محسن رضایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از محسن رضائی)
پرش به: ناوبری، جستجو
محسن رضایی
Photo 2017-12-16 11-55-00.jpg
محل تولد مسجدسلیمان، استان خوزستان،  ایران
تاریخ تولد ۱۸ شهریور ۱۳۳۳
۹ سپتامبر ۱۹۵۴(۱۹۵۴-09-0۹) ‏(۶۳ سال)
لقب آقامحسن، مالک‌اشتر، سردار، ژنرال
درجه 19- Sarlashgar-IRGC.png سردار سرلشکر پاسدار
فرماندهی ۱۶ سال فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (از سال 1981-1997)[۱]
جنگ‌ها فرمانده جنگ ایران، درجنگ ایران و عراق
مشاور رهبر در جنگ داخلی سوریه
نشان‌های لیاقت ۳بار دریافت نشان فتح یکFath Medal 3rd Order.jpg[۲][۳]
عملیات‌های مهم کلیه عملیات‌های جنگ ایران و عراق
کارهای مهم مؤسس دانشگاه امام حسین، قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا، مؤسس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله، مؤسس نیروهای سه‌گانه سپاه
تخصص‌های دیگر دکتری اقتصاد، تئوریسین
همسر معصومه خدنگ
فرزندان احمد، سارا، علی، زهرا، مهدیه

محسن رضایی میرقائد[۴] (زاده ۱۰شهریور ۱۳۳۳ مسجدسلیمان)[۵] مشهور به محسن رضایی (نام هنگام تولد سبزوار رضایی میرقائد)[۶] فرمانده ارشد نظامی، اقتصاددان، سیاست‌مدار، از اعضای ارشد و بنیانگذار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و استاد دانشگاه است. وی هم‌اکنون به‌عنوان دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، رئیس کمیسیون اقتصاد کلان، مدرس دانشگاه امام حسین و همچنین رئیس کمیته کرسی‌های نظریه‌پردازی دانشگاه عالی دفاع ملی، فعالیت می‌کند.

رضایی در فاصله سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶ (۱۶ سال)، فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را برعهده داشت و تنها فرمانده نظامی است که موفق به دریافت ۳ نشان طلایی فتح یک از فرمانده کل قوا شده‌است. محسن رضایی همچنین مؤسس دانشگاه امام حسین، قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا، مؤسس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله، مؤسس نیروهای سه‌گانه سپاه (نیروی زمینی، هوایی و دریایی سپاه پاسداران) است.

رضایی از پایه‌گذاران گروه منصورون در اوایل دهه ۱۳۵۰ بود و پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز از افراد پایه‌گذار سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بشمار می‌آمد که ائتلافی متشکل از ۷ گروه مسلحِ مسلمان بود که به دعوت مرتضی مطهری برای رویارویی با سازمان مجاهدین خلق ایران تأسیس شد. وی عضو هیئت ۱۲ نفره تدوین اساسنامه سپاه در زمستان ۵۷ بود و در اردیبهشت سال ۱۳۵۸ با نظر روح‌الله خمینی واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی سپاه را تأسیس کرد و اولین فرمانده این واحد از سال ۵۸ تا ۶۳ بود، سپس در سال ۱۳۶۰ زمانی که ۲۷ سال داشت با حکم روح‌الله خمینی به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برگزیده شد. رضایی به مدت شانزده سال، فرماندهی این نهاد را بر عهده داشت و طی این مدت سپاه را کاملاً دگرگون کرد. در ۱۳۷۶ و پس از استعفاء از فرماندهی سپاه و کناره‌گیری از فعالیت‌های نظامی، به عنوان عضو و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد. محسن رضایی در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۳۹۴ تحت عنوان انتقال تجربیات نظامی، پس از نزدیک به دو دهه، بار دیگر به سپاه پاسداران بازگشت و در مراسم‌ها با لباس نظامی سپاه شرکت می‌کند.[۷]

دوران کودکی تا جوانی[ویرایش]

محسن رضایی در دهم شهریور ۱۳۳۳ به هنگام کوچ ایل بختیاری به سوی قشلاق در روستای بنه‌وار بابااحمد، از توابع شهرستان مسجدسلیمان در استان خوزستان زاده شد. او می‌گوید: «۳ساله بودم که بعضی شب‌ها با صدای زوزه گرگ‌ها می‌خوابیدم یا برخی وقت‌ها آب از زیر چادر به درون آن نفوذ می‌کرد و باید از چادر بیرون می‌آمدیم، این درحالی بود که عشایر چادرها را با موی بز درست می‌کردند و حتی باران شدید هم به آن نفوذ نمی‌کرد.».[۸]

جوانی و تشکیل گروه منصورون[ویرایش]

محسن رضایی در سال ۱۳۴۹ پس از موافقیت در آزمون بورسیه هنرستان صنعت نفت اهواز وابسته به شرکت ملّی نفت، فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی خود را گسترش داد و یک هسته مذهبی متشکل از اسماعیل دقایقی، عبدالله ساکیه، فریدون مرتضایی، غلامرضا قمیشی و… در آن هنرستان تأسیس کرد. او و دیگر اعضا در سال ۱۳۵۰ به اتهام اقدام علیه امنیت کشور توسط ساواک دستگیر و مورد شکنجه قرار می‌گیرد. وی پس از تحمل ۳ ماه زندان انفرادی و ۳ ماه زندان در بند عمومی از زندان آخر آسفالت اهواز آزاد شد. رضایی در زندان با مبارزانی از خرمشهر و دزفول آشنا شد که حاصل ائتلاف این سه هسته گروه منصورون یا سازمان ارتش انقلابی خلق مسلمان ایران شد.

