سد کارون ۳

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کارون ۳
سد کارون ۳
اطلاعات کلی
نام رسمی: کارون ۳
کشور: ایران پرچم ایران
رودخانه: کارون
محل: ۲۸ کیلومتری شرق ایذه
در استان خوزستان
کارون ۳ بر ایران واقع شده‌است
کارون ۳
نوع سد: بتنی دوقوسی
ارتفاع از پی: ۲۰۵ متر
طول تاج: ۴۶۲ متر
عرض در پی: ۲۹٫۵ متر
عرض تاج: ۵٫۵ متر
نوع سرریز: ۳ نوع سرریز دریچه‌دار،
آزاد و روزنه‌ای
تاریخ آغاز ساخت: ۱۳۷۳
تاریخ پایان: ۱۳۸۳
اطلاعات مخزن
حجم مخزن: ۲٬۹۷۰ میلیون متر مکعب
مساحت دریاچه: ۴۸٫۲ کیلومتر مربع
طول دریاچه: ۶۰ کیلومتر
پانویس‌ها
بلندترین سد ساخته‌شدهٔ ایران[۱]

مختصات: ۳۱°۴۸′۰۰″شمالی ۵۰°۰۵′۳۵″شرقی / ۳۱.۸°شمالی ۵۰.۰۹۳°شرقی / 31.8; 50.093 سد کارون ۳ یکی از بزرگ‌ترین سدهای ایران است، که بر روی رودخانه کارون در شهرستان ایذه شهر دهدز در جنوب غربی ایران احداث شده‌است. نیروگاه این سد در حال حاضر با تولید سالیانه ۴۱۷۲ میلیون کیلووات ساعت انرژی یکی از بزرگترین نیروگاه‌های برق‌آبی کشور است.[۲] هدف از احداث سد و نیروگاه کارون ۳، تأمین بخشی از برق مورد نیاز کشور ایران و نیز کنترل سیلاب‌های مخرب است.

ساختگاه سد و نیروگاه کارون ۳، در ۲۸ کیلومتری شرق شهرستان ایذه و در فاصله ۶۱۰ کیلومتری مصب رودخانه کارون در شمال شرقی استان خوزستان است. این طرح در حدود ۱۲۰ کیلومتری بالادست سد شهید عباسپور (کارون ۱) قرار دارد. فاصله هوایی طرح کارون ۳ از اهواز، تقریباً ۱۴۰ کیلومتر است.[۱] ارتفاع بدنه سد ۲۰۵ متر و حجم مخزن سد ۳ میلیارد متر مکعب است. عملیات اجرایی این طرح در سال ۱۳۷۳ آغاز و در سال ۱۳۸۳ به پایان رسیده است. از زمان آبگیری سدکارون۳ تاکنون بیش از ۸ سیلاب با دبی بیش از ۲۰۰۰ مترمکعب بر ثانیه توسط این سد مهار شده است که از آن جمله می‌توان به دو سیلاب ۶۵۰۰ و یک سیلاب ۴۳۰۰ مترمکعب بر ثانیه اشاره کرد.[۲]

از جمله پروژه‌های مهمی که در حین ساخت سد کارون۳ اجرا شد احداث جاده جایگزین محور شهرکرد به ایذه بود. در هنگام آبگیری سد، این جاده ارتباطی به زیر آب می‌رفت. جهت برقراری ارتباط دوباره، ۷ کیلومتر جاده، سه رشته تونل و دو دهنه پل بر روی دریاچه سد با طول عرشه ۳۳۶ و ۲۱۴ متر ساخته شد. پل بزرگ کارون۳ با دهانه ۲۶۴ متر دارای طویل‌ترین دهانه پل در ایران است.[۲]

اهداف طرح[ویرایش]

  • کنترل سیلاب‌های فصلی رودخانه کارون؛
  • بالا بردن قدرت تنظیم آب برای مصارف شرب و کشاورزی؛ و
  • تولید انرژی برق‌آبی.[۲]

ویژگی‌های شاخص سد کارون ۳[ویرایش]

