ابوالحسن بنی‌صدر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
«بنی‌صدر» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها، بنی‌صدر (ابهام‌زدایی) را ببینید.
ابوالحسن بنی‌صدر
اولین رئیس‌جمهور ایران
مشغول به کار
۱۶ بهمن ۱۳۵۸ – ۳۱ خرداد ۱۳۶۰
رهبر سید روح‌الله خمینی
نخست وزیر محمدعلی رجایی
فرد پیشین کابینه موقت شورای انقلاب
فرد پسین محمدعلی رجایی
وزیر امور خارجه ایران (سرپرست)
مشغول به کار
۲۱ آبان ۱۳۵۸ – ۸ آذر ۱۳۵۸
نخست وزیر مهدی بازرگان
فرد پیشین ابراهیم یزدی
فرد پسین صادق قطب‌زاده
وزیر دارایی ایران
مشغول به کار
۸ اسفند ۱۳۵۷ – ۲۱ آبان ۱۳۵۸
نخست وزیر مهدی بازرگان
فرد پیشین علی اردلان
فرد پسین حسین نمازی
اطلاعات شخصی
تولد ۲۲ مارس ۱۹۳۳(۱۹۳۳-03-۲۲) ‏(۸۳ سال)
۲ فروردین ۱۳۱۲
همدان،[۱] باغچه، ایران
حزب سیاسی مستقل
همسر عذرا حسینی (عذرا بنی‌صدر)
دین شیعه
امضاء

سید ابوالحسن بنی‌صدر (متولد ۲ فروردین ۱۳۱۲) سیاستمدار و اقتصاددان اهل ایران است که یک سال پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، به عنوان نخستین رئیس جمهور ایران انتخاب شد. وی که در ابتدا از حمایت روح‌الله خمینی (نخستین رهبر جمهوری اسلامی) برخوردار بود، به سمت فرماندهی کل قوا و ریاست شورای انقلاب رسید. بنی‌صدر با تثبیت قدرت روحانیون حزب جمهوری اسلامی و نهادهای انقلابی زیر نظر آنان مخالف بود و دوران ریاست جمهوری او با تنشهای بسیار و رویدادهایی چون انقلاب فرهنگی و حمله عراق به ایران همراه شد. او که در استفاده از اختیارات خویش و حمایت رو به افول خمینی، برای مبارزه با رقبایش ناکام ماند، با مجاهدین خلق که سازمانی دارای تشکیلات و منتقد حکومت وقت بود متحد شد و در خرداد ۱۳۶۰، توسط مجلس شورای ملی (در حال حاضر مجلس شورای اسلامی) از مقام خویش عزل گردید. پیرو آن، بنی‌صدر از ایران خارج شد و در فرانسه به مخالفت خود با حکومت وقت ایران ادامه داد.

زندگی[ویرایش]

ابوالحسن بنی‌صدر پس از فارغ‌التحصیلی در سال ۱۳۳۸

بنی‌صدر در استان همدان به دنیا آمد. پدرش نصرالله بنی‌صدر اهل بیجار یا شیرین‌سو[نیازمند منبع]، از روحانیون با نفوذ همدان[۲] بود که با روح‌الله خمینی نیز ارتباط دوستانه‌ای داشت.[نیازمند منبع] او در دانشگاه تهران، در رشته‌های اقتصاد و حقوق اسلامی تحصیل کرد و چهار سال در مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی فعالیت نمود.[نیازمند منبع]

بنی‌صدر در سال ۱۳۴۰ با عذرا حسینی ازدواج کرد که حاصل آن، دو دختر و یک پسر است.

بنی صدر نماینده دانشجویان دانشکده حقوق دانشگاه تهران در کنگره جبهه ملی ایران در سال ۱۳۴۱ و مسوولین سازمان دانشجویان جبهه ملی در دانشگاه تهران بود.[نیازمند منبع]

بنی‌صدر رهبری گروه کوچکی از دانشجویان مخالف رژیم شاه را به‌عهده داشت و دو بار به خاطر فعالیتهای سیاسی دستگیر و روانه زندان شد. پس از مجروح شدن در قیامی ناموفق علیه حکومت در خرداد ۱۳۴۲، او کشور را ترک کرد و عازم فرانسه شد.[۳] بنی‌صدر و همچنین حسن حبیبی (معاون اول اسبق برخی از روسای جمهور ایران) که از شاگردان احسان نراقی، نظریه‌پرداز، محقق و یکی از مؤسسان بنیاد فرهنگ ایران زیر ریاست عالیه فرح پهلوی بودند به همت نراقی برای ادامه تحصیل به اروپا رفتند.[۴] با این وجود برخلاف اطلاعات موجود در برخی منابع و استفاده از عنوان دکترا، او هرگز موافق به دریافت این مدرک و یا تدریس ان در دانشگاه نشد.[۳][۵] او به زبان‌های عربی، فرانسوی نیز تسلط دارد.[نیازمند منبع]