در سال ۱۳۵۲ در رشته مهندسی مکانیک در دانشگاه علم و صنعت پذیرفته و راهی تهران شد. وی در سال‌های نخست حضور در تهران، وارد مبارزات چریکی علیه سلطنت پهلوی گردید.[۹] و از زندگی علنی به مبارزه مخفی و زندگی در خانه‌های تیمی روی آورد.[۱۰] در آن هنگام او از اعضای بلند پایهٔ و بنیانگذار گروه چریکی اسلامی منصورون بود.[۱۱] پس از انقلاب ۱۳۵۷ این گروه به همراه شش گروه دیگر، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی را تأسیس کردند. رضایی خیلی زود به این جمع‌بندی رسید که با سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نمی‌توان جلوِ سازمان مجاهدین خلق ایستاد و باید همه وقت و فکر خود را در سپاه به کار بگیرد ازاین رو محسن رضایی پس از تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸ به عضویت شورای مرکزی سپاه درآمد و واحد اطلاعات سپاه را تأسیس کرد و به مدت دو سال فرماندهی واحد اطلاعات سپاه پاسداران را بر عهده داشت.[۱۲]

رضایی دربارهٔ تأسیس اطلاعات سپاه می‌گوید:

شروع ترورهای گروه فرقان و به شهادت رساندن آیت‌الله مطهری، سپس ترور ناموفق هاشمی رفسنجانی نشان داد که ما از حوادث عقب هستیم و درحالی که تشکیل واحد اطلاعاتی با مخالفت جدّی روبه رو بود و اطلاعات در نظام پس از انقلاب یادآور ساواک بود، واحد اطلاعات با کمترین امکانات و درواقع با هیچ راه اندازی شد و به قضیه گروه فرقان ورود کرد و گودرزی رهبر گروه و تعداد دیگری از کادرهای این گروه که نشان تحجر دینی به ذهن و زبان داشتند، دستگیر شدند.

— محسن رضایی، اردستانی، دکتر حسین، کتاب راه (تاریخ شفاهی دکتر محسن رضایی)، ناشر: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،

اولین مناظره در جمهوری اسلامی[ویرایش]

محسن رضایی و ابوالحسن بنی صدر در مناظره ۱۳۵۸

بعد از حادثه اشغال گنبدکاووس توسط منافقین در ۱۱ اسفند سال ۱۳۵۸، نخستین مناظره در جمهوری اسلامی شکل می‌گیرد.[۱۳] محسن رضایی مسئول وقتِ اطلاعات کشور پس از آزادی شهر و دستگیری سران ضدانقلاب به شهید بهشتی پیشنهاد می‌دهد که قبل از محاکمه، به سران چریکهای فدایی خلق اجازه بدهند با آن‌ها مناظره کنند، از آنجا که محسن رضایی مسئول اطلاعات کشور بود، از طرف نظام با سران چریکهای فدایی خلق به صورت زنده در صدا وسیمای جمهوری اسلامی مناظره کرد.[۱۴]

در این مناظره ابوالحسن بنی صدر (رئیس‌جمهور وقت) و مهندس مصحف (استاندار مازندران) محسن رضایی عضو شورای فرماندهی و مسئول اطلاعات کشور، درویش مسئول سپاه گنبد، ولی‌الله فلاحی (فرمانده نیروی زمینی ارتش)، سرگرد افشار (معاون فرمانده یگان گنبد)، درازگیسو (فرمانده گنبد) و همچنین ۳نفر از سازمان چریک‌های فدایی خلق نیز سه نفر آمده بودند؛ فرخ نگهدار، علی‌محمد فرخی (علی کشتگر) و جمشید طاهری‌پور.[۱۵] مناظره به مدت بیش از ۴ ساعت برگزار شد، به مناظره‌ای مشهور و از پربیننده‌ترین برنامه‌های صدا و سیما در آن مقطع زمانی تبدیل گردید. در بخشی ازین مناظره محسن رضایی خطاب به بنی صدر می‌گوید:

شما سپاه پاسداران را متهم می‌کنید که با فئودال‌ها در رابطه است؟ اگر چنین بود که آمریکا از آن وحشتی نداشت. ما امیدواریم که مردم قضاوت همیشگی خودشان را خواهند کرد؛ قضاوتی که پشت دشمنان این مرز و بوم را به لرزه درآورد. این قضاوت، قضاوت خلق هاست. قضاوت عده‌ای قدرت طلب و انحصار گرا نیست

— محسن رضایی، [۱۶]

فرماندهی سپاه[ویرایش]

پیش‌بینی جنگ ایران و عراق[ویرایش]

محسن رضایی به همراه علی شمخانی، یک ماه پیش از جنگ ایران و عراق، در بازدید از مناطق رأس البیشه تا آبادان، فکه، ایلام و شمال و مشاهده تجهیزات عراقی، شروع جنگ را پیش‌بینی می‌کند اما بنی صدر زیر بار نمی‌رود و در پاسخ می‌گوید: «این جوسازی‌هایی است که شما سپاهی‌ها درست می‌کنید»

انتخاب برای فرماندهی کل سپاه[ویرایش]

محسن رضایی و محمد بروجردی از اعضا تیم حفاظت روح‌الله خمینی بودند که به کوشش مرتضی مطهری پس از بازگشت خمینی به ایران تشکیل شده بود. این آشنایی منجر به شناخت بیشتر خمینی نسبت به رضایی می‌شود. عملکرد بعدی رضایی از جمله پیش‌بینی شورش مسلحانه مجاهدین خلق، پیش‌بینی وقوع جنگ، تشکیل واحد اطلاعات سپاه، خنثی‌سازی کودتای نقاب در پایگاه نوژه و اقدامات مهم در سرکوب گروهک‌های مسلحِ مخالف جمهوری اسلامی ایران به ویژه مسئله در گنبد کاووس و … باعث گردید تا محسن رضایی زمانی که تنها ۲۷ سالگی داشت و دشوارترین شرایط مدیریتی جنگ ایران و عراق که پنج استان ایران در اشغال نیروهای عراقی بود و تلاش‌ها برای آزادسازی آن بی‌نتیجه مانده بود، در شهریور سال ۱۳۶۰، با فرمان روح‌الله خمینی به فرماندهی کل سپاه پاسداران منصوب شود. او پنجمین فرمانده کل سپاه بعد از جواد منصوری، عباس دوزدوزانی، مرتضی رضایی و عباس آقازمانی (ابوشریف) بود.