پل‌های قوسی سد کارون ۳
  • بیشترین حجم بتن‌ریزی در بدنه سدهای دوقوسی کشور؛
  • بیشترین حجم حفاری و تزریق در ایران وسومین در جهان؛
  • دارای بزرگترین مغار نیروگاه در کشور و از جمله ده مغار بزرگ نیروگاهی جهان؛
  • بزرگترین حوضچه استغراق در کشور؛ و
  • احداث بزرگترین پل فلزی زیر قوسی، و بزرگ‌ترین پل کابلی کشور (در زمان افتتاح).[۲][۳]

فعالیت‌های طرح در حوزه توسعه منطقه‌ای[ویرایش]

  • احداث بخشی از راه شهرکرد به ایذه، سه دهانه تونل و دو دستگاه پل عظیم؛
  • شناسایی بخشی از میراث فرهنگی منطقه حین طرح نجات بخشی طرح کارون۳؛
  • احداث یک باب مدرسه و تکمیل چند باب مدرسه دیگر؛
  • احداث ساختمان بهداری دهدز؛
  • احداث ساختمان بخشداری دهدز؛
  • جابه‌جایی مرقد امامزاده شهپر و بنای بارگاه جدید برای امامزاده؛
  • احداث ۱۷ کیلومتر جاده سادات به بارز؛ و
  • بهسازی بخشی از معابر شهری و روستایی منطقه.[۲]

اثرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی[ویرایش]

در طی دوران احداث سد و نیروگاه کارون۳، پیامدهای احداث سد و تشکیل دریاچه آن مورد توجه بوده است. در طول این دوران نیروهای شاغل در کارگاه کارون۳ در زمان اوج فعالیت‌ها نزدیک به ۷ هزار نفر بوده‌اند. این در حالی‌است که فرصت‌های اشتغال به وجود آمده در طرح کارون۳ (اشتغال مستقیم و غیرمستقیم) بالغ بر ۲۲ هزار نفر بوده است. در حریم کارگاه و دریاچه کارون۳، تعداد ۶۳ پارچه آبادی کوچک و بزرگ واقع شده که ۳۹ روستا عرصه و اعیان خود را از دست داده و مابقی بخشی از اراضی خود را. در سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ طرحی تحت عنوان مطالعات اجتماعی، اقتصادی و طبیعی حوضه بالادست سد کارون۳ در سازمان اجرایی طرح و توسط معاونت پژوهشی جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران اجرا شد. هدف از اجرای طرح مذکور بررسی ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی و طبیعی حوضه بالادست سد و شناسایی راه‌های کاهش یا جلوگیری از بروز مسایل اجتماعی ناشی از احداث سد و انتقال جمعیت ساکن در روستاهای منطقه بوده است. بر اساس این بررسی‌ها، اطلاعات جامع و دقیقی در هر حوزه جمع‌آوری و تنظیم شده و در بخش تلفیق، مجموعه‌ای از پیشنهادهای معطوف به اشتغال آرایه شده است.[۲]

نیروگاه کارون۳[ویرایش]

در کنار سد کارون ۳، نیروگاه کارون ۳- یک نیروگاه زیرزمینی- با ظرفیت ۲۲۸۰ مگاوات و تولید سالیانه ۴۱۷۲ میلیون کیلووات ساعت، برق مورد نیاز ایران را در زمان اوج مصرف تأمین می‌نماید. این نیروگاه از زمان بهره‌برداری در اسفند ماه سال ۱۳۸۳ تا پایان سال ۱۳۸۶ توانسته ۱۱۳۸۲ میلیون کیلووات ساعت انرژی برق تولید کند.[۲]

ابزار دقیق[ویرایش]

در کارگاه کارون۳ از ابزاردقیق متنوعی جهت رفتارنگاری سازه‌های مختلف مورداستفاده قرار گرفته است. برخی از این ابزاردقیق در زمان اجرا، نصب و موردبهره‌برداری قرار گرفتند. از این جمله ترموکوپل، ترمومتر، درزسنج و شیب‌سنج‌های بدنه سد و همچنین اکستنسومتر، نیروسنج و پین‌های همگرائی در مجموعه نیروگاه است. سایر ابزاردقیق بدنه سد همگام با پیشرفت پروژه و با توجه به پیش‌نیازهای مربوطه قبل از آبگیری مخزن نصب و قرائت صفر آنها انجام شده است. قرائت این ابزار در دوره آبگیری بسیار فشرده بوده و کلیه ابزار به‌صورت روزانه قرائت می‌شوند.[۲] ابزاردقیق بدنه سد شامل شیب‌سنج، پاندول، ترمومتر، درزه‌سنج، پیزومترهای الکتریکی و کاساگرانده، فشار برخاستی و اکستنسومترها است که ازشرکت سوئیسی "هوگنبرگر" خریداری شده است. درحال حاضر تمامی ابزاردقیق نصب شده در بدنه سد، رفتار بدنه و تکیه‌گاه‌ها و پرده آب‌بند را به‌خوبی مونیتورینگ می‌کند.[۲]