بنی صدر در دهه هفتاد میلادی و سال‌های پیش از پیروزی انقلاب، به عنوان یک ناسیونالیست اسلامی پرشور و اقتصاددان انقلابی با ایراد سخنرانی و چاپ و انتشار مقالات و کتب تألیفی خود، به مبارزه با حکومت شاه می‌پرداخت.[۶][نیازمند منبع] به عقیده هاشمی رفسنجانی، در طی این سالها بنی‌صدر که نزدیکی بیشتری با جبهه ملی احساس می‌کرد و خود را تئوریسین انقلاب می‌دانست همواره درگیر رقابت با صادق قطب‌زاده (که او نیز در پاریس اقامت داشت) بود. قطب‌زاده نزدیکی فکری بیشتری با نهضت آزادی ایران داشت و به همین لحاظ بیشتر مورد تأیید مبارزین اسلامی بود.[۷] در سال ۵۷ و اندکی پیش از پیروزی انقلاب، با ورود روح‌الله خمینی به پاریس، او جزء معدود کسانی بود که در فرودگاه به استقبال او آمد[۸] و سپس به جمع همراهان او پیوست. پس از ناآرامی‌ها و آشوبهای داخلی که سبب فرار شاه از ایران شد،[۹] این دو در تاریخ ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ با پرواز ایرفرانس[۱۰] به کشور بازگشتند.

بنی‌صدر، مهدی بازرگان و روح‌الله خمینی در آستانه پیروزی انقلاب در ایران.

ابتدای پیروزی انقلاب[ویرایش]

بنی صدر در کنار احمد خمینی، به هنگام جشن پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری
ابوالحسن بنی صدر در کنار روح‌الله موسوی خمینی. خمینی حکم ریاست جمهوری بنی صدر را در بیمارستان قلب، نوشت و به او داد.

بعد از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، خمینی که عهده دار کنترل کشور بود، دولت موقت را به کار گمارد و بنی صدر را ابتدا در ماه تیر ۵۸ به معاونت وزارت اقتصاد و دارایی و سپس در ماه آبان به سمت وزیر اقتصاد و دارایی منصوب کرد.[۳] بنی صدر همچنین از ابتدای بهار ۱۳۵۸ به عضویت شورای انقلاب در آمد و تا خاتمه دوره عملکرد شورای انقلاب در تیر ۱۳۵۹ به عضویت خود در این شورا ادامه داد. عمده فعالیت‌های این شورا به صورت مخفی صورت می‌گرفت. با بروز بحران گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران، به یکی از تصمیم گیرندگان و مخالفین اصلی آن تبدیل شد. رقابت وی با قطب زاده، باعث شد حل این بحران ۴۴۴ روز به طول بینجامد.[۱۱][۱۲]

مدتی بعد از استعفای دولت موقت مهدی بازرگان، او با حمایت جامعه روحانیت مبارز[۱۳] برای انتخابات ریاست جمهوری کاندید شد و در پنجم بهمن ماه ۱۳۵۸ با به دست آوردن یازده میلیون رای به عنوان اولین رئیس جمهور تاریخ ایران انتخاب گشت.

او دراین انتخابات، ۷۶ درصد آرا را کسب کرد. رقبای وی در این انتخابات آقایان (حسن حبیبی، احمد مدنی، صادق طباطبایی، داریوش فروهر، صادق قطب‌زاده، کاظم سامی، محمد مکری، حسن غفوری‌فرد و حسن آیت بودند و تعداد آرای این افراد مجموعاً بیست و سه درصد آرای باقی‌مانده را تشکیل می‌داد.


دولت نخست موقت جمهوری اسلامی ایران
نخست وزیر: مهدی بازرگان
وزیران
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ شکوهیرجایی آموزش‌ و پرورش ۱۱ طاهری راه و ترابری
۲ اسلامی پست ۱۲ احمدزاده صنایع و معادن
۳ اردلانبنی‌صدر اقتصاد ۱۳ شریعتمداری آموزش عالی
۴ سنجابییزدی امور خارجه ۱۴ فروهر کار
۵ صدر بازرگانی ۱۵ حاج‌سیدجوادیصباغیان کشور
۶ سامی بهداری ۱۶ کتیرایی‌‏‎ مسکن
۷ میناچی ارشاد ۱۷ معین‌فر نفت
۸ ایزدی کشاورزی ۱۸ تاج نیرو
۹ مبشریحاج‌سیدجوادی دادگستری ۱۹ مدنیریاحیچمران دفاع
معاونان نخست وزیری
ر. معاون معاونت ر. معاون معاونت
۱ یدالله سحابی وزیرمشاور ۳ سمیعی محیط زیست
۲ عزت‌الله سحابی برنامه و بودجه ۴ شاه‌حسینی تربیت بدنی

