عملیات رمضان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عملیات رمضان
رمز عملیات یا صاحب الزمان ادرکنی
آغاز عملیات ۲۲/۴/۱۳۶۱
پایان عملیات ۷/۵/۱۳۶۱
جبهه جنوبی
مکان عملیات شرق بصره
نوع تک گسترده
فرماندهی مشترک
سازمان عمل‌کننده مشترک

عملیات رمضان نام عملیات نظامی تهاجمی نیروهای مسلح ایران در جنگ ایران و عراق می‌باشد. این عملیات در تاریخ بیست دوم تیر ماه تا هفتم مرداد ماه ۱۳۶۱ و در پنج مرحله و در محور شرق بصره به صورت گسترده با فرماندهی مشترک سپاه و ارتش انجام شد. این عملیات نخستین عملیات نظامی ایران پس از آزادسازی خرمشهر در سوم خردادماه ۱۳۶۱ می‌باشد. همچنین این عملیات یکی از بزرگترین عملیات‌های زرهی نظامی زمینی پس از جنگ جهانی دوم به شمار می‌رود. نیروهای ایرانی از روش یورش موج انسانی در این عملیات استفاده نمودند. عملیات رمضان در شب ۲۱ رمضان در ساعات ۲۱ و ۳۰ دقیقه شامگاه ۲۳ تیر ماه ۱۳۶۱ با رمز یا صاحب الزمان ادرکنی در منطقه عملیاتی شلمچه و شرق بصره آغاز شد.

پیش زمینه[ویرایش]

Basra location.PNG

در تابستان ۱۳۶۱ نیروهای عراقی تقریباً از تمامی خاک ایران بیرون رانده شده بودند. همزمان اسرائیل مبادرت به اشغال لبنان نموده بود. در این زمان صدام حسین با بهانه قرار دادن اشغال لبنان از سوی اسراییل به دنبال طرح صلح بود تا در قبال صلح نیروها کمکی به فلسطین ارسال شوند. تهران درخواست‌های مکرر بغداد برای صلح را رد نمود.

در ابتدا برخی در تهران با ایده اشغال عراق مخالف بودند. استدلال آنها این بود که با اشغال عراق ایرانی‌ها وجهه اخلاقی خود را از دست خواهند دادو همچنین همدردی ایجاد شده در بین کشورهای اسلامی با ایران از بین خواهد رفت. این نظریه توسط نظامیان ایرانی مورد حمایت قرار گرفت. با این حال این صداها با نظری دیگر که مبتنی بر شکست عراق با نیروهای متعصب و همچنین برانگیختن شیعیان عراقی به شورش علیه دولت مرکزی می‌توان عراق را شکست داد خفه شد. همچنین سرمستی از پیروزی در باز پس گیری خرمشهر حمایت حمله و اشغال عراق را به همراه داشت. اهداف حمله شامل از بین بردن توپخانه عراقی‌ها در مرزهای ایران بود که شهرهای مرز را مورد هدف قرار می‌داد، نابودی ارتش سوم عراق، و همچنین محاصره بصره سومین شهر بزرگ عراق بود. اولین روز عملیات مصادف با شروع ماه رمضان بود و از همین رو این عملیات عملیات رمضان نامگذاری شد.

دفاع برای کسب صلح و تنبیه متجاوز (در شرایطی که پنج قدرت اصلی شورای امنیت سازمان ملل تنها بر آتش‌بس تأکید داشتند) از جمله اهداف این عملیات عنوان شده است.[۱]

آماده‌سازی[ویرایش]

در تابستان ۱۳۶۱ عراق از کمبودهای شدید در نیروهای نظامی به دلیل شکست‌هایش رنج می‌برد. تنها یک سوم نیروی هوایی عراق قابل استفاده بود. صدام حسین در سال‌های پیش توانسته بود با القا این نظریه که ایران برنامه‌ای برای اشغال گسترده عراق دارد نیروهای خود را از نظر ذهنی برای مقابله با این اشغال آماده کرده بود. عراقی‌ها نیروهای گسترده‌ای را در کنار مرز ایران مستقر نموده بودند. در اطراف بصره نقشه‌های دقیقی برای ایجاد سنگر کشیده بودند و همچنین میادین مینی را در این منطقه بر پا کرده بودند.

در شرایطی که کارشناسان سیا از سقوط احتمالی صدام اطمینان حاصل کرده بودند توسعه روابط اطلاعاتی از کانال‌های مختلف در دستور کار آمریکا قرار گرفت. بر اساس مفاد این برنامه تمام اطلاعات جاسوسی به دست آمده از آرایش نظامی ایران و مواضع آنها را که از طریق هواپیماهای جاسوسی فوق مدرن آواکس (که در اکتبر ۱۹۸۰ به عربستان سعودی فروخته شده بود) به دست آوردند در اختیار رژیم صدام قرار دادند.[۲]

یکی از اهداف اصلی ایرانی‌ها در این عملیات از بین بردن ارتش سوم عراق بود که در غرب اروند رود مستقر بود. با توجه به تعداد تانک‌های این لشکر ایرانی‌ها دسته‌های ویژه آر پی جی زن را برای از بین بردن لشکر زرهی عراقی آموزش داده بودند.