منابع قرضه و مشخصات آن[ویرایش]

منابع قرضه طرح کارون۳ شامل بخشی از مصالح حاصله از حفاری‌های تکیه‌گاه‌ها وپی سد، حوضچه آرامش، حفاری از معادن A و B در دهزیر، معادن تنگ قاف، رکعت، باجول وشالو در فاصله ۷ تا ۱۵ کیلومتری حاشیه رودخانه کارون در بالادست سد بوده است.[۲]

حادثه‌ها[ویرایش]

بی‌توجهی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران بر انجام تعهدات قانونی در خصوص ترمیم راه‌های روستایی مستغرق در دریاچه سد کارون ۳،[۴][۵] موجب غرق شدن یک مینی‌بوس و مرگ ۱۲ زن و کودک[۶][۷] از روستائیان بختیاری بخش دهدز شهرستان ایذه در تاریخ ۹ مرداد ۱۳۹۲ شد.[۸][۹] از زمان آبگیری سد کارون ۳ در سال ۱۳۸۳ و زیر آب رفتن پل قدیمی «گدار شهپیر»، روستائیان و عشایر بختیاری ساکن روستاهای «سادات حسینی»[۱۰] در شمال شرقی ایذه، در بن‌بست گرفتار شده‌اند. شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران (آب و نیرو) به تعهدات خود برای احداث راه‌های روستایی که در اثر عملیات سدسازی تخریب شده و به زیر آب رفته‌اند عمل نکرده[۱۱] و در عوض، با قرار دادن یدک‌کش، اقدام به جابجایی مینی بوس‌های حامل مسافر می‌نماید.[۱۲] ازسوی استاندار خوزستان یک روز عزای عمومی در ایذه اعلام شد[۱۳] این حادثه واکنش شدید نمایندگان مجلس را در پی داشت. حجت‌اله درویش پور نماینده مردم ایذه و باغملک از بی‌توجهی وزارت نیرو به اخطارها انتقاد و وزارت نیرو را مقصر حادثه دانست[۱۴][۱۵] هیچ دستگاهی مسولیت این حادثه را بر عهده نگرفت و حاضر به عذر خواهی از مردم داغدیده نشد. حتی استاندار خوزستان به ایذه نرفت.[۱۶] پس از تناقض گویی‌های آشکار[۱۷][۱۸] سرانجام سازمان آب و برق خوزستان راننده مینی بوس روستا را مقصر حادثه اعلام کرد.[۱۹] اما مسئولان انتظامی علت حادثه را «واژگونی لنج» اعلام کردند. رئیس قوه قضاییه ایران روز شنبه، ۱۲ مرداد غلامحسین محسنی اژه‌ای، دادستان کل کشور را مأمور تحقیق دربارهٔ حادثه کرد.[۲۰] کمال موسوی، امام جمعه ایذه در خطبه‌های نماز جمعه ۱۱ مرداد به شدت از انجام نشدن وعده مسئولان انتقاد کرد و گفت به ایذه و مردم ایذه خیانت شد و مسئولین با بی‌توجهی و بی‌مسئولیتی به ایذه خیانت کردند. همچنین وی گفت :

اسرائیل هم اینگونه غزه را در محاصره قرار نداده بود که برخی مسئولین وزارت نیرو و استانداری خوزستان و به خصوص مسئولین شرکت دولتی آب و نیرو، مردم دنباله رود و سادات برحق حسینی را در محاصره قرار دادند و هر از چند گاهی باید شاهد مرگ این عزیزان باشیم. اگر اجازه می‌دادند، امروز کفن پوش به صحنه می‌آمدم تا مسئولان در اهواز و تهران بدانند که بر مردم ایذه و دهدز چه می‌گذرد و دچار چه فلاکت‌هایی هستند.[۲۱][۲۲]

