بحران ریزگردهای استان خوزستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ساحل کارون و پل سفید، پیش و پس از گردوخاک در شهر اهواز، ۲۱ مهر ۱۳۹۳ خورشیدی
تالاب‌هایی که بر اثر انتقال آب در سال‌های اخیر در جنوب شرقی عراق خشک شده‌اند.
تالاب‌هایی که بر اثر انتقال آب در سال‌های اخیر در جنوب شرقی عراق خشک شده‌اند.

بحران ریزگردهای خوزستان یک بحران زیست‌محیطی است که در استان خوزستان وجود دارد. در حال حاضر، کانون اصلی تولید این ریزگردها، از داخل ایران است اما ریزگردهایی که از کشورهای همسایه از جمله عراق وارد خاک ایران می‌شوند شرایط را تشدید کرده‌اند. بخش‌های جنوبی تالاب هورالعظیم در ایران و نابودی تالاب‌های بین‌النهرین در عراق[۱] کانون‌های اصلی تولید ریزگردها هستند.[۲] گردوغبارها و ریزگردها در چند سال اخیر در ایران افزایش یافته‌اند که علت آن خشک شدن تالاب‌های ایران و عراق[۳] است.[۴] با انتقال آب و خشک شدن بیش از ۲ میلیون هکتار از تالاب‌های عراق و بیش از ۴۰ درصد تالاب‌های خوزستان، این تالاب‌ها تبدیل به کانون ریزگرد شده و یکی از راهِ حل‌ها برای حلّ این معضل، احیای تالاب‌ها است.[۳] مقابله با ریزگردها راهکار کوتاه مدت ندارد و نیازمند مقابله‌ای چندین‌ساله است.[۵]

تاریخچه[ویرایش]

از میان رفتن باتلاق بین‌النهرین، ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ میلادی

ریزگردها به‌صورت موردی از سال ۱۳۸۲ خورشیدی در اهواز دیده شده و از سال ۱۳۸۴ به صورت جدّی افزایش پیدا کرد و اوج آن بین سال‌های ۸۷ تا ۸۹ خورشیدی بود. در کشور عراق ۲٫۵ میلیون هکتار مساحت تالابی وجود دارد که تا سال ۱۳۷۹ خورشیدی و پس از جنگ خلیج فارس، چیزی در حدود ۱٫۵ تا ۲ میلیون هکتار از این تالاب‌ها خشک یا کاربری تالابی خود را از دست دادند. سازمان ملل در همان سال ۲ موضوع را به عنوان بزرگ‌ترین فاجعه زیست‌محیطی جهان معرفی کرد که یکی از آن‌ها خشکی تالاب‌های بین‌النهرین بود. در سال ۱۳۸۶ خورشیدی، خشکسالی به اوج خود رسید و سبب خشکی بخش عمده‌ای از تالاب‌های شادگان و هورالعظیم شد.[۳]

عوامل ایجاد[ویرایش]

مسئولان محیط زیست و کارشناسان این حوزه، منشأ اصلی این بحران را خشک‌شدن بخش بزرگی از تالاب هورالعظیم می‌دانند. دو سوم این تالاب در کشور عراق و یک سوم آن در ایرن واقع است. علاوه بر تغییرات آب‌وهوایی منطقه، عوامل دیگری نیز به خشک شدن بخش بزرگی از این تالاب انجامیده‌است. در عراق تخلیه بخش‌هایی از باتلاق در ۱۹۵۰ میلادی آغاز شد و تا ۱۹۷۰، برای گرفتن زمین برای کشاورزی و اکتشاف نفت ادامه داشت. با این حال، در اواخر ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، در دوران ریاست جمهوری صدام حسین، این کار گسترش یافت و به اخراج مسلمانان شیعه از تالاب انجامید، چرا که او تصور می‌کرد گروه‌های مسلحی در این مکان زندگی می‌کنند. تا سال ۲۰۰۳ و سقوط صدام که آب دوباره به این منطقه باز شد، بیشتر از نود درصد این تالاب خشک شده بود.[۶] همچنین برخی کارشناسان محیط زیست علت خشک شدن بخشی از این تالاب را حفاری‌های وزارت نفت ایران می‌دانند.[۷]

