مارون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مارون یا رودخانه مارون، از رودخانه‌های جنوب غربی ایران است، که از رشته کوه زاگرس در استان کهگیلویه و بویراحمد سرچشمه می‌گیرد و با عبور از بهبهان، در استان خوزستان جریان می‌یابد و به نام رود جراحی، به تالاب شادگان و در فصل‌های پرآب، به خلیج فارس می‌ریزد.

پیشینه[ویرایش]

نام اصلی و قدیمی رودخانه مارون، «تاب» است و در بیشتر منابع جغرافیایی نام آن ذکر شده است. رودخانه تاب یا طاب، سرحد جغرافیایی استان‌های فارس و خوزستان بوده، ولی امروز از میانهٔ خاک کهگیلویه و بویراحمد، روستای آبریز و زیرنا، در منطقه دشمن زیاری سرچشمه می‌گیرد، سپس از شهرستان‌های بهبهان و آغاجاری در استان خوزستان نیز گذر می‌کند. رودخانه تاب در حدود قرن ۱۳ هجری به استناد نوشته فارسنامه ناصری، به رودخانه مارون تغییر نام یافت. رود مارون از کوه‌های نیل و چشمه‌سارهای دامنه کوه‌های سادات از رشته کوه زاگرس سرچشمه گرفته و پس از طی مسافت ۱۲۰ کیلومتر به دریاچه سد مارون می‌رسد و از طریق تنگ تکاب وارد دشت بهبهان می‌شود و توسط سد انحرافی شهدا و شبکه آبیاری بهبهان، دشت بهبهان و سپس از طریق سد انحرافی جایزان، دشت جایزان را مشروب نموده و در محلی به نام قلعه شیخ، پس از دریافت رود اعلا در رامهرمز، نام جراحی به خود گرفته و به تالاب شادگان می‌ریزد. این رود در مواقع پرآبی از طریق خورموسی وارد خلیج فارس می‌شود.

آب رود مارون در بالادست از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است و در قسمت‌های پایین‌دست به خصوص از عیدنک (در نزدیکی روستای لنده) به بعد و تا قبل از ورود به دشت بهبهان، به واسطه عبور از لایه‌های گچی و نمکی، دریافت شاخه‌های شور و پس از آن به علت گرما و تبخیر زیاد، کیفیت نامطلوبی پیدا می‌کند. علی‌رغم متفاوت بودن کیفیت آب، رود مارون نقش اساسی در پیدایش حیات جوامع روستایی در حاشیه مسیر عبور خود داشته است و این امر سبب به وجود آمدن شهرهای نسبتاً بزرگی مانند بهبهان، رامشیر و شادگان شده است.

مشخصات جغرافیایی[ویرایش]

رودخانه مارون چندین سرچشمه دارد، که بخش اعظم آن از بلندی‌های سفید کوه در فاصله ۲ کیلومتری از روستای آبرزگه و سرشاخه دیگر آن از ارتفاعات کوه سیاه در استان کهگیلویه و بویراحمد سرچشمه می‌گیرد. حوزه آبریز مارون، مناطق غربی بویراحمد سفلی و قسمت اعظم طیبی و دشمن زیاری را در بر می‌گیرد. این رود پس از عبور از دم لوداب، وارد مناطق دشمن زیاری و طیبی می‌شود و در مسیر خود نیز چندین شعبه را دریافت می‌کند و پس از عبور از میان سوق و لنده از آخرین نقطه کهگیلویه به نام تنگ تکاب می‌گذرد و به سمت بهبهان و اهواز در استان خوزستان جریان می‌یابد و به نام رود جراحی به خلیج‌فارس می‌ریزد.

سد مارون[ویرایش]

سد مارون با ابعاد ۳۴۰ متر طول و ۱۷۵ متر ارتفاع، بر روی رودخانه مارون و در فاصله ۱۵ کیلومتری از شمال بهبهان، در استان خوزستان مستقر می‌باشد، که بطور میانگین ظرفیت نصب‌شده‌ای معادل ۱۵۰ مگاوات برق‌آبی و آب مورد نیاز کشاورزی را تأمین می‌کند. سد تنظیمی کوچک‌تری به‌نام مارون۲ نیز در پایین‌دست این رودخانه طراحی شده است. رودخانه مارون در محلی به‌نام جم‌صبی وارد دشت خوزستان می‌شود. رود جراحی حاصل تلاقی این رود و رود اعلا، در محلی به نام چم هاشم است.[۱]

منابع[ویرایش]

  1. مدخل جَرّاحی در دانشنامه جهان اسلام

مختصات: ۳۰°۳۰′۵۰″ شمالی ۴۸°۱۸′۳۲″ شرقی / ۳۰.۵۱۳۸۹° شمالی ۴۸.۳۰۸۸۹° شرقی / 30.51389; 48.30889