در اقدامی بی‌سابقه کمیته‌ای مستقل و غیردولتی گزارشی از حادثه منتشر کرد که ابعاد آنرا به دور از سانسورهای معمول بررسی کرد.[۲۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ وب‌گاه رسمی سد و نیروگاه کارون ۳
  2. ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ کتابچه معرفی طرح‌های شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران. تهران: روابط عمومی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، ۱۳۹۱. 
  3. "ساخت بزرگترین پل کابلی کشور در سد کارون ۳". Mehr News Agency (in Persian). 2015-11-04. Retrieved 2017-04-11. 
  4. «واژگونی مینی‌بوس در آب‌های سد کارون ۳ جان ۱۲ نفر را گرفت». رادیو فردا، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲. 
  5. «تناقض گویی دربارهٔ مرگ دلخراش ۱۲ عشایر بختیاری». الف، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲. 
  6. «مدیرکل مدیریت بحران خوزستان اعلام کرد: نقص فنی؛ دلیل سقوط مینی بوس به دریاچه». ایسنا، 9 مرداد ۱۳۹۲. 
  7. «اسامی قربانیان گدار شهپیر سد کارون 3 اعلام شد». ایبنا نیوز، 9 مرداد ۱۳۹۲. 
  8. «تناقضگویی آشکار دربارهٔ قربانیان حادثه "گدار شهپیر"». ایبنا نیوز، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲. 
  9. «یک مینی‌بوس در آب‌های سد کارون غرق شد». بی‌بی‌سی، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲. 
  10. «12 نفر به علت سقوط مینی بوس در دریاچه سد کارون3 غرق شدند». مهر، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲. 
  11. «تعهداتی که هیچ‌وقت در 10 سال گذشته عملی نشد / وزارت نیرو پاسخگو باشد». 9 مرداد ۱۳۹۲. 
  12. «مرگ دلخراش 12 روستایی در دریاچه سد کارون 3». ایبنا نیوز، 9 مرداد ۱۳۹۲. 
  13. «عزای عمومی در ایذه». ایسنا، 9 مرداد ۱۳۹۲. 
  14. «نمایندگان مجلس مسئله سقوط مینی‌بوس در سدکارون 3 را بررسی می‌کنند/ بارها هشدار داده‌ایم». فارس، 10 مرداد ۱۳۹۲. 
  15. «وزارت نیرو به تعهدات خود در قبال سد کارون3 عمل نکرد/ حادثه قابل پیش بینی بود». خبرگزاری مهر، ۱۳۹۲/۵/۱۲. 
  16. «سخنان تکان دهنده امام جمعه ایذه دربارهٔ کارون 3». تابناک، ۱۱ مرداد ۱۳۹۲. 
  17. «چه کسی مقصر مرگ مردم در دریاچه پشت سدهای کارون است؟ /جدول اظهار نظر». خبرآنلاین، 14 مرداد 1392. 
  18. «تناقض‌گویی در مورد علل مرگ ۱۲ نفر در سانحه سد کارون۳». دوی چه وله فارسی، 02.08.2013. 
  19. «تناقض گویی آشکار دربارهٔ قربانیان حادثه "گدار شهپیر"». تابناک، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲. 
  20. «محسنی اژه‌ای مأمور تحقیق دربارهٔ حادثه کارون ۳ شد». رادیو فردا، ۱۲ مرداد ۱۳۹۲. 
  21. «امام جمعه ایذه دربارهٔ حادثه سد کارون: به شهر ما خیانت شد». رادیو فردا، ۱۲ مرداد ۱۳۹۲. 
  22. «مسئولان آب نیرو و استاندار مقصران حادثه کارون 3 هستند/ 10 سال مردم مصیبت می‌کشند». فارس نیوز، ۱۲ مرداد ۱۳۹۲. 
  23. «گزارش کمیته حقیقت یاب حادثه گدارشهپیر کارون3». ایبنا نیوز، ۱۲ مرداد ۱۳۹۲.