محمدباقر ذوالقدر

سردار محمّدباقر ذوالقدر
وفاداری	ایران
شاخه نظامی	کمیته انقلاب اسلامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سال‌های خدمت	۱۳۸۹–۱۳۵۷
درجه	سرتیپ پاسدار
فرماندهی	قرارگاه رمضان
جنگ‌ها و عملیات‌ها	جنگ ایران و عراق
مشاور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی ایران
متصدی
آغاز به کار ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
گمارنده	سید مجتبی خامنه‌ای
پس از	علی شمخانی
ششمین دبیر شورای عالی امنیت ملی
دوره مسئولیت ۴ فروردین ۱۴۰۵ – ۱۸ مرداد ۱۴۰۵
رئیس‌جمهور	مسعود پزشکیان
پس از	علی لاریجانی
پیش از	محسن رضایی
عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام
متصدی
آغاز به کار ۲۹ شهریور ۱۴۰۱
گمارنده	سید علی خامنه‌ای
رئیس	صادق لاریجانی
سومین دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام
دوره مسئولیت ۲۸ شهریور ۱۴۰۰ – ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
گمارنده	صادق لاریجانی
رئیس	صادق لاریجانی
پس از	محسن رضایی
پیش از	عباسعلی کدخدایی
معاون راهبردی رئیس قوه قضائیه
دوره مسئولیت ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۱ – ۱ آذر ۱۳۹۹
رئیس	صادق لاریجانی
پس از	ایجاد معاونت
پیش از	سید محمد صاحبکار
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم رئیس قوه قضائیه
دوره مسئولیت ۳۱ فروردین ۱۳۸۹ – ۲۳ آبان ۱۳۹۱
رئیس	صادق لاریجانی
پس از	عبدالرضا ایزدپناه
پیش از	سید علیرضا صدر حسینی
اطلاعات شخصی
زاده	۱۳۳۳ ‏(۷۱–۷۲ سال) فسا، فارس، ایران
حزب سیاسی	بدون عضویت حزبی
دیگر عضویت‌های سیاسی	جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی (اکنون–۱۳۹۵) سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)
همسر(ان)	سیده صدیقه حجازی
خویشاوندان	کاظم غریب‌آبادی (داماد)
محل تحصیل	دانشگاه تهران دانشگاه عالی دفاع ملی

محمّدباقر ذوالقدر (زادهٔ ۱۳۳۳) سیاستمدار ایرانی و سرتیپ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که از ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ به عنوان مشاور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی ایران فعالیت می کند. وی پیش از این، از فروردین تا مرداد ۱۴۰۵ دبیر شورای عالی امنیت ملی بود. وی همچنین از سال ۱۴۰۱ عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام است. او پیش‌تر به‌عنوان معاون قوه قضائیه، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، قائم‌مقام وزیر کشور، معاونت امنیتی وزارت کشور و جانشین فرمانده کل سپاه فعالیت کرده است.

وی از فرماندهان پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و معاون پیشین ستاد کل نیروهای مسلح در امور بسیج، معاون راهبردی قوه قضائیه از ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۹ و همچنین معاون پیشین اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه از ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱ بوده است. ذوالقدر در سرکوب اعتراضات دانشجویی در تیر ۱۳۷۸ شرکت داشت. او از مخالفان اصلاح‌طلبان ایران است.

او در دولت محمود احمدی‌نژاد با اجازهٔ سیّد علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، به سمت معاون امنیتی انتظامی وزارت کشور در دوره مصطفی پورمحمدی منصوب شد که در سال ۱۳۸۶ از سمتش کناره‌گیری کرد. وی در ۴ فروردین ۱۴۰۵ پس از ترور علی لاریجانی در حملات اسرائیل-آمریکا در ۲۶ اسفند، به عنوان ششمین دبیر شورای عالی امنیت ملی انتخاب شد.

اوایل زندگی و تحصیلات

ذوالقدر زادهٔ سالِ ۱۳۳۳ در فسا، استان فارس است.

