ابن وحشیه
ابن وحشیه با نام کامل أبو بکر أحمد بن علی بن قیس المختار بن عبدالکریم بن جرثیا بن بدنیا بن برطانیا بن علاطیا الکسدانی الصوفی دانشمند نبطیالاصل و از برجستهترین نویسندگان دوران عباسی در حوزه کشاورزی گیاهشناسی کیمیاگری سمشناسی مصرشناسی و علوم غریبه بود که حدود سال ۲۴۶ هجری قمری در قسین نزدیک کوفه زاده شد و حدود سال ۳۱۸ هجری قمری در بغداد درگذشت او خود را از نسل نبطیان ساکنان باستانی بینالنهرین میدانست و به زبان آرامی غربی نبطی تسلط کامل داشت و آثارش را عمدتاً به عنوان ترجمه از متون سُریانی باستانی با قدمت ادعایی تا بیست هزار سال معرفی میکرد هرچند اصالت برخی از این ادعاها مورد مناقشه است و پژوهشگرانی مانند ژاکو هَمِین-آنتِیلا معتقدند که بخشهای اصلی آثار او به قرن ششم میلادی بازمیگردد اما با افزودن عناصر جعلی در قرن دهم میلادی تکمیل شدهاند ابن وحشیه در بغداد زندگی میکرد و معاصر دانشمندانی چون محمد بن زکریای رازی بود و در دربار عباسیان به عنوان مترجم و نویسنده فعالیت داشت او به فرهنگ نبطی افتخار میکرد و آن را در کشاورزی تجارت و علوم عملی برتر از فرهنگهای یونانی و هندی میدانست در حالی که صوفیان را به شدت نقد میکرد و آنها را منحرف مینامید شاگرد اصلی او ابوطالب احمد بن حسین بن علی بن احمد بن محمد بن عبدالملک زیات معروف به ابن زیات بود که پس از مرگ استاد آثارش را تدوین و ویرایش کرد ابن وحشیه بیش از بیست اثر در حوزههای مختلف نوشت که مهمترین آنها الفلاحة النبطیة است این کتاب با بیش از هزار و پانصد صفحه راهنمای جامعی برای کشاورزی است و شامل موضوعاتی چون خاکشناسی آبیاری انتخاب بذر کشت محصولات تأثیر ستارگان بر زراعت طلسمهای حفاظتی برای مزارع و داستانهای اساطیری نبطی میشود و ادعا میکند ترجمهای از متنی سُریانی نوشتهشده توسط شخصی به نام قُثامَی است این اثر تأثیر عمیقی بر ادبیات کشاورزی اسلامی گذاشت و نویسندگان اندلسی مانند ابن بصال و ابن العوام بیش از پانصد و چهل بار به آن ارجاع دادند و از طریق ترجمههای لاتین در قرن دوازدهم به اروپا رسید و پایه انقلاب کشاورزی اندلس و پیشرفت زراعت در قاره سبز شد نسخههای خطی این کتاب در کتابخانههای الجزایر برلین قاهره پاریس و استانبول موجود است کتاب دیگر او کتاب السموم و الترياقات است که در سمشناسی و پادزهرها تخصص دارد و سموم گیاهی حیوانی و معدنی را توصیف میکند و پادزهرهای دارویی و جادویی پیشنهاد میدهد و تحت تأثیر منابع هندی است و بر پزشکی اسلامی تأثیر گذاشت نسخههای آن در کتابخانههای ملی الجزایر و برلین نگهداری میشود یکی از آثار برجسته دیگر شوق المستهام فی معرفة رموز الأقلام است که حدود سال ۳۰۰ هجری قمری نوشته شد و شامل توصیف نود و سه الفبای جادویی از جمله هیروگلیفهای مصری بابلی و یونانی است ابن وحشیه ادعا میکند که هیروگلیفها را با مقایسه با زبان قبطی رمزگشایی کرده و این کار را هشتصد سال پیش از ژان-فرانسوا شامپولیون انجام داده است این کتاب شامل رموز جادویی برای ساخت طلسمها و پیشگویی است و نسخه عربی آن در قرن هفدهم توسط آتاناسیوس کیرشر مطالعه شد و در سال ۱۸۰۶ توسط جوزف فون هامر-پورگشتال به انگلیسی ترجمه گردید هرچند اصالت آن مورد تردید است و ممکن است توسط حسن بن فرج نواده سینان بن ثابت نوشته شده باشد اثر دیگر الأصول الكبير في الصنعة است که در کیمیاگری نوشته شده و با همکاری ابوطالب الزَیّات تدوین گردید و به تبدیل فلزات و اکسیرها میپردازد و بر ابن الدَمشقی تأثیر گذاشت کتاب الجفر و الجامعه نیز در علوم غریبه و پیشگویی است و به جفر یعنی علم حروف و اعداد برای پیشبینی میپردازد