بنوموسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بنو موسی
Banu musa mechanical.jpg
زادهٔقرن ۹ میلادی
محل زندگیبغداد
پس‌زمینه‌های علمی
تأثیراتآپولونیوس، بطلمیوس، جالینوس، مأمون، موسی بن شاکر خراسانی، یحیی بن ابی‌منصور
کار علمی
دورهدوران طلایی اسلام
علاقه‌مندی‌های شاخصاخترشناسی، هندسه
آثار برجسته
ایده‌های برجستهکاربرد حساب در هندسه[۱]
تأثیرثابت بن قره، حنین بن اسحاق، ابن هیثم، خواجه نصیرالدین طوسی، ژرار کرمونایی، لئوناردو فیبوناتچی، راجر بیکن[۲]

سه پسر موسی بن شاکر خراسانی به نام‌های محمد ، احمد و حسن از دانشمندان قرن نهم میلادی (قرن سوم هجری) و از پیشروان نهضت ترجمه بوده اند.[۳]

ایشان اختراعات زیادی در مهندسی مکانیک سیالات و اتوماسیون داشته اند که بعدها توسط دانشمندان اروپایی مورد اقتباس قرار گرفته است .

محمد محقق و مترجم اقلیدس و کتاب مجسطی بطلمیوس بوده و منطق‌ نیز میدانسته است. احمد در مکانیک و حسن در هندسه وارد بوده اند.

احمد اولین مخترع حلقه فیدبک[۴] و چندین نوع سوپاپ بوده است که در کتاب الحیل شرح داده شده اند.

زندگی[ویرایش]

پس از مرگ پدر شهردار بغداد آنها را برای تربیت به یحیی بن ابی منصور رئیس دارالحکمه سپرد.

در دارالحکمه با یادگیری زبان یونانی در ترجمه آثار یونانی به عربی شرکت کردند. [۵]

آنها پس از مرگ مأمون به کار تحت حکومتهای معتصم ، واثق و متوکل ادامه دادند.

در زمان حکومت واثق و متوکل رقابت های داخلی در بیت الحکمه پدید آمد. در یک موقع ، بنی موسی با الکندی دشمن شدند و در تعقیب او توسط متوکل نقش داشت.

آنها بعدها توسط متوکل برای ساختن کانال شهر جعفریه به کار گرفته شدند. [۶]

تألیفات ریاضی، نجومی، و مکانیکی متعددی بدیشان منسوب است، مهم‌ترینشان کتاب الفرسطون، کتاب مساحةالاءکر و قِسمةالزوایا بثلاثة اقسام متساویة و وضع مقدار بین المقدارین لتتوالی علی قسمة واحدة می‌باشد.

تثلیث سینماتیکی زاویه و ترسیم بیضی به طریق معروف به باغبانی در کتاب الشکل المدور المستطیل (به وسیلهٴ یک ریسمان متصل به دو کانون) از ابداعات ایشان است.

فعالیتهای اکتشافی و مهندسی[ویرایش]

بسیاری از امور ساخت و مهندسی به ایشان ارجاع می شد که از آن میان به نظارت آنها بر حفر بعضی از نهرهای بزرگ چون نهر جعفریه و نهر عمودابن منجّم در نزدیکی بصره می‌توان اشاره کرد.

ابن خرداذبه (ص 106) و مسعودی (ص 134) می نویسند که واثق ، خلیفة عباسی ، محمدبن موسی را برای تحقیق دربارة اصحاب کهف به سرزمین روم اعزام کرد.

مقدسی (ص 277) روایت می کند که واثق محمد بن موسی را برای تحقیق دربارة دیوار ذی القرنین یا سد یأجوج و مأجوج به خزران فرستاد.

دیوار گرگان که محمد بن موسی بدستور خلیفه در مورد آن تحقیق کرد

دیوار ذوالقرنین یا دیوار گرگان گفته شده این دیوار در ناحیه دریای خزر ایجاد شده و هدف آن سد کردن اقوام ترک و مغول از یورش به ایران بوده است . بقایای دیوار هنوز در شهر دربند موجود هستند.


بقایای دیوار در شهر دربند


حمایت از نهضت ترجمه[ویرایش]

ارثیه هنگفت پدر به این برادران کمک کرد تا حامی مالی بسیاری از مترجمان شوند و از ثروت خود مبالغ زیادی به مترجمان حقوق پرداخت میکردند. به این ترتیب ایشان از شخصیتهای مهم نهضت ترجمه میباشند.

آنها برای یافتن متون سفرهایی به غرب انجام دادند که در یکی از این سفرها، محمد ریاضیدان و مترجم معروف ثابت بن قره را ملاقات و به خدمت گرفت. در مقطعی دیگر حنین بن اسحاق و حبیش‌بن‌ حسن‌ نیز بخشی از تیم آنها شدند.

حقوق ماهیانه یک مترجم یونانی به عربی تا حدود 500 دینار ذکر شده که معادل امروزی حقوق یک مهندس ارشد است. اگر تلاش این برادران نبود ، بسیاری از متون یونانی از بین می رفت و فراموش می شد. [۷]


روش مستقل علمی[ویرایش]

یونانیان حجم و مساحت را بطور نسبی بیان میکردند درصورتیکه بنو موسی واحدهای اندازه گیری مساحت و محیط و حجم بکار میبردند که ثابت میکند آنها فقط مترجم و دنباله روی یونانیان نبودند.

رصدخانه[ویرایش]

محمد رصدخانه ای در دارالتاج در نزدیکی دجله میسازد و در آنجا به تحقیقات نجومی خود میپردازد.[۸]

اختراعات مکانیکی[ویرایش]

احمد بن موسی بیشتر به وسائل مکانیکی و ظروف مرتبط علاقه داشته و اختراعاتی همچون آبشخور حیوانات که بطور خودکار پر میشود یا چراغی که بطور خودکار سوخت آن تجدید میشود. دستگاه آبیاری خودکار زمین.. لامپی که بطور مکانیکی نورش کم و زیاد میشده ...بیل مکانیکی و فواره های متناسب ....وی اختراعات خود را در "کتاب الحیل" شرح داده است.

چراغی که توسط یک شناور با پایین رفتن سطح سوخت بطور خودکار فتیله خود را پاپین میکشد.

وی و برادرش محمد دستگاهی ساختند که باموتور آبی کار میکرد و همزمان بر روی خود طلوع و افول هر ستاره ای را نشان میداد. آنرا در جلوی رصدخانه سامرا به نمایش گذاشته بودند. ابن ربن طبری گزارش دقیق راجع به آن ارائه داده است.

[۹]

فهرست اختراعات مکانیکی[ویرایش]

در کتاب الحیل ۱۰۰ طرح آمده که ۲۵ تا از آنها از یونان باستان اقتباس شده و مابقی ابتکار خود بنوموسی بوده اند. از جمله:[۱۰]

  1. سیفون یا آبدزد ساده
  2. چراغی كه شعله‌اش خودکار تنظیم می‌شود و سوخت می‌گیرد.
  3. یک نوع دَم برای بیرون كردن هوای آلوده از چاه‌ها
  4. چنگال مكانیكی
  5. تنگی كه دو مایع پشت سر هم در آن ریخته می‌شود و سپس این دو مایع را به‌تناوب و به مقدار معلوم تخلیه می‌كند.
  6. سطل‌هایی كه دائما از آب پر می‌شوند مگر آن‌كه مقدار زیادی آب از آن‌ها برداشته شود.
  7. فواره‌هایی که شکل آن‌ها به تناوب دگرگون می‌شود.
  8. جام عدل یا همان کاس‌العدل است و در تعریف آن گفته شده جامی است که در آن می‌توان مقداری آب ریخت و اگر یک مثقال آب به آن اضافه شود، همه آب از آن خارج می‌شود.
  9. شیر یا سوپاپ مخروطی که قرنها بعد در طراحیهای داوینچی بکار رفت.
  10. پانصد سال قبل از اروپاییان میل لنگ را به کار برده‌اند.
  11. مدل مکانیکی منظومه شمسی كه روی آن صورت‌های فلكی و وب ‌ها آمده بود. با نیروی آب كار می‌كرد و هرگاه وب ‌ای را در حال غروب نشان می‌داد، همان وب در همان زمان در آسمان در حال غروب دیده می‌شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Banu Musa brothers", بایگانی تاریخچه ریاضیات مک‌تیوتر, دانشگاه سنت اندروز.
  2. Casulleras 2007.
  3. Casulleras, Josep (2007). "Banū Mūsā". In Thomas Hockey; et al. (eds.). The Biographical Encyclopedia of Astronomers. New York: Springer. pp. 92–4. ISBN 978-0-387-31022-0. (PDF version).
  4. Otto Mayr (1970). The Origins of Feedback Control, MIT Press.
  5. Masood, Ehsad (2009). Science and Islam A History. Icon Books Ltd. pp. 161–163.
  6. O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Banu Musa brothers", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews.
  7. Gutas, Dimitri (1998-07-23). Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early 'Abbasaid Society. Routledge. p. 133. ISBN 0415061334.
  8. فرهنگ اسلام در اروپا ص166.
  9. فرهنگ اسلام در اروپا ج1 ص167.
  10. Bennison, Amira K. (2009). The great caliphs : the golden age of the 'Abbasid Empire. New Haven: Yale University Press. p. 187. ISBN 978-0-300-15227-2. Another important Persian lineage descended from an astronomer were the three Banu Musa brothers, Muhammad, Ahmad and Hasan, who hailed from the northeastern province of Khurasan.

پیوند به بیرون[ویرایش]

  • Manuscript edition of Kitab al-Daraj (a treatise on astrology). Princeton University Digital Library.