تحول در اوضاع جنگ[ویرایش]

با انتصاب رضایی در سال دوم جنگ ایران در چهار عملیات پی در پی در عملیات‌های طریق القدس، ثامن الائمه، فتح المبین و بیت‌المقدس توانست بخش قابل توجهی از اراضی اشغال شده را آزاد و به مرزهای بین‌المللی برسد. سرلشکر غلامعلی رشید، جانشین سابق ستاد کل نیروهای مسلح ایران دربارهٔ تحوّل مدیریتی می‌گوید: «در سال نخست جنگ، (شهریور ۵۹ تا شهریور ۶۰) حسنی سعدی، قاسم سلیمانی، موسوی قوی‌دل و عزیز جعفری و سوداگر و عده‌ای دیگر بودیم اما آن تفکر خلاق که بتواند ما را جمع کند وجود نداشت. شهید صیاد شیرازی هم بود و محسن رضایی هم بود ولی این‌ها در رأس قدرت سپاه و ارتش نبودند. یاد مطلبی تاریخی افتاده‌ام. می‌گویند وقتی که نادر قوای خود را بسیج کرد و به کوبیدن نیروهای محمود افغان ادامه داد تا رسید به اطراف مورچه خورت اصفهان، دید سربازی خیلی عالی می‌جنگد. خود را رساند به او گفت، فلانی پس در این چند سال گذشته تو کجا بودی که این محمود افغان اینطور آمد تا اصفهان؟ آن سرباز گفت: من بودم نادر نبود! می‌خواستم همین نکته را اشاره کنم در سال دوم تحولی متأثر از تفکر و عزم و اراده فرماندهان بزرگوار ما پدید آمد که آن سرآغاز پیروزی‌ها شد.»[۱۷]

سردار غلامعلی رشید دربارهٔ نبوغ جنگی و مدیریتی محسن رضایی می‌گوید: «سرعت فهم و نفوذ کلام فرمانده جوان سپاه سبب می‌شد که در میان سایر فرماندهان برتری و فاصله مشهودی داشته باشد، حلم، صبر، زیرکی، فهم عمیق و درک راهبردی و تاکتیکی از تحرکات دشمن و فرماندهی مقتدرانه بر مجموعه‌های سپاه از خصوصیات ویژه و برجسته ایشان بود بسیاری از فرماندهان و سرداران و امیران در تفکر راهبردی، فرماندهی، مدیریت بحران، بن‌بست شکنی و بسیج نیروها و امکاناتی همچون سیل بنیان‌کن و پای کار آوردن آن‌ها علیه دشمن، به گرد پای آقا محسن نخواهند رسید و درخشان‌ترین عملیات‌های جنگی خود را باید از او تقلید کنند،[۱۸] در آینده در نیروهای مسلح، کارها و اقدامات آقا محسن رضایی به عنوان یک سبک و مکتب دفاعی خواهد ماند و فرماندهان آینده با غرور باید کارها را «محسن وار» انجام دهند.»[۱۸] «به‌طور معمول طرح‌هایی که آقامحسن پس از مشورت با برادران می‌داد برخاسته از یک تدبیر و طرح تازه و ابتکاری بود که در ذات خود سرعت عمل، ضربات غیرمنتظره و راهکارهای غیرقابل تصور برای دشمن داشت و غالباً دشمن را مبهوت و مغلوب می‌کرد. قدرت استدلال و تخیل عجیبی داشت و تشخیص‌های او گاهی بر اطلاعاتی‌ترین فرماندهان مثل شهید حسن باقری غلبه می‌کرد»[۱۸]

اقدامات و اصلاحات[ویرایش]

نظر فرماندهان سپاه[ویرایش]

نظر فرمانده کل قوا[ویرایش]

آیت‌الله خامنه‌ای در سال ۱۳۷۶ پس از کناره‌گیری محسن رضایی از فرماندهی سپاه، در حکم دبیری او[۱۹] می‌نویسد: «شما حقاً در این مدت همه استعدادهای خود را بکار انداختید تا سازمانی را که عظمت و کارایی و فداکاری و نشاط انقلابی آن، چشم تحلیل‌گران جهان را هم به خود متوجه ساخته‌است، از مجموعه‌ای از جوانان ایثارگر و عاشق اسلام و انقلاب و امام پدیدآورید و به رشد و بالندگی برسانید.»[۲۰]

نظر سرلشکر غلامعلی رشید[ویرایش]

سرلشکر غلامعلی رشید، از فرماندهان عالی‌رتبه نظامی ایرانی و از چهره‌های برجسته در هدایت عملیات‌های ایران در جنگ با عراق است که هم‌اینک فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا را برعهده دارد. وی در مقدمه کتاب «جنگ به روایت فرمانده» در خصوص محسن رضایی می‌گوید:[۲۱]

نظر سرلشکر حسن باقری[ویرایش]