و شامل طلسمها و رموز نجومی است و در فهرست ابن ندیم ذکر شده اما نسخه کاملی از آن باقی نمانده سایر آثار نسبتدادهشده شامل اسرار الفلک در نجوم الحیاة والموت فی علاج الأمراض در پزشکی و طرد الشیاطین در دفع ارواح خبیثه هستند که همگی بر علوم غریبه تمرکز دارند ابن وحشیه در حفظ دانشهای باستانی بابلی مصری و نبطی نقش کلیدی داشت و آنها را با چارچوب اسلامی ادغام کرد هرچند برخی پژوهشگران مانند توفیق فَهْد او را مترجم واقعی میدانند و دیگران مانند آلفرد فون گوتشْمید آثار را جعلی و ساختهشده در قرن دهم میشمارند زیرا او نمیتوانست متون میخی یا هیروگلیفها را بخواند و اطلاعاتش احتمالاً شفاهی و از سنتهای روستایی نبطی بود ابن ندیم او را صوفی میخواند اما ابن وحشیه صوفیه را منحرف مینامد و برخی او را شیعه میدانند به دلیل ارجاعات به کوفه و جفر اما شواهد قطعی نیست آثار او پنجرهای به paganism دیرپا در عراق اسلامی است و بر غایة الحکیم Picatrix و آثار مایمونیدس تأثیر گذاشت و در سمشناسی بر ابن سینا و در کشاورزی بر انقلاب اندلس و اروپا مؤثر بود
الفلاحه النبطیه
[ویرایش]مهمترین اثر او کتاب الفلاحه النبطیه در ۱۵۰۰ صفحه بود که اثرگذارترین کتاب در انقلاب زراعتی اندلس و اروپا گردید.
زکریا ابن العوام در کتاب خود ۵۴۰ بار به این کتاب ارجاع داد[۱] ابن بصال و ابن العوام و الطقناری نویسندگان مهمترین کتابهای قرون میانه در اندلس برای نوشتن کتابهای فلاحت خود بارها از این کتاب استفاده کردند.
نویسنده کتاب ادعا میکند که اطلاعات مربوط به مصر باستان و بابل باستان در مورد کشاورزی را که تا ۲۰ هزار سال قدمت دارد در کتاب خود جای داده است و زمانی دانیل خولسون شرقشناس روس نیز بر این باور داشت در صورتیکه بعدها مورخان دلیل آوردند که مسلماً ابن وحشیه نمیتوانسته متون میخی را بخواند، همچنانکه اعراب مصری قادر به خواندن هیروگلیفها نبودند و احتمالا منظور او اطلاعات فلاحتی شفاهی بوده است که سینه به سینه بین مردم منطقه تبادل میشده است. [۲]
آثار
[ویرایش]او عالم به علوم کیمیا و طلسمات و سحر بود و آثاری در این موارد از خود بهجای گذاشته است.[۲]
- طردالشیاطین معروف به اسرار
- کتاب شوق المستھام فی معرفة رموز الأقلام(در ارتباط با زبان شناسی و ترجمه ئ الفبای ملل مختلف)
- سحرالکبیر
- کتاب سحرالصغیر
- کتاب دوار بر مذهب نبطیان
- مذاهب الکلدانیین فی الاصنام. کتاب
- الاشارة فی السحر. کتاب
- اسرارالکواکب. کتاب
- الفلاحةالکبیر و الصغیر
- حاطوثی أباعی [ کذا ] الکسدانی فی النوع الثانی من الطلسمات (ابن وحشیه این کتاب را ترجمه کردهاست)
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Butzer, Karl W. (1994). "The Islamic traditions of agroecology: crosscultural experience, ideas and innovations". Ecumene. 1 (1): 7–50. doi:10.1177/147447409400100102. JSTOR 44251681. S2CID 145363850.
- 1 2 «ابن وحشیهٔ کسدانی». لغتنامه دهخدا. بایگانیشده از اصلی در ۱ نوامبر ۲۰۱۴. دریافتشده در ۱ نوامبر ۲۰۱۴.
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانههای ملی | |
| واژهنامههای زندگینامهای | |
| سایر | |
- برزشناسان اهل عراق
- تاریخنگاران اهل عراق
- عالمان علوم خفیه
- شیعیان اهل عراق
- عراقیهای سده ۱۰ (میلادی)
- عراقیهای سده ۹ (میلادی)
- عربهای سده ۱۰ (میلادی)
- عربهای سده ۹ (میلادی)
- کیمیاگران قرون وسطی اسلام
- گیاهشناسان اهل عراق
- مصرشناسان اهل عراق
- نویسندگان اهل عراق
- نویسندگان عربی سده ۱۰ (میلادی)
- نویسندگان عربی سده ۹ (میلادی)
- برزشناسان
- تاریخنگاران عرب
- نویسندگان عرب