معصومه ابتکار ـ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ـ نیز منشأ بخش دیگری از این ریزگردها را عراق معرفی می‌کند.[۸] این در حالی است که برخی علل این بحران را فرامنطقه‌ای می‌دانند.[۹] سازمان هواشناسی ایران نیز با توجه به گزارش داده‌های دیدبانی منطقه، منشأ گردوخاک را داخلی دانسته و خیزش گردوخاک را در بخش‌های جنوبی استان خوزستان می‌داند و همانگونه که نقشه‌های تاوایی نشان می‌دهند، گردوخاک تولیدشده در سطح زمین، در حدّ واصل بین هستهٔ تاوایی مثبت و منفی جابجا می‌شود و این مطلب نشانگر این است که منشأ گردوخاک نمی‌تواند از عراق باشد.[۱۰] مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد اعلام کرده‌است: «گسترش کویرها و خشکسالی، سالانه ۴۲ میلیارد دلار از ارزش تولیدات کشاورزی کاسته و باعث عدم امنیت قضایی، قحطی و فقر می‌شود.»[۱۱]

مهار[ویرایش]

طرح‌ها و اقدامات دولت ایران در مهار ریزگردها چندان موفق نبوده است. سال ۱۳۹۲، ۱۸ نماینده استان خوزستان در مجلس شورای اسلامی در اعتراض به کمبود بودجه برای مهار ریزگردها استعفا دادند.[۲]همچنین 7 نفر از نمایندگان این منطقه از بیماری های سختی رنج می برند.

بحران زیست‌محیطی[ویرایش]

این بحران باعث شده است شهر اهواز مرکز این استان از سوی سازمان بهداشت جهانی به عنوان یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان شناخته شود که باعث مشکلات تنفسی ساکنان این شهر شده است.[۹] احتمال آلوده بودن این ریزگرد به مواد رادیواکتیو نگرانی‌های گسترده‌ای در مورد تأثیر این پدیده بر سلامت شهروندان بوجود آورده است.[۱۲][۱۳] سالانه حدود ۲۲ هزار نفر در استان خوزستان به دلیل مشکلات ناشی از آلودگی هوا و ریزگردها به بیمارستان و مراکز درمانی مراجعه می‌کنند.[۱۴] در آبان ۱۳۹۴ در پی بارش باران اسیدی در این استان، برای صدها نفر مشکلات تنفسی پیش آمد که آنان را به بیمارستان کشانده و به بستری‌شدن بیش از یکصد نفر منجر شد.[۱۵] در برخی از روزهای سال میزان گرد و غبار در آبادان ۲۲۵، اندیمشک ۱۲۷، سوسنگرد ۷۶۷، امیدیه ۶۵۴، بهبهان ۵۸۹، گتوند ۱۶۶ و شوش ۴۶۰ میکروگرم بر مترمکعب گزارش شده است، این در حالی است که میزان آلایندگی استاندارد ۱۵۰ تا ۲۵۰ میکروگرم بر مترمکعب است.[۷] شدت ریزگردها در اهواز به اندازه‌ای است که از نهایت قدرت سنجش آنالایزرهای سازمان محیط زیست ایران بیشتر است.[۲]

پیامدها[ویرایش]

تعطیلی مدارس، تعطیلی ادارات، قطعی برق، قطعی آب، اختلال در تنفس، و … بخش‌هایی از مشکلاتی است که مردم خوزستان با ریزگردها تجربه کرده‌اند.[۱۶]

نیمه‌تعطیل شدنِ شهر اهواز در پیِ آلودگی هوا[ویرایش]

با قطع آب و برق خوزستان به حالت نیمه تعطیل درآمد. از نخستین ساعت‌های بامداد شنبه، ۲۳ بهمن ۱۳۹۵ خورشیدی، آب و برق در اغلب شهرهای بزرگ خوزستان قطع شد و مراکز آموزشی و اداره‌ها تعطیل شدند.[۱۷] گردوغبار شدید و رطوبت زیاد علت این وضعیت اعلام شد. در پیِ آن، جمعی از مردم اهواز در اعتراض به شرایط سخت و روزهای بحرانی اخیر خوزستان در اهواز تجمع کردند. در این تجمع مردم با بیان شعارهایی و در دست داشتن پلاکاردهای اعتراضی، اعتراض خود را به وضعیت قطعی آب و برق، نبود مدیریت مناسب در شرایط آلودگی هوا و در شرایط بحرانی خوزستان و عملکرد ضعیف رئیس سازمان محیط زیست در رسیدگی به موضوع ریزگردها و بحث انتقال آب، اعلام و خواستار رسیدگی سریع به این موضوعات شدند.[۱۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ««نابودی تالاب‌های بین‌النهرین عامل ورود ریزگرد به ایران است»». رادیوزمانه، ۲۹ خرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «هوای اهواز همچنان ناسالم است». رادیوزمانه، ۱۳ بهمن ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ شناسه خبر: 558075. ««خشکی تالاب‌ها مهم‌ترین عامل ورود ریزگردها به کشور / نابودی بیش از ۴۰ درصد تالاب‌های خوزستان»». تسنیم، ۲۴ آبان ۱۳۹۳–۱۲:۳۳. بازبینی‌شده در ‏۲/۲۵/۲۰۱۷ میلادی. 
  4. ««نابودی تالاب‌های بین‌النهرین عامل ورود ریزگرد به ایران است»». رادیوزمانه، ۲۹ خرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ‏۲/۲۵/۲۰۱۷ میلادی. 
  5. http://zistboom.com/fa/news/28694/عوامل-ایجاد-و-توسعه-ریزگردها-در-کشور-و-راه-های-مقابله-با-آن
  6. CURTIS J. RICHARDSON AND NAJAH A. HUSSAIN (June 2006). "Restoring the Garden of Eden: An Ecological Assessment of the Marshes of Iraq". www.biosciencemag.org. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «منشأ گرد و غبار اهواز کجاست؟». همشهری آنلاین، ۱۱ بهمن ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  8. «دو سازمان دربارهٔ گرد و غبار خوزستان و ایلام به رئیس‌جمهور گزارش می‌دهند». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۳ بهمن ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «نفس اهوازی‌ها تنگ‌تر می‌شود، دلیلش همچنان نامعلوم است». بی‌بی‌سی فارسی، ۰۴ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  10. «تحلیل گردوخاک ۹ و ۱۰ بهمن ۱۳۹۳ خوزستان». سازمان هواشناسی ایران، ۲۱ بهمن ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  11. http://zamaaneh.com/pejman/2007/06/post_40.html
  12. «اورانیوم، معمای حل نشده ریزگردها». رادیوزمانه، ۲۵ شهریور ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  13. «'اورانیوم ضعیف شده در هوای خوزستان باقی‌مانده از حمله آمریکا به عراق '». بی‌بی‌سی فارسی، ۰۷ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  14. «مراجعه سالانه ۲۲ هزار نفر در خوزستان به مراکز درمانی به دلیل آلودگی هوا». رادیوزمانه، ۰۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۸ فوریه ۲۰۱۵. 
  15. «'باران اسیدی' سه هزار خوزستانی را راهی بیمارستان کرد». بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۵. 
  16. سرویس: اجتماعی. «خانم ابتکار! فریاد مردم خوزستان از زیر «خروارها خاک» به گوش شما نمی‌رسد». تسنیم، ۲۴ بهمن ۱۳۹۵–۱۱:۵۵ - شناسه خبر: 1325742. بازبینی‌شده در ‏۲/۲۵/۲۰۱۷ میلادی. 
  17. http://www.dw.com/fa-ir/با-قطع-آب-و-برق-خوزستان-به-حالت-نیمه-تعطیل-درآمد/a-37508718
  18. http://khouzestan.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=86391