حسن باقری جوان‌ترین فرماندهِ ایران در دوران جنگ ایران و عراق بود. وی به‌عنوان جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه نقش مهمی در موفّقیّت نیروهای ایران در عملیات‌های فتح‌المبین و رمضان و هم‌چنین بیت‌المقدس وآزادسازی خرمشهر داشت. غلامعلی رشید می‌گوید حسن باقری در زمان فرماندهی، یکی از برجسته‌ترین عناصر اطلاعاتی بود، به‌طوری‌که برادر محسن رضایی، همواره به نظریات اطلاعاتی وی تکیه می‌کرد.[۲۵] چند ماهی از انقلاب نگذشته بود که گروه فرقان شروع به ترور انقلابیون از جمله مطهری و دیگران کردند. محسن رضایی جمعی از جوانان انقلابی را گرد هم جمع کرده و یک واحد اطلاعات درست کرد، روزی آیت‌الله خامنه‌ای جوانی را پیش او می‌فرستد به نام غلامحسین افشردی. محسن رضایی می‌گوید: «با او مصاحبه کردم، نظرم را جلب کرد و کار با او را شروع کردیم. به او گفتم از فردا اسم تو حسن باقری است. پیشرفت خوبی کرد. جنگ که شروع شد اورا به جبهه فرستادم. وقتی فرماندهی سپاه را به عهده گرفتم دست راست مرا در جبهه به عهده داشت و به یکی از فرماندهان بزرگ ایران تبدیل شد.»[۲۶]

پیش‌بینی تحریم‌های اقتصادی آمریکا[ویرایش]
سند منتشر شده از دست‌نوشته‌های حسن باقری از سخنان محسن رضایی دربارهٔ پیش‌بینی تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران[۲۷]

حسن باقری در دفتر خاطرات خود در تاریخ ۱۳/۱۱/۶۶ سخنانی از محسن رضایی نوشته‌است که پیش‌بینی وی دربارهٔ تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران را نشان می‌دهد. این دست نوشته ۲۸ سال بعد منتشر شد،[۲۸] در بخشی از این نوشته آمده‌است: «صحبت برادر محسن: آمریکا همان‌طور که از منافقین و بنی‌صدر به نتیجه نرسید از این جنگ، هم به نتیجه نخواهد رسید ولی بعد از جنگ دو کار علیه ما انجام خواهند داد، اول اینکه ایران را محاصره اقتصادی می‌کنند و دوم اینکه اعراب را به جای اسرائیل روبه‌روی ما قرار خواهند داد.»[۲۹][۳۰]

ماجرای سیلی به صیاد شیرازی[ویرایش]

سرلشکر محسن رضایی و سپهبد صیاد شیرازی

محسن رضایی اوایل انقلاب اسلامی در اولین روزهای اسفند ماه سال ۵۷، به دنبال نیروهای متعهد و متدین در ارتش می‌گردد و با تهیه فهرست‌هایی از افراد وفادار به انقلاب، درصدد تماس با آن‌ها می‌شود. در آن زمان فهرستی از اصفهان به وی پیشنهاد می‌شود و از جمله کسانی که اسمشان در آن فهرست دیده می‌شد، شهید صیاد شیرازی بود. پس از چند ماه و بعد از اینکه برای دولت موقت مشکلاتی پدید آمد، در کردستان نیز حادثه حمله اعضا حزب دمکرات به سنندج و مهاباد اتفاق افتاد. در آن زمان بنی صدر نقش فعالی در نیروهای مسلح بر عهده داشت و در واقع تعیین‌کننده فرماندهان مناطق برای مقابله با حوادث کشور بود. محسن رضایی دربارهٔ او می‌گوید:

بنده و بردارم شهید صیاد شیرازی سال‌ها در یک سنگر و در حساس‌ترین دوران تاریخ ایران یعنی دفاع مقدس در کنار یکدیگر حضور داشتیم. پایداری و استقامت شهید صیاد شیرازی بر مواضع ارزشی در بین نیروهای ارتشی یکی از ویژگی‌های بارز شهید بود، البته بسیاری از ارتشی‌های ما بودند که با وجود اینکه پیش از انقلاب وارد ارتش شده بودند، اما وفاداری خود را به اسلام و انقلاب به اثبات رسانده بودند.

— محسن رضایی، کتاب راه، ناشر مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، حسین اردستانی

پس از آغاز جنگ، حکومت عراق تلاش زیادی برای ایجاد شایعه بین ارتش و سپاه انجام می‌دهد، رادیو بغداد در برنامه‌ای اعلام می‌کند محسن رضایی به علت شدت اختلاف با صیاد شیرازی به وی سیلی زده‌است. محسن رضایی می‌گوید: «پس از عملیات والفجر مقدماتی یک روز با شهید صیاد در قرارگاه بودیم که شنیدیم رادیو بغداد می‌گفت که بین رضایی و صیاد شیرازی درگیری فیزیکی رخ داده، تا این جمله را از رادیو بغداد شنیدیم به ناکارآمدی جنگ روانی و استیصال دشمن بعثی خندیدم.»[۳۱]

چالش‌های سیاسی فرماندهی جنگ[ویرایش]

در پی اعلام تعلیق فعالیت حزب جمهوری اسلامی و زایش دو جناح چپ و راست در جمهوری اسلامی اختلافات سیاسی در حاکمیت به‌ویژه بین رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر افزایش یافت و دامنه این اختلافات به جبهه‌های جنگ و سطوح فرماندهی سرایت کرد.

محسن رضایی در ۹ اردیبهشت ۱۳۶۶ در نامه‌ای به احمد خمینی با ذکر دلایلی چون امکانات کم و پشتیبانی ضعیف و پیش‌بینی اینکه نیروهای ایرانی بدون رفع این مشکلات تلفات سنگینی خواهند داد از مقام فرماندهی کل سپاه استعفا داد. آقای رضایی در استعفانامه خود نوشت که «علیرغم مقاومت‌های زیاد در مقابل مشکلات و نارسایی‌های میدان نبرد (که عمدتاً ناشی از افراد و عوامل داخلی جامعه و مسئولین کشور بوده‌اند)، مجبور به استعفا» شده‌است. روح‌الله خمینی با استعفای محسن رضایی مخالفت کرد و او تا سال ۱۳۷۶ در فرماندهی کل سپاه باقی ماند.[۳۲]

عملیات کربلای ۴ و ۵[ویرایش]

یکی از چالش‌های مدیریتی محسن رضایی در دوران فرماندهی جنگ عملیات کربلای ۴ و ۵ است؛ محسن رضایی و بعضی از فرماندهان مانند سردار محمد کوثری، عملیات کربلای ۴ و ۵ را بهم پیوسته می‌دانند در مجموع آنرا نسبتاً موفق می‌دانند چرا که این دو عملیات به آزاد سازی ۱۵۰ کیلومتر مربع خاک کشور، تصرف جزایر مهم بوآرین، فیاض، ام‌الطویل، تصرف شهرک دوعیجی، رودخانه دوعیجی، نهر جاسم و قسمتی از جاده شلمچه بصره منجر گردید.

هنگامی که عملیات شروع شد، نیروها بعد از گذشت چند ساعت با مشکل عجیبی روبرو شدند؛ در منطقه شلمچه جبهه باز شد ولی در منطقه خرمشهر و آبادان دشمن مقاومت عجیبی می‌کرد. محسن رضایی تصمیم می‌گیرد باقی نیروها از شلمچه ادامه تک بدهند ولی اکثر لشگرها در خرمشهر و آبادان بودند و برای انتقال به شلمچه و توجیه شدن و آمادگی پیدا کردن چند روز وقت می‌خواستند و از طرف دیگر دشمن در کل منطقه هوشیار شده و او هم نیروهایش را روبروی نیروهای ایرانی می‌آورد؛ بنابراین از نزدیکی‌های صبح به نیروها دستور داده شد که عملیات را متوقف کنند و به عقب برگردند و نیروها تقریباً تا قبل از ظهر به عقب برگشتند و دوازده روز بعد بلافاصله عملیات کربلای پنج را در منطقه عمومی شلمچه اجرا کردند که منجر به آزادسازی ۱۵۰ کیلومتر از اراضی ایران و بعضی تصرفات دیگر گردید و از تلخی مرحله اول عملیات کاسته شد.

تحصیلات[ویرایش]

محسن رضایی در سال ۱۳۵۲ در رشته مهندسی مکانیک وارد دانشگاه علم و صنعت شد، اما به دلیل فعالیت‌های سیاسی تحصیل را رها کرد. پس از پایان جنگ ایران و عراق، به دانشگاه علم و صنعت بازگشت ولی بار دیگر تحصیلات مهندسی خود را نیمه‌کاره گذاشت و در سال ۱۳۶۹ در مقطع کارشناسی اقتصاد در مرکز آموزش سازمان برنامه و بودجه تحصیلات خود را از ابتدا آغاز کرد. وی کارشناسی ارشد اقتصاد را از دانشگاه تهران اخذ نمود. سپس در سال ۱۳۷۹ موفق شد مدرک دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه تهران دریافت نماید.

رضایی در زمان فرماندهی سپاه پاسداران، دانشگاه امام حسین، دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله و دانشکده فرماندهی سپاه را تأسیس کرد. در سال ۱۳۶۸ و پس از پایان جنگ، او قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا در سپاه پاسداران را راه‌اندازی کرد و اجرای چند طرح عمرانی را زیر نظر وزیر مسکن دولت اکبر هاشمی رفسنجانی بر عهده داشت.[۱۱]

فعالیت سیاسی[ویرایش]

محسن رضایی در بنیاد توسعه پایدار

محسن رضایی در پی استعفاء از فرماندهی سپاه پاسداران در سال ۱۳۷۶ از حضور در کلیه نیروهای نظامی نیز کناره‌گیری نمود و وارد دنیای سیاست شد.[۱۱] در سال ۱۳۷۶ با حکم علی خامنه‌ای، به سمت دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد و از سال ۱۳۷۹ نیز ریاست کمیسیون اقتصاد کلان مجمع تشخیص مصلحت نظام را برعهده گرفت.[۱۱] محسن رضایی در این سال‌ها فعالیتش را در مجمع تشخیص مصلحت نظام متمرکز کرده‌است. از فعالیت‌های وی در مجمع تشخیص، می‌توان به تدوین سند چشم‌انداز بیست ساله ایران و کمک به اصلاح قانون سرمایه‌گذاری خارجی در ایران، اشاره نمود.[۱۱]

انتخابات[ویرایش]

دوره انتخابات سال
ششمین انتخابات مجلس شورای اسلامی ۱۳۷۸
نهمین انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۴
دهمین انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸
یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ ناموفق با رتبه چهارم

ششمین انتخابات مجلس شورای اسلامی[ویرایش]

محسن رضایی در سال ۱۳۷۸ خود را کاندیدای نمایندگی مجلس شورای اسلامی در تهران کرد و در فهرست «ائتلاف خط امام و رهبری» (معروف به جناح راست) و جامعه روحانیت مبارز قرار داشت، اما موفق به کسب آرای لازم نشد.

نهمین انتخابات ریاست جمهوری[ویرایش]

او همچنین در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۴ نیز با شعار انتخاباتی «دولت عشق»[۳۳] حضور یافت، اما دو روز پیش از برگزاری انتخابات کناره‌گیری خود را اعلام کرد. در بیانیه‌ای که او در آن زمان منتشر کرد، دلیل کناره‌گیری خود را «جلوگیری از پراکندگی آرای مردم» در اثر کثرت نامزدها عنوان کرد.[۱۱]

دهمین انتخابات ریاست جمهوری[ویرایش]

رضایی یکی از نامزدهای دوره دهم ریاست جمهوری ایران نیز بود. وی در بین نامزدهای رسمی انتخابات، آخرین فردی بود که به صحنه وارد شد. رضائی با ایده «دولت ائتلافی» و بصورت مستقل وارد انتخابات شد. وی نفر سوم از بین کاندیداهای چهارگانه شد.