کابینهٔ موقت شورای انقلاب
رؤسا
ر. رئیس نوبت ریاست ر. رئیس نوبت ریاست
۱ مطهری اولین رئیس ۳ بهشتی سومین رئیس
۲ طالقانی دومین رئیس ۴ بنی‌صدر چهارمین رئیس
وزیران
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ باهنر وزارت آموزش و پرورش ۱۰ قزوینی راه و ترابری
۲ قندی ارتباطات ۱۱ احمدزاده صنایع و معاون
۳ نمازی اقتصاد ۱۲ حبیبی علوم
۴ بنی‌صدرقطب‌زاده امورخارجه ۱۳ میناچی ارشاد
۵ صدر بازرگانی ۱۴ فروهر کار
۶ سامی بهداشت ۱۵ هاشمی کشور
۷ شیبانی کشاورزی ۱۶ کتیرایی مسکن
۸ مهدوی کنی دادگستری ۱۷ معین‌فر نفت
۹ خامنه‌ای دفاع ۱۸ تاج نیرو


آرای ماخوذه در انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۵۸)[ویرایش]

پوستر تبلیغاتی برای بنی‌صدر با شعار عدالت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی

وزیر کشور در زمان برگزاری انتخابات هاشم صباغیان بود.

دوران ریاست جمهوری[ویرایش]

دو کودک که برای تبلیغ نامزدی بنی‌صدر در اولین انتخابات ریاست جمهوری ایران، عکسی از وی را در دست دارند.

بنی‌صدر پس از احراز پست ریاست جمهوری، اهدافی چون دوباره‌سازی مراکز قدرت، از دور خارج کردن تدریجی سپاه پاسداران، دادگاه‌های انقلاب و کمیته‌ها و ادغام آنها در سایر سازمانهای دولتی، کاستن نفوذ روحانیون و همچنین ایجاد طرحی برای توسعه اقتصادی کشور را در دستور کار خود قرار داد بود. بر خلاف خواست حزب جمهوری اسلامی، روح‌الله خمینی به بنی‌صدر اجازه داد تا پیش از تشکیل مجلس، در ماه بهمن ۱۳۵۸ و با ادای سوگند، حکم ریاست جمهوری خویش را دریافت کند. او همچنین یک ماه پس از پیروزی در انتخابات، با حکم خمینی به ریاست شورای انقلاب که هیئت سیاست‌گذار و نظریه‌پرداز ایران محسوب می‌شد، منصوب گشت. خمینی همچنین به منظور تثبیت موقعیت او، سمت فرماندهی کل قوا را نیز به او محول کرد.[۱۴] با این حال کوشش بنی‌صدر در جهت متمرکزتر کردن قدرت در دست خویش و مسئله وجود مراکز چندگانه قدرت، او را مانند نخست وزیر پیشین مهدی بازرگان، در رویارویی با روحانیون حزب جمهوری اسلامی چون علی خامنه‌ای و علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی قرار داد که می‌کوشیدند تا او را عاملی تشریفاتی و بی‌نفوذ جلوه دهند.[۳] این منازعات، بر فضای سیاسی کشور در دوران ریاست جمهوری او تأثیر بسیار نهاد. بنی‌صدر در انحلال دادگاه‌های انقلاب، سپاه پاسداران و کمیته‌ها و همچنین تحت کنترل درآوردن قوه قضائیه و رادیو و تلویزیون شکست خورد. خمینی شخصاً، مقام ریاست دیوان عالی کشور را به محمد بهشتی و دادستانی کل را به موسوی اردبیلی که از اعضای بلندپایه حزب جمهوری اسلامی بودند، محول نموده بود.[۱۴]

ابوالحسن بنی‌صدر در حال سوگند یاد کردن در مجلس شورای ملی

نخستین انتخابات مجلس پس از انقلاب در روز ۲۴ اسفند ۵۸ (و دور دوم آن ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۹) در میان اتهاماتی مبنی بر وجود تقلب در آن، برگزار شد. با اعلام نتایج رسمی انتخابات، نامزدهای حزب جمهوری اسلامی، ۱۳۰ کرسی از مجموع ۲۴۱ کرسی را در حالی از آن خود نمودند که انتخابات در همه ۲۷۰ حوزه تکمیل نشده بود. نامزدهای مورد حمایت بنی‌صدر و نهضت آزادی ایران بازرگان نیز هرکدام تعدادی اندک از کرسی‌ها را به دست آوردند.[۳][۱۴] احزاب رادیکال چپ چون مجاهدین خلق، فدائیان خلق و حزب توده هیچ کرسی‌ای از مجلس را به دست نیاوردند. تسلط حزب جمهوری اسلامی بر مجلس زمانی که مدارک و اعتبارنامه‌های نمایندگان جبهه ملی و مناطق کردزبان یا نمایندگان مستقل رد شدند بیشتر شد. هاشمی رفسنجانی نیز از اعضای مؤسس حزