان از سراسر جهان به سوی بغداد و رونق گرفتن آموزش و پژوهش شد. نتیجهٔ این کارها شکوفایی فعالیت‌های علمی و آموزشی در سده‌های سوم و چهارم هجری شد که در دو سده اخیر توسط غربی‌ها از آن با نام «عصر طلایی اسلام» یاد می‌شود.

ویرانی

این کتابخانه در جریان سقوط بغداد به دست لشکریان هولاکو خان در سال ۶۵۶ق ۱۲۵۸ م ویران شده و هیچ اثری از آن وجود ندارد.[۴]

مغولان مرکز را خراب کرده کتابها را در رود دجله انداختند و تعداد کتب به حدی بود که رود دجله در آنروز از مرکب آنها سیاه شد[۷]

این کتابخانه بقدری بزرگ بود که فقط خواجه نصیر الدین طوسی موفق شد قبل از سقوط شهر چهارصد هزار رساله را به مراغه منتقل کند[۸]

بیت الحکمه جدید

بیت‌الحکمه جدید در سال 1995 میلادی با الهام از بیت الحکمه اصلی در بغداد ایجاد شد. بررسی و پژوهش در حوزه‌هایی چون تاریخ عراق، تمدن عربی ـ اسلامی، میراث عربی ـ اسلامی، گفت‌وگوی بین تمدن‌ها و ادیان، رصد تحولات سیاسی و اقتصادی، انجام پژوهش‌های ویژه در مورد مشکلات و پدیده‌های اجتماعی، حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین و ارائه توصیه‌های ویژه در فرآیند تصمیم‌گیری به سیاست‌گذاران و مسئولان حکومتی، از جمله اهداف آن هستند.

بیت‌الحکمه جدید از هشت گروه مطالعاتی تاریخی، فلسفه، ادیان و مذاهب، اقتصادی، اجتماعی، حقوقی، ترجمه و سیاسی تشکیل شده است.[۹]

جستارهای وابسته

منابع

  1. Dimitri Gutas (1998). Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early ʻAbbāsid Society (2nd–4th/8th–10th Centuries). Psychology Press. pp. 53–60. ISBN 978-0-415-06132-2.
  2. Jim Al-Khalili (31 March 2011). "5: The House of Wisdom". The House of Wisdom: How Arabic Science Saved Ancient Knowledge and Gave Us the Renaissance. Penguin Publishing Group. p. 53. ISBN 978-1-101-47623-9.
  3. جیم الخلیلی - بیت الحکمه ص۱۳۵.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ آدرین برنارد (۲۹ خرداد ۱۴۰۰). «ظهور ریاضیات مدرن از یک کتابخانه گمشده اسلامی». بی‌بی‌سی فارسی.
  5. الوافي بالوفيات نویسنده : الصفدي ج۱۳ ص۱۳۱.
  6. Lunde and Stone, Mas'udi. The Meadows of Gold, The Abbasids, p. 14.
  7. "The Mongol Invasion and the Destruction of Baghdad". Lost Islamic History. Archived from the original on 2016-08-14. Retrieved 2014-10-27.
  8. جورج صلیبا ص۲۴۳.
  9. وبسایت بنیاد سعدی ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ | ۱۳:۱۳ کد : ۵۴۱.

پیوند به بیرون