محسن رضایی پس از انتخابات به نتایج اعلام شده اعتراض نمود و آن را مورد تأیید قرار نداد. اما بعد، از اعتراض خود منصرف شد.[۳۴]

یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری[ویرایش]

محسن رضایی در تاریخ ۱۴ اسفند ۹۱ در جمع مردم شهر دیواندره، به‌طور رسمی کاندیداتوری خود را اعلام کرد. رضایی در جمع مردم دیواندره اظهار داشت: پیشنهاد شده بود در تهران کاندیداتوری خود را اعلام، تا از امکانات وسیع رسانه‌ای استفاده کنم اما با اعلام کاندیداتوری در این شهر، بر رویکردم نسبت به پیشرفت و توسعه همه‌جانبه کشور و حل مشکلات مردم تأکید می‌کنم. همچنین ابوالقاسم رئوفیان، مسئول ستاد انتخاباتی «جبهه ایستادگی»، پس از معرفی محسن رضایی به عنوان کاندیدای جبهه ایستادگی، شعار انتخاباتی محسن رضایی را «دولت فراگیر و جامعه امید» اعلام کرد.[۳۵]

وی جزو ۸ نفری بود که صلاحیت آن‌ها برای انتخابات دوره یازدهم ریاست جمهوری توسط شورای نگهبان تأیید شد.[۳۶] محسن رضای در این انتخابات در رتبه چهارم قرار گرفت. محسن رضایی اعلام نمود با شعار «سلام بر زندگی» در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲) شرکت کرد.[۳۷]

یکی از فعالیت‌های انتخاباتی محسن رضایی رونمایی از وبسایت ویکی رضایی بود که در آن طی برنامه‌ای مرحله به مرحله و تدریجی پس از ورود اطلاعات، داده و برنامه‌های اقتصادی ایران توسط کارشناسان و نخبگان، مردم ویرایش شده تا کارشناسان اطلاعات موثق‌تر و شاید اولویت‌های ضروری‌تری به دست آورند. این وب‌گاه برپایه سیاست‌های ویکی یعنی با مشارکت عمومی ساخته شده‌است.

تفاوت این مدل با سفرهای استانی این است که بتوان پیش از سفر به دورترین مناطق کشور، دیدگاه‌های مردم و اطلاعات آنان را با کمک نخبگان تجزیه و تحلیل کرده و بهترین تصمیم را برای آنان گرفت.[۳۸]

محسن رضایی در ۷ اسفند ۱۳۹۱ در همایشی تحت عنوان «دانشجوی پیشرو، انتخابات پیش رو» در دانشگاه رجایی شرکت نمود[۳۹] و در پاسخ به سؤال یکی از دانشجویان که آیا اجرای طرح فدرالیسم ایران، منجر به استقلال مناطقی از کشور نخواهد شد؟ گفت:

ایران تا قبل از دوره رضا شاه نیز به صورت فدرالی اداره می‌شد اما وی که تمایل داشت قدرت را به صورت یکپارچه در دست بگیرد دست به ایجاد حکومت استانی زد لذا اگر قرار بود استقلالی شکل بگیرد در آن دوران شکل می‌گرفت ضمن آن که این طرح فقط در زمینه اقتصاد کشور را فدرالی خواهد کرد.

برخورداری رسانه‌ای[ویرایش]

قرار تعقیب بین‌المللی[ویرایش]

حکم جلب بین‌المللی رضایی از سوی اینترپل (پلیس بین‌الملل) در تاریخ ۷ نوامبر ۲۰۰۷ و به درخواست دادگستری آرژانتین به اتهام جنایات منجر به مرگ، اوباشی و خرابکاری[۴۱] مبنی بر دخالت داشتن وی در انفجار مرکز همیاری یهودیان و در مقام فرمانده وقت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صادر شده‌است.[۴۲][۴۳] محسن رضایی در تاریخ شانزدهم بهمن ماه ۹۱ از لیست تعقیب پلیس بین‌الملل خارج شد.[۴۴]

خانواده[ویرایش]

همسر محسن رضایی، معصومه خدنگ نام دارد، که رضایی از طریق امام جماعت مسجد جامع احمدیه نارمک، به عنوان عضوی از خانواده‌ای انقلابی با او آشنا شد و ازدواج کرد.[۴۵][۴۶] فرزندانش به ترتیب احمد، سارا، علی، زهرا و مهدیه نام دارند.[۴۷] احمد رضایی، فرزند ارشد وی، در اولین دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی به ایالات متحده آمریکا پناهنده شد و با انجام مصاحبه‌هایی جنجال بسیاری در ایران آفرید. چند سال بعد و در آستانه انتخابات ریاست جمهوری دهم، محسن رضایی اعلام کرد فرزندش به ایران برگشته‌است. در ۲۲ آبان ۱۳۹۰ اعلام شد احمد رضایی میرقائد، در هتل گلوریا در شهر دبی به طرز مشکوکی درگذشته‌است.[۴۸] عده‌ای معتقدند وی در آمریکا فعالیت جاسوسی داشته‌است و در پی همین فعالیت‌ها، توسط سازمان‌های جاسوسی روس به قتل رسیده‌است. فرزند دیگر محسن رضایی، علی رضائی میرقائد همسر هدی طباطبایی و پدر تنها نبیره روح‌الله خمینی (محمد بنیامین رضایی) می‌باشد، که در حال حاضر معاون اطلاع‌رسانی، پروژهش و امور بین‌الملل دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام می‌باشد. فرزند دیگر محسن رضایی، سارا رضایی هم در انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) در کنار پدرش به فعالیت‌های انتخاباتی پرداخت.[۴۹] برادر وی امیدوار رضایی نیز به مدت ۱۶ سال در دوره‌های پنجم، ششم، هفتم و هشتم مجلس شورای اسلامی، بعنوان نماینده مسجدسلیمان، لالی و هفتکل از استان خوزستان در مجلس شورای اسلامی حضور داشت. وی در دوره نهم مجلس، برای حضور در انتخابات، نامزد نشد. امیدوار رضایی در ادوار پیشین همواره در هیئت رئیسه مجلس حضور داشت و از افراد نزدیک به علی لاریجانی (رئیس کنونی مجلس) بشمار می‌آید و هم‌اکنون به عنوان معاون قوانین مجلس شورای اسلامی فعالیت می‌کند.[۵۰]

بازگشت به سپاه پاسداران[ویرایش]

سخنرانی محسن رضایی در ۲۲ بهمن بعد از بازگشت به سپاه پاسداران

در فروردین ۱۳۹۴، رضایی از بازگشتش به سپاه پاسداران خبر داد. وی دلیل اینکار را تدوین کافی سیاست‌های کلان اقتصادی کشور برای ۵۰ سال آینده در طول زمان حضورش در مجمع تشخیص مصلحت نظام و همچنین در اولویت بودن امنیت ملی ایران برای سال‌های نزدیک به ناامنی‌هایی که در سال‌های ۱۳۹۳ و ۹۴ در مرزهای ایران حادث شده‌بود عنوان کرد.[۵۱]

تألیفات[ویرایش]

  • ایران آینده در افق چشم‌انداز، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران: ۱۳۸۵. شابک: ۹۶۴–۴۲۲–۴۳۹–۶
  • آئین فتح؛ سخنرانی محسن رضایی پیرامون استراتژی جنگ در شرایط کنونی و اهمیت غافلگیری، مرکز تبلیغات جبهه و جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. تهران: ۱۳۶۳.
  • ای‍ران م‍ن‍طق‍ه‌ای، س‍ازم‍ان ج‍غ‍راف‍ی‍ای‍ی ن‍ی‍روه‍ای م‍س‍ل‍ح، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۳. شابک: ۹۶۴–۸۴۰۸–۴۴–۰
  • ب‍دن‍ب‍ال خ‍ورش‍ی‍د، ن‍ه‍ض‍ت ف‍ره‍ن‍گ‍ی. ب‍ا ه‍م‍ک‍اری م‍ح‍س‍ن م‍ه‍رآب‍ادی و ص‍ادق ح‍ی‍درخ‍ان‍ی، ف‍ره‍ن‍گ‌گ‍س‍ت‍ر، ت‍ه‍ران: ۱۳۷۸.
  • حسنای پری ۱۳۸۶.
  • خاص پری ۱۳۸۹.
  • می‌خواهم مثل ابر بمیرم ۱۳۸۹.
  • ی‍ادداش‍ت‌های زائ‍ر ۱۸۶ ۱۳۸۳.
  • پ‍اس‍خ ب‍ه چ‍ن‍د پ‍رس‍ش درب‍اره ج‍ن‍گ ای‍ران و ع‍راق، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۴.
  • ت‍ب‍ی‍ی‍ن آث‍ار ج‍ری‍ان‍ه‍ای ت‍ج‍اری ب‍ر ب‍ه‍ره‌وری ص‍ن‍ع‍ت‍ی در ای‍ران، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۴.
  • تشکیل سپاه بدر، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • ت‍ئ‍وری ارزش و ق‍ی‍م‍ت، ت‍ه‍ران: ۱۳۷۱.
  • چ‍ش‍م‌ان‍داز ای‍ران ف‍ردا، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۴.
  • حقوق متهم در نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۸.
  • دس‍ت‌ه‍ای پ‍ن‍ه‍ان، ت‍ه‍ران: ۱۳۷۸.
  • رویارویی سوم و جهاد اقتصادی، ت‍ه‍ران: ۱۳۹۰.
  • س‍رم‍ش‍ق‍ی ب‍رای س‍ی‍اس‍ت‍گ‍ذاری و ب‍رن‍ام‍ه‌ری‍زی ف‍ره‍ن‍گ‍ی، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۰.
  • سردار سرلشکر شهید احمد کاظمی، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • سردار سرلشکر شهید احمد متوسلیان، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • سردار سرلشکر شهید علی هاشمی، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • سردار سرلشکر شهید محمد ابراهیم همت، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • سردار سرلشکر شهید مهدی باکری، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • سردار سرلشکر شهید مهدی زین‌الدین، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • شهید فضل‌الله محلاتی، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • شهید عبدالله میثمی، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۹.
  • موج دوم انقلاب، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۵.
  • ن‍ظری‍ه پ‍ول، اعتبار و ت‍ع‍ادل ع‍م‍وم‍ی، ت‍ه‍ران: ۱۳۸۴.
  • ن‍ه‍ض‍ت ب‍ی‌پ‍ای‍ان: م‍ج‍م‍وع‍ه م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ه‍ای م‍ح‍س‍ن رض‍ای‍ی، ت‍ه‍ران: ۱۳۷۸.
  • فدرالیسم اقتصادی، ت‍ه‍ران: ۱۳۹۱.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Rohollah Faghihi (13 May 2015). "Iran's Rezaei returns to his military roots". Al-Monitor. Retrieved 29 June 2016. 
  2. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13921029000489
  3. Poursafa, Mahdi (January 20, 2014). گزارش فارس از تاریخچه نشان‌های نظامی ایران، از «اقدس» تا «فتح»؛ مدال‌هایی که بر سینه سرداران ایرانی نشسته‌است [From "Aghdas" to "Fath": Medals resting on the chest of Iranian Serdars]. Fars News Agency (in Persian). Retrieved October 21, 2014. 
  4. راز شناسنامه‌های المثنی کاندیداهای ریاست جمهوری/عکس مجله مهر
  5. «زندگینامه محسن رضایی». پایگاه اطلاع‌رسانی محسن رضایی. 
  6. البرز نیوز
  7. «بازگشت «محسن رضایی» به سپاه و تدریس در دانشگاه امام حسین». 
  8. اردستانی، حسین. راه. ناشر مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1394. 
  9. الف
  10. محسن رضایی. راه. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1394. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ ۱۱٫۵ «زندگی‌نامه نامزدها: محسن رضایی»(فارسی)‎. بی.بی. سی فارسی، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  12. سپهر نیوز
  13. «اولین مناظره زنده در جمهوری اسلامی». فارس. 
  14. «اولین مناظره در تاریخ صداوسیما». rezaee.ir. 
  15. «بازخوانی مناظره بنی‌صدر و رضایی با چریک‌های فدایی». تاریخ ایرانی. 
  16. "مناظره محسن رضایی با بنی صدر و چریک‌های فدایی خلق در سال ۵۸". ایسکانیوز (in Persian). 2017-05-08. Retrieved 2018-01-18. 
  17. غلامعلی رشید. «حکایت آن شهر که خدا آزاد کرد». تابناک. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ «محسن رضایی چگونه فرمانده سپاه شد؟». پایگاه اطلاع‌رسانی دکتر محسن رضایی. 
  19. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «حکم انتصاب محسن رضایی به فرماندهی سپاه پاسداران توسط امام خمینی (ره) + اینستاپست». خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | YJC. بازبینی‌شده در 2018-01-21. 
  20. Khamenei.ir. «انتصاب سردار سرلشکر محسن رضایی به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام». 1997-09-09. بازبینی‌شده در 2018-01-21. 
  21. «معرفی کتاب: جنگ به روایت فرمانده: درس‌گفتارهای جنگ دکتر محسن رضایی میرقائد». دفاع مقدس. 
  22. «محسن رضایی چگونه فرمانده سپاه شد؟». rezaee.ir. 
  23. «محسن رضایی چگونه فرمانده سپاه شد؟». rezaee.ir. 
  24. جهان|TABNAK, سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و. «محسن رضایی چگونه فرمانده سپاه شد؟». سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و جهان|TABNAK. بازبینی‌شده در 2018-01-15. 
  25. «سردار رشید: برادر محسن رضایی، همواره به نظریات اطلاعاتی شهید حسن باقری تکیه می‌کرد». rezaee.ir. بازبینی‌شده در 2018-01-16. 
  26. «دست راست محسن رضایی در جنگ چه کسی بود؟»(fa)‎. به کوشش خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. 2017-01-29. بازبینی‌شده در 2018-01-16. 
  27. «شهید باقری از محاصره اقتصادی و مقابله اعراب به جای اسرائیل در آینده خبر داده بود - اخبار تسنیم - Tasnim»(fa)‎. به کوشش خبرگزاری تسنیم - Tasnim. بازبینی‌شده در 2018-01-16. 
  28. «محسن رضایی با برگی از دفتر خاطرات شهید حسن باقری به تلویزیون آمد». www.khabaronline.ir. بازبینی‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۱۶. 
  29. «دستخط شهید حسن باقری دربارهٔ سخنان فرمانده وقت سپاه پیرامون محاصره اقتصادی آمریکا». فارس. 
  30. «دستخط شهید حسن باقری دربارهٔ سخنان فرمانده وقت سپاه پیرامون محاصره اقتصادی آمریکا». www.mizanonline.ir. بازبینی‌شده در 2018-01-16. 
  31. «شایعه‌های رادیو بغداد در جنگ». ایسنا. 
  32. فرزین منصوری. «استعفاهای تاریخی در جمهوری اسلامی». بی‌بی‌سی فارسی، ۱۳ مه ۲۰۱۶–۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۱۳ مه ۲۰۱۶. 
  33. «محسن رضایی بالاخره آمد»(فارسی)‎. هم‌میهن، ۲ اردیبهشت ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  34. سخنرانی دکتر محسن رضایی در دیدار با علمای اهل سنت در تاریخ ۱۹ آبان 1388وب‌گاه شخصی دکتر محسن رضایی
  35. شعار انتخاباتی محسن رضایی در انتخابات یازدهم ریاست جمهوری
  36. اعلام اسامی نهایی نامزدهای احراز صلاحیت شده ریاست جمهوری
  37. شعار انتخاباتی محسن رضایی تعیین شد عصر ایران
  38. شوک بیش از نیم میلیون نفری سایت جامع «ویکی رضایی» به انتخابات، ویکی رضایی.
  39. http://rezaee.ir/NSite/FullStory/Photo/?Serv=2&Id=298
  40. هفته نامه پنجره، شماره ۲۱، ۸ آذر ۱۳۸۸، ص ۲۴–۲۵
  41. INTERPOL notices
  42. فلاحیان و محسن رضائی تحت تعقیب بین‌المللی، بی‌بی‌سی فارسی
  43. INTERPOL media release
  44. http://www.afkarnews.ir/vdchxvnzq23nwvd.tft2.html
  45. همسران نامزدها به چه کاری مشغول هستند؟
  46. همسرانی که برای پیروزی نامزدهای انتخابات می‌جنگند
  47. هفته نامه خبری تحلیلی پنجره
  48. مرگ مشکوک پسر ارشد محسن رضایی در دوبی، بی‌بی‌سی فارسی
  49. Sharifnews.com:: گفتگو با دختر محسن رضایی
  50. امیدوار رضایی معاون قوانین رئیس مجلس شد
  51. رضایی: بازگشتم به سپاه، در حد انتقال تجارب است. . روزنامه جام جم، ش. ۴۲۳۱ (۲۳ فروردین ۱۳۹۴): ۲. 

منابع[ویرایش]

  • زندگینامه محسن رضایی بی‌بی‌سی
  • اردستانی، دکتر حسین، کتاب راه (تاریخ شفاهی دکتر محسن رضایی)، ناشر: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس،

پیوند به بیرون[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد محسن رضایی اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Wikisource در میان متون از ویکی‌نبشته
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار