سالنما

یک سالنَما قدیمی

سالنَما (به انگلیسی: Almanac، به آلمانی: Almanach) به‌طور سنتی به کتابچه‌ای اطلاق می‌شود که به صورت سالانه منتشر شده و حاوی اطلاعاتی در مورد تقویم، وضعیت ستارگان، زمان جزر و مد، پیش‌بینی‌های آب و هوا (و در نسخه‌های قدیمی‌تر، پیش‌بینی‌های نجومی/طالع‌بینی) و دیگر اطلاعات عمومی و کشاورزی برای سال پیش رو است.

نیز گونه‌ای نشریه سالانه است که تقویم کاری یک سازمان، شرکت یا پروژه را در خود دارد. این نشریه شامل اطلاعات آب و هوا، برنامهٔ کاشت (در کشاورزی)، جدول جزر و مد و شامل اطلاعات دسته‌بندی‌شده در زمینه‌های تخصصی است که معمولاً روی یک تقویم پیاده‌سازی شده است.

داده‌های ستاره‌شناسی و اطلاعات مختلف آماری در این نشریه‌ها مانند ساعت طلوع و غروب ماه و خورشید، ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی یافت می‌شود.

در کشورهای مسیحی، سالنماها شامل رویدادهای کلیساها، دادگاه‌ها، فهرست برنامه زمانبندی و چیزهای از این دست نیز هست.

واژه‌شناسی

واژهٔ «آلمنخ» (Almanach) در اصل به معنی جدول یا دفتر نجومی ممکن است از واژه عربی المنحة (al-minḥa) یا المنح (al-manḥ) مشتق شده باشد که به معنای «هدیه» و به‌ویژه «هدیه سال نو» است.

تعبیر دیگری آن را برگرفته از اسپانیایی-عربیِ al mankh می‌داند که معنایی در حدود «تقویم آسمان» یا «تقویم فلک» دارد. طبق تعریف فرهنگ دیجیتال زبان آلمانی، واژهٔ Almanach به معنای سالنامه‌ای است همراه با اشعار و تصاویر ادبی، که در اصل «تقویمی با داده‌های نجومی و هواشناسی» بوده و ریشهٔ آن نامطمئن است. بر پایهٔ این تحلیل، واژه احتمالاً برآمده از شکل ایبِری-عربیِ (عربی اندلسی) almanāḫ به معنای «تقویم» است — واژه‌ای که در عربی ناشناخته است. منشأ احتمالی آن به واژه‌ای سُریانی به صورت l·manḥaï (به معنای «در سال آینده») بازمی‌گردد که معنای آن بعدها به «تقویم» یا «جدول زمانی» دگرگون شده است. ممکن است این اصطلاح از عرب‌های اندلس، که در علم نجوم مهارت داشتند، به لاتینیِ قرون وسطی (almanac / almanachus) راه یافته باشد؛ و از آنجا به فرانسوی کهن (حدود سال ۱۳۰۰)، سپس به ایتالیایی (almanacco، حدود سدهٔ ۱۴م)، اسپانیایی (almanaque، حدود ۱۴۱۰)، انگلیسی (almanac، پایان سدهٔ ۱۴م) و سرانجام از طریق فلاندری (almanag، ثبت‌شده در ۱۴۲۶ در اسناد بازرگانی) در سدهٔ شانزدهم میلادی وارد زبان آلمانی شد.

اما طبق نظر فرهنگ ریشه‌شناسی کلوگه (Kluge)، این واژه از یونانیِ alemenichiaká مشتق است، که در سدهٔ چهارم میلادی (در آثار اوسبیوس) برای اشاره به تقویم‌های مصری به‌کار می‌رفت و احتمال داده می‌شود که ریشه‌ای قبطی داشته باشد. از طریق لاتینیِ میانه (almanachus)، صورت‌های انگلیسی almanac (۱۲۶۷)، ایتالیایی almanaco (۱۳۴۵) و فرانسوی almanach (اوایل سدهٔ ۱۵م) پدید آمدند. در زبان آلمانی نو نیز این واژه در سدهٔ پانزدهم از طریق فلاندری almanag (مقایسه کنید با هلندی almanak) راه یافت.

بر پایهٔ نظر کلوگه، شکل عربیِ «almanah» در واقع وام‌گرفته از لاتینیِ میانه است، نه سرچشمهٔ آن.