مرحله سوم[ویرایش]

این مرحله موفق‌ترین مرحله دراین عملیات بود. دراین مرحله تیپ‌های پیاده ۲۵کربلا-۲۷محمدرسول الله (ص)-۱۴امام حسین (ع) و۸نجف اشرف که هرکدام به ترتیب دو کیلومترراپوشش می‌دادند شرکت کردند. هدف ازانجام این مرحله ازعملیات رمضان که درساعت۲۱:۰۰چهارشنبه سی ام تیرماه۶۱ازپاسگاه مرزی زیدآغازشدنابودسازی تیپ‌های زرهی عراقی مستقردرآن منطقه، رسیدن به کانال پرورش ماهی وپدافند درآن جابود. یکی ازبزرگ‌ترین ضعف‌ها دراین عملیات ضعف سیستم مخابراتی تیپ ۲۷محمدرسول الله (ص) بود که موجب شد این تیپ ۳۰دقیقه دیرتروارد عمل بشود ولی این تیپ توانست به تنهایی بیشتراز ۲۰۰دستگاه تانک را منهدم ساخته و اولین تیپی باشد که به کانال پرورش ماهی برسد. این عملیات به خوبی انجام شد تنها نقصش مربوط به مرحله پایانی یعنی احداث خاکریز بود که آن هم به علت ضعف لشکر۸فجر در پاکسازی منطقه بود وبه همین علت هم ماشین آلات مهندسی زیرآتش تانک هاوتیربارها قرارگرفتند ونتوانستند به موقع برسند. ماشین آلات مهندسی ساعت۳:۳۰صبح رسیدن آن‌ها باید خاکریزی به طول ۹کیلومتر را در ۴۵دقیقه احداث می‌کردند و هنگامی که دیدند، این کارممکن نیست، عقب نشینی کردند. البته به هیچ وجه من الوجوه جنبه عقب‌نشینی نداشت زیرادریک شب بیش از۷۰۰دستگاه تانک و نفربرازبین رفت. ساعت۳:۴۰عقب‌نشینی باکد (عابد-۸)آغاز شد. این عقب‌نشینی به بهترین شکل ممکن اجراشد تنها مشکلش در گردان حبیب بن مظاهرازتیپ۲۷محمدرسول الله (ص) بودو این بودکه بیسیم چی‌شان گم شده بودوآنها تاساعت۵:۰۰نمی دانستندکه باید عقب‌نشینی کنند. ساعت ۵معاون تیپ۲۷به سوی گردان حبیب رفت وآن هارامطلع کردامادرحین برگشت شهید شد. بعدازاین عملیات فرماندهان سپاه تصمیم گرفتندلشکرضربتی به نام لشکر فتح که متشکل از۵تیپ ازقوی‌ترین تیپ‌های سپاه به نام‌های ۲۷محمدرسول الله (ص)-۱۴امام حسین (ع)-۸نجف-۲۵کربلاو ۳۳المهدی (عج) تشکیل دهند. (منبع:کتاب ضربت متقابل)

نبرد[ویرایش]

عملیات رمضان در وسعتی حدود ۱۵۰۰ کیلومتر مربع برای تصرف نهایی بصره انجام شد ولی همهٔ اهداف از قبل تعیین شده محقق نشد.

گفته می‌شود که عملیات رمضان بزرگترین نبرد زمینی جهان پس از جنگ جهانی دوم بوده‌است. در این نبرد سه موج جداگانه از سپاهیان داوطلب در زمینی مسطح به سوی بصره حرکت کردند. تنها در مرحله سوم این عملیات بیشتر از ۵۰۰ دستگاه تانک عراقی که اکثراً T-72 بودند و۲۰۰دستگاه نفربر تیپ مستقل ۱۰ زرهی عراق به طور کامل از بین رفت و در کل ۸۷۱۵سرباز عراقی کشته، زخمی واسیر شدند. (منبع:کتاب ضربت متقابل)

این عملیات از این نظر دارای اهمیت است که ایران برای اولین بار از آغاز جنگ به صورت گسترده وارد خاک عراق شد.

منابع[ویرایش]

  1. گل علی بابایی. «یکم». در ضربت متقابل. چاپ دوازدهم. سوره مهر، ۱۳۹۰. ۳۰. شابک ‎۹۷۸–۹۶۴–۵۰۶–۶۲۷–۵. 
  2. گل علی بابایی. «چهارم». در ضربت متقابل. چاپ دوازدهم. سوره مهر، ۱۳۹۰. ۱۰۲. شابک ‎۹۷۸–۹۶۴–۵۰۶–۶۲۷–۵.