ابوسعید سجزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ابوسعیداحمدبن عبدالجلیل سجزی، (وفات:۴۱۴ ه.ق.) ستاره‌شناس و ریاضی‌دان بزرگ و مشهور ایرانی قرن چهارم هجری است که با ابوجعفر احمد بن محمد صفاری و عضدالدوله معاصر و از اهالی سیستان و متولد زابل بوده و در خراسان و شیراز نیز زیسته است. سال تولد او در حدود سال 330 هجری قمری است. [۱]

ابوسعید سجزی از جملۀ دانشمندانی است که در رصد میل اعظم در شهر شیراز تحت نظارت عبدالرحمن صوفی رازی و با حمایت مالی عضدالدوله دیملمی حضور داشته است. بنابه گزارش ابوریحان بیرونی، مقدار میل اعظم در این رصد 23 درجه و 35 دقیقه محاسبه شده است. ابوریحان بیرونی می‌گوید: «از ابوسعید سجزی، اسطرلابی از نو واحد بسط دیدم که شمالی و جنوبی مرکب نبود و آن را اسطرلاب زورقی نامند و او را به جهت آن تحسین نمودم.» این ریاضیدان و ستاره‌شناس مشهور ایرانی قبل از گالیله به این موضوع پی برد که زمین به دور خورشید می چرخد و نه بالعکس که اسناد این مطلب سال‌ها قبل توسط اروپاییان از منطقه سیستان کشف و به اروپا منتقل شده‌است و متأسفانه این اسناد به دست ایرانیان نرسید.

تالیفات ابوسعید[ویرایش]

  • کتاب الاختیار
  • تحصیل القوانین الهندسه المحدود
  • الزایجات الکواکب
  • المدخل
  • رساله در حل ده مسئله
  • رساله فی باب انقسام خط مستقیم ذی النهایه
  • رساله فی خواص الشکل الجسم الحادث
  • رسالة فی عمل البرکار التام و هو برکار المخروط : در مورد ساختمان پرگار تام است.

اعتقاد به چرخش ِ زمین[ویرایش]

شواهدی در تاریخ وجود دارد که سجزی معتقد به چرخش ِ زمین به دور ِ خودش بوده‌است.ابوریحان بیرونی در کتاب ِ "استیعاب الوجوه الممکنة فی صنعة الاسطرلاب" می گوید : " از ابو سعید سجزی، اُسطرلابی از نوع واحد و بسط دیدم که از شمالی و جنوبی مرکّب نبود و آن را اسطرلاب زورقی می نامید و او را به جهت اختراع آن اسطرلاب تحسین کردم چه اختراع آن متکی بر اصلی است قائم به ذات خود و مبنی بر عقیده ی مردمی است که زمین را متحرّک دانسته و حرکت یومی را به زمین نسبت می دهند و نه به کره ی سماوی. بدون شک این شبهه‌ای است که تحلیلش در نهایت ِ دشواری. و قولی است که رقع و ابطالش در کمال صعوبت است. مهندسان و علمای هیئت که اعتماد و استناد ایشان بر خطوط مساحیه(= مدارات و نصف النهارات و استوای فلکی و دائرةالبروج) است؛ در نقض ِ این شبهه و رد آن عقیدت بسی ناچیز و تهی دست باشند و هرگز دفع آن شبهه را اقامت برهان و تقریر دلیلی نتوانند نمود. زیرا چه حرکت یومی را از زمین بدانند و چه آن را به کره ی سماوی نسبت دهند در هر دو حالت به صناعت آنان زیانی نمی‌رسد و اگر نقض این اعتقاد و تحلیل این شبهه امکان پذیر باشد موکول به رای فلاسفه ی طبیعی دان است."[۲]

منابع[ویرایش]

  • علما و دانشمندان سیستان - سیدباقر حسیسنی - روابط عمومی دانشگاه زابل
  • تاریخ ادبیات ایران - ذبیح ا.. صفا
  • بزرگان سیستان - ایرج افشار
  1. قربانی، ابوالقاسم. زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی از سده سوم تا سده یازدهم هجری، ص 254
  2. بررسی‌هایی دربارهٔ ی ابوریحان بیرونی به مناسبت هزاره ی ولادت او، شورای عالی فرهنگ و هنر، مرکز مطالعات و هماهنگی فرهنگی، ص 369 و 370

پیوند به بیرون[ویرایش]