کارون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۰°۲۵′۳۹″شمالی ۴۸°۰۹′۵۵″شرقی / ۳۰٫۴۲۷۵°شمالی ۴۸٫۱۶۵۳°شرقی / 30.4275; 48.1653

Karun river basin.png

{{جعبه چهارمحال و بختیاری ، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد |ریزشگاه =اروندرود |کشورهای حوزه زهکشی =ایران |طول =۹۵۰ کیلومتر[۱] |ارتفاع = |ارتفاع ریزشگاه = |میانگین بده = |حوزه آبخیز = |دبی = ۴۵۳ متر مکعب بر ثانیه |نام‌های دیگر = |مختصات= |حوزه آبریز =۶۰۰۰۰کیلومتر مربع[۱] }} رود کارون پرآب‌ترین و بزرگ‌ترین رودخانه ایران است. این رود در سنگ نوشته‌های باستانی کرن، کرنک و کوهرنگ نیز نامیده می‌شد و اولین تمدن‌های بشری در کنار این رود تشکیل گردیده‌است.[۲] برخی نیز رودخانه کارون را همان رودخانه باستانی کوپرتس می‌دانند.[۳] این رود با درازای ۹۵۰ کیلومتر طولانی‌ترین رود ایران است و همچنین تنها رود ایران است که بخشی از آن قابل کشتیرانی است.[۴] آب آشامیدنی کلان‌شهر اهواز از رودخانه کارون تأمین می‌شود.[۵] در حاشیه این رود تمدن‌های بزرگی از ایران شکل گرفته‌است. رودخانه کارون به غیر از تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی و تولید برق مصرفی دارای مواهب دیگری نیز است از جمله بستر مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد مکان‌های تفریحی پررونق و نیز حمل و نقل کالا هست به علت آنکه از طریق آن می‌توان کالاهای تجاری و صادراتی کشور را با استفاده از حمل و نقل آبی، از اهواز و حتی شوشتر تا بنادر بین‌المللی خوزستان مانند خرمشهر و آبادان منتقل کرد.[۶]

رود کارون ۱۱۷اُمین اثر طبیعی است که توسط سازمان میراث فرهنگی در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت.

واژه‌شناسی[ویرایش]

این واژه در زبان سنسکریت کارونیه[۷] به معنای ستودنی بوده است.[۸]

سرچشمه و شاخه‌ها[ویرایش]

رود کارون در منطقه شوش
ماهیگیری در کارون
دو قایق کوچک ماهیگیری در کارون

سرچشمه شاخه‌های اصلی کارون (ارمند، کوهرنگ و بازفتزردکوه بختیاری در استان چهار محال و بختیاری است؛ ولی شاخه‌های فرعی آن از کوه‌های گوناگون سرچشمه می‌گیرند:

خرسان از دنا در استان کهگیلویه و بویراحمد و رودخانه‌های دامنه شمالی دنا در سمیرم اصفهان

2ـ رودخانه‌های شهرستان الیگودرز لرستان.

3ـ رودخانه های گلرود و آبسرده در بروجرد.

4ـ رودخانه های تیره و ماربره از شهرستان دورود

5ـ رودخانه‌های شهرستان فریدونشهر اصفهان.

این رود، پس از گذر از مناطق کوهستانی و پر پیچ و خم در قسمت های عشایر نشین شهرستان های اندیکا و مسجدسلیمان، وارد دشت خوزستان می‌شود. رود کارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم می‌شود که در جنوب شوشتر با یکدیگر پیوند می‌یابند. مهم‌ترین شاخهٔ فرعی کارون، رود دز است که پس از عبور از استان لرستان وارد خوزستان شده و پس از عبور از کنار شهر دزفول در جنوب شوشتر در منطقه ای به نام بند قیر به کارون می‌پیوندد. رود کارون در مرز ایران و عراق، به اروندرود پیوسته و روانه خلیج فارس می‌شود. پیچ و خم‌های موجود در سر راه این رود، خوزستان را به جلگه‌ای بی‌نظیر تبدیل کرده‌است.روزانه ۲۰ هزار متر مکعب آب از رودخانه کرخه توسط آبراهی به نام کانال شهید چمران به رودخانه کارون منتقل می‌شود.[۵]

سدها[ویرایش]

سدهای مختلفی بر روی این رودخانه ساخته شده‌اند که مهم‌ترین آنها، سدهای کارون ۱، کارون ۳، کارون ۴، مسجد سلیمان و در پایین‌تر، سدهای گتوند علیا و سد تنظیمی گتوند می‌باشند.