ذوالقدر قبل از انقلاب ۱۳۵۷ لیسانس اقتصاد را از دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران دریافت کرد و پس از آن کارشناسی ارشد مدیریت دولتی را در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران به پایان رساند و آخرین مقطع تحصیلی وی دکترای مدیریت راهبردی از دانشگاه عالی دفاع ملی بوده است.

عضویت در سازمان‌ها

گروه اسلامی منصورون

او از اعضای اولیه گروه مسلح منصورون بود که در سال‌های پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در مناطق جنوبی ایران به‌ویژه استان خوزستان به انجام عملیات مسلحانه علیه حکومت پهلوی می‌پرداختند و عامل ترور یک مستشار آمریکایی و ملک محمد بروجردی از مدیران وقت شرکت نفت ایران بودند. ذوالقدر به شرکت خودش در چند عملیات ترور این گروه اشاره کرده است. او از جمله در مطلبی با عنوان «منصورون؛ از تشکیل تا ائتلاف» منتشرشده در فصلنامهٔ مطالعات تاریخی متعلق به مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی وابسته به وزارت اطلاعات، از کسب مجوز شرعی عملیات ترور گروه منصورون صحبت کرده است: «پس از کسب حکم شرعی، به‌همراه دو تن از برادران به بهبهان رفته و با شلیک ۱۵ گلوله به هر دوی آنها [دو پاسبان] در جلوی شهربانی بهبهان، هر دو را به جهنم فرستادیم.»

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی

ذوالقدر از اعضای اولیه سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در اوایل انقلاب اسلامی بود. وی به‌دلیل روابط نزدیک با روحانیون سنتی و محافظه‌کار به خصوص حسین راستی کاشانی (از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم)، به شدت با طیف چپ‌گرای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی به مخالفت پرداخت؛ تا جایی که پس از بروز اختلاف نظر، در انحلال آن در دهه ۱۳۶۰ نقش داشت. پس از احیای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۷۰ توسط افرادی چون محمد سلامتی، بهزاد نبوی، محسن آرمین، مصطفی تاج‌زاده و آقاجری، وی از مخالفان همیشگی این سازمان به‌شمار می‌رفت.

در جنگ ایران و عراق

او پس از انقلاب، نخستین فعالیت‌های خود را از کمیته‌های انقلاب اسلامی آغاز کرد و سپس به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست.

ذوالقدر در جریان جنگ ایران و عراق از فرماندهان قرارگاه رمضان سپاه پاسداران بود که اصلی‌ترین مأموریت این قرارگاه اجرای عملیات‌های برون‌مرزی و به‌صورت نامنظم بود. از قرارگاه رمضان به عنوان هستهٔ اصلی تشکیل نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال‌های بعد یاد می‌شود.

پس از جنگ ایران و عراق

ذوالقدر پس از جنگ به مدت ۸ سال (در دوره ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی)، رئیس ستاد مشترک سپاه بود و پس از آن، هشت سال نیز جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی وقت بود. در جریان مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری ۱۳۷۶ و دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، ذوالقدر جانشین وقت فرماندهی کل سپاه پاسداران بود. علاوه بر این او به عنوان قائم مقام علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، فعّالیت می‌کرد.

در دهه ۱۳۷۰ از ذوالقدر به عنوان یکی از افراد مسئول در ساماندهی گروه‌هایی چون انصار حزب‌الله و افرادی که با نام «لباس‌شخصی» و «گروه فشار» شناخته می‌شدند، نام برده می‌شد. از جمله در جریان برخوردهای امنیتی و قضایی با شهرداران چند منطقه تهران در دوران شهرداری غلامحسین کرباسچی، در گزارش‌های متعددی از ذوالقدر به‌عنوان یکی از افراد درگیر در آن پرونده نام برده شد. او در سرکوب اعتراضات دانشجویی تیر ۱۳۷۸ شرکت داشت.