نمایی از پل سفید و رودخانه کارون.

وضعیت رود کارون[ویرایش]

کشتی‌های متروکه و پل کارون در خرمشهر.

آبرسانی[ویرایش]

آبرسانی شهرهای شمال شرق خوزستان از سد کارون ۳ در دست مطالعه توسط سازمان آب و برق خوزستان است. هدف از این طرح تأمین آب سالم و بهداشتی شهرهای ایذه و باغملک می‌باشد.

محیط زیست کارون[ویرایش]

آلودگی رود کارون از مشکلات مهم این رودخانه است. سازمان آب و برق خوزستان بر این باور است که شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی با ورود آلاینده‌ها و زهاب‌های خود یکی از آلوده کنندگان اصلی رودخانه کارون هستند. شرکت توسعه نیشکر به عنوان یکی از آلاینده‌های رودخانه کارون در ستاد جرایم دادگستری خوزستان (که آلودگی این رودخانه را به صورت ویژه از سال ۸۸ دنبال می‌کند) نیز نام برده شده‌است.[۹]

معاونت کشاورزی شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی می‌گوید: «قطره‌ای از زه آب‌های کشت و صنعت‌های نیشکر در جنوب خوزستان وارد کارون نمی‌شود و شرکت توسعه نیشکر در راستای حفظ شرایط مطلوب کیفی رودخانه کارون نسبت به احداث جمعاً” ۲۴۲ کیلومتر کانال برای جلوگیری از ورود زه آب‌های خود به کارون اقدام کرده‌است، بطوریکه می‌توان گفت این شرکت تنها مجموعه کشاورزی استان خوزستان است که برای عدم انتقال زه آب اراضی به رودخانه‌های منطقه اقدام نموده‌است همچنین کشت و صنعت‌های نیشکری خود بهره‌بردار آب کارون هستند، پس بدون شک اگر شرکت‌های نیشکری تأثیر ناگواری بر کیفیت آب کارون داشته باشند تیشه به ریشه خود می‌زنند، بنابراین رابطه بین توسعه نیشکر و کارون یک رابطه متقابل است و ما باید با حفظ کارون تولید پایدار خود را ثبات ببخشیم».[۱۰]

پسابهای کشاورزی مهم‌ترین منبع آلودگی رودخانه کارون است که ۴۸ درصد پسابهای ورودی به کارون را شامل می‌شوند. پس از پسابهای کشاورزی، نیز فاضلاب شهری با ۲۶ درصد در رتبه دوم آلایندگان رودخانه کارون قرار دارد.[۱۱]

همچنین احداث مزارع پرورش غیرمجاز ماهی در سرشاخه‌های رودخانه بزرگ کارون از جمله رودخانه ارمند، رودخانه بهشت آباد، کاج، کارون میانی و… در استان چهارمحال و بختیاری، محیط زیست این رودخانه را تحت تأثیر قرار داده و عملاً حیات اکوسیستم آبی و تنوع زیستی این رودخانه را با خطر روبرو کرده‌است.[۱۲]

ضرورت لای‌روبی[ویرایش]

پس از جنگ ایران و عراق، و با ته‌نشینی رسوبات و شناورهای صیادی، این رودخانه برای کشتیرانی غیرقابل استفاده شده‌است. انجام طرح‌های لایروبی رودخانه، از جمله راهکارهای پیشنهادی برای رفع این مشکل است.[۱۳][۱۴]

۲۳ میلیون مترمکعب از رودخانه کارون باید لایروبی شود که حدود ۱۰ میلیون مترمکعب از این میزان، مربوط به لایروبی در محدوده شهر اهواز است.[۱۱]

انتقال آب و خطر خشک شدن کارون[ویرایش]

تاکنون ۱۰ طرح انتقال آب از سرشاخه های کارون بزرگ (کارون و دز) به فلات مرکزی اجرا شده یا در حال اجراست. پیش از این سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان بازرسی کل کشور و مرکز پژوهش های مجلس مخالفت خود را با اجرای طرح های انتقال آب اعلام کرده اند.

هفتمین طرح انتقال آب کوهرنگ ۳ ، برای انتقال ۲۵۰ میلیون مترمکعب از سرشاخه های کارون به زاینده رود اجرا شده که پیش از تکمیل در حال بهره برداری است. مجوز این طرح در سال ۹۳ باطل شده بود که در سال ۹۶ درخواست منع توقیف عملیات اجرایی سد کوهرنگ از سوی سازمان محیط زیست به قوه قضاییه اعلام و مجوز آن تمدید شد که شکایت انجمن های محیط زیستی از معاون سازمان حفاظت محیط زیست را به دنبال داشت.

پروژه انتقال آب سرشاخه‌های کارون به دشت رفسنجان (ونک-سولگان) که از سال ۱۳۸۱ مسکوت مانده بود در سال ۱۳۹۳ با نامه وزارت نیرو دوباره به جریان افتاده که انتقادات بسیاری را به دنبال داشته است. کلانتری رییس سازمان حفاظت محیط زیست در آخرین سفر خود به خوزستان گفته بود که این طرح به دلیل مشکلات زیست محیطی رد شده است.

فعالان محیط زیست معتقد هستند این طرح در سکوت در حال اجراست و تفاهم نامه اجرای آن میان استاندار چهارمحال و بختیاری و شرکت مجری طرح در پارسال، در روزهای اخیر منتشر شده است.

طرح بهشت آباد نیز برای انتقال یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب از کارون به استان های اصفهان، کرمان و یزد برنامه ریزی شده است. این طرح نیز فاقد ارزیابی زیست محیطی است.

کاهش شدید آب رودخانه کارون باعث شده سواحل و تفریحگاه آن به محلی برای تجمع حشرات و حیوانات موذی تبدیل شود. در پاییز سال ۱۳۹۲ این رودخانه دچار کم‌آبی شدید شد بطوریکه در اهواز ارتفاع آب به یک متر رسید. در فروردین ۹۸ بدلیل بارش های مطلوبی که در زمستان و پاییز ۹۷ و همچنین فروردین ۹۸ صورت گرفت و ورود سیلابهای بالا دست به کارون، ارتفاع آب تا حد زیادی بالا آمد بطوریکه وضعیت اضطراری اعلام شد.[۱۵].[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ وبگاه رسمی سد و نیروگاه کارون ۳
  2. «رودخانه کارون، ایرانگردی تیشینه».
  3. «ثبت روز ملی کارون، پایگاه خبری فضای سبز و محیط زیست ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۳.
  4. «کتابخانه کودک». کتابخانه کودک. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۰۳.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ایرنا[پیوند مرده]، کد خبر: ۳۶۷۰۳۸ زمان مخابره: ۱۳۸۷/۱۲/۵
  6. «گزارش مکتوب…، واحد مرکزی خبر». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۳.
  7. kârunya
  8. Williams Monier. Etymologically and philologically arranged with special reference to cognate Indo-European languages. Oxford 1964
  9. خبرگزاری فارس
  10. «پایگاه خبری نیشکرنیوز». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۹.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «مرگ تدریجی کارون بزرگترین و زیباترین رودخانه ایران». مرکز مطالعات خلیج فارس.
  12. «وضعیت بحرانی رودخانه کارون». شبکه ایران.
  13. «کشتیرانی در خرمشهر احیا می‌شود/ آغاز لایروبی کارون در خرمشهر». khouznews. ۲۴ خرداد ۱۳۹۰.
  14. «آغاز لایروبی رود کارون پس از ۳۳ سال». روزنامه جام جم (شماره ۳۱۵۳). ۲۴ خرداد ۱۳۹۰. ص. صفحهٔ ۱۵.
  15. «کارون در آستانه خشک شدن». فرارو.

پیوند به بیرون[ویرایش]