ذوالقدر از کسانی بود که به همراه محمدرضا نقدی و حسین نجات، طرح سرکوب دانشجویان و حتی عزل خاتمی رئیس‌جمهور وقت را داشتند.

قائم‌مقام و معاونت امنیتی وزارت کشور

او در سال ۱۳۸۴ در دولت نهم (محمود احمدی‌نژاد) به سمت قائم‌مقام وزارت کشور و معاونت امنیتی انتظامی این وزراتخانه منصوب شد. روابط عمومی وزارت کشور اعلام کرد: چون ذوالقدر با حکم فرمانده کل قوا و رهبر انقلاب سید علی خامنه‌ای در سمت جانشین فرماندهی کل سپاه فعّالیت داشت، با کسب مجوز از رهبری به سمت جدید منصوب شد.

اما در آذر ۱۳۸۶ اعلام شد او از معاونت امنیت وزارت کشور برکنار شده است. یکی از نمایندگان محافظه‌کار مجلس ایران، دلیل اصلی برکناری او را اعلام آماده‌باش نظامی وی به فرماندهان و فرمانداری‌های کل کشور برای مقابله با حمله قطعی ایالات متحده آمریکا به خاک ایران اعلام کرد. مصطفی پورمحمدی وزیر کشور وقت توضیحی نداده و اعلام کرد «بحث آقای ذوالقدر باید به وقت مناسبی سپرده شود. خود آقای ذوالقدر باید در این رابطه توضیح دهد.» اما ذوالقدر با امتناع از حضور در مراسم تودیع خود به‌طور غیرمستقیم نشان داد که برخلاف میل باطنی‌اش از مقام خود کنار گذاشته شده است. برخی از سایت‌های خبری نزدیک به دولت، عدم موافقت ستاد کل نیروهای مسلح برای ادامه فعالیت ذوالقدر در این وزارتخانه را به‌عنوان دلیل استعفای وی ذکر کردند؛ اما به گزارش روزنامه همشهری، ستاد کل نیروهای مسلح هیچ درخواستی مبنی بر بازگشت ذوالقدر مطرح نکرده بود و بلکه یکی از مقامات خارج از وزارت کشور در نامه‌ای به مصطفی پورمحمدی خواستار عزل فوری ذوالقدر و معرفی جایگزین وی در اولین فرصت شده بود. روزنامه اعتماد ملی نیز به نقل از «یک مقام آگاه» خبر داد که «دلیل اصلی کناره‌گیری ذوالقدر از وزارت کشور مباحث مربوط به چگونگی برخورد با ناامنی‌های احتمالی در صورت تشدید فشارهای خارجی و بی‌توجهی به برنامه‌ریزی‌های پیش‌بینی شده در این باره است». همشهری نیز علت برکناری ذوالقدر را «ارائه تحلیلی متفاوت با احمدی‌نژاد» دانست و نوشت که او «به‌دلیل ارائه تحلیلی که با نگاه و تبلیغات رایج مسئولان عالی دولت انطباق کامل نداشت برکنار شد».

ستاد کل نیروهای مسلح

وی پس کناره‌گیری از وزارت کشور به سمت معاون امور بسیج ستادکل نیروی‌های مسلح منصوب شد و تا سال ۱۳۸۹ در این سمت فعالیت می‌کرد.

دبیر شورای عالی امنیت ملی

ذوالقدر در ۴ فروردین ۱۴۰۵ پس از ترور علی لاریجانی در حملات اسرائیل-آمریکا در ۲۶ اسفند، به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی (شعام) انتخاب شد. اینترنشنال گزارش داد که رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، تحت فشار فرماندهان سپاه، به‌ویژه فرمانده کل سپاه، احمد وحیدی، ذوالقدر را به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب کرده است. به‌گفته منابع، این انتصاب به مسعود پزشکیان تحمیل شد با وجود مخالفت برخی مقام‌های ارشد و با وجود نارضایتی پزشکیان. روند انتصاب ذوالقدر نشان‌دهنده تقویت تسلط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بر مراکز تصمیم‌گیری، به‌ویژه شورای عالی امنیت ملی است. او جزء محدود دبیران شعام بود که نماینده رهبر جمهوری اسلامی ایران نبود‌.

در مرداد ۱۴۰۵، محمدباقر خرازی مدعی شد که قرار است ذوالقدر از دبیری شورای عالی امنیت ملی کنار گذاشته شود و محسن رضایی جانشین او شود. در ۱۶ مرداد، منبع آگاهی به سازندگی گفت که ذوالقدر پیش‌تر استعفای خود را ارائه کرده بود اما پزشکیان با استعفای او مخالفت کرد. سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ ذوالقدر را به‌عنوان مشاور سیاسی خود منصوب کرد و همچنین محسن رضایی دبیر و نماینده رهبر در شعام شد.

زندگی شخصی

همسر ذوالقدر سیده صدیقه حجازی است که از ابتدای سال ۱۳۸۶ به عنوان مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مشغول به کار است. حجازی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ از مشاوران فرهنگی محمدباقر قالیباف از نامزدهای این انتخابات بود و به نمایندگی از ستاد انتخاباتی او در برنامه‌های تلویزیون حضور یافت.

از کاظم غریب‌آبادی، دیپلمات ایرانی که نماینده دائم ایران در دفتر سازمان ملل متحد در وین و نماینده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بوده است، به عنوان داماد او یاد می‌شود.

پیوند به بیرون

• / سیاسی ذوالقدر، از سپاه تا قوه قضائیه
• محمدباقر ذوالقدر؛ سردار ستادی و حامی گروه‌های فشار

مناصب نظامی
پیشین: مرتضی رضایی	فرمانده قرارگاه رمضان سپاه پاسداران ۱۳۶۷–۱۳۶۴	پسین: احمد کاظمی
پیشین: عباس محتاج به عنوان رئیس ستاد کل سپاه پاسداران	رئیس ستاد مشترک سپاه پاسداران ۱۳۷۶–۱۳۶۸	پسین: حسین علائی
پیشین: سید یحیی صفوی	جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران ۱۳۸۴–۱۳۷۶	بدون متصدی تصدی بعدی توسط: مرتضی رضایی
عنوان جدید	معاون امور بسیج ستاد کل نیروهای مسلح ۱۳۸۹–۱۳۸۶	پسین: اکبر ابراهیم‌زاده
مناصب سیاسی
پیشین: علی‌اصغر احمدی	معاون امنیتی و انتظامی وزیر کشور ۱۳۸۶–۱۳۸۴	پسین: عباس محتاج
بدون متصدی آخرین تصدی توسط: سید مصطفی میرسلیم	قائم‌مقام وزیر کشور ۱۳۸۶–۱۳۸۴	بدون متصدی تصدی بعدی توسط: کامران دانشجو
مناصب قضایی
بدون متصدی انحلال معاونت در سال ۱۳۸۳ آخرین تصدی توسط: عبدالرضا ایزدپناه	معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم رئیس قوه قضائیه ۱۳۹۱–۱۳۸۹	پسین: سید علیرضا صدر حسینی
عنوان جدید	معاون راهبردی رئیس قوه قضائیه ۱۳۹۹–۱۳۹۱	پسین: سید محمد صاحبکار
مناصب احزاب سیاسی
عنوان جدید	رئیس ستاد انتخاباتی جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی ۱۳۹۶	آخرین متصدی
مناصب حکومتی
پیشین: محسن رضایی	دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام ۱۴۰۵–۱۴۰۰	پسین: عباسعلی کدخدایی
پیشین: علی لاریجانی	دبیر شورای عالی امنیت ملی ۱۴۰۵	پسین: محسن رضایی
	نماینده ولی فقیه در شورای عالی امنیت ملی ۱۴۰۵ متصدی همزمان: سعید جلیلی
بدون متصدی آخرین تصدی توسط: علی شمخانی	مشاور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی ایران اکنون–۱۴۰۵	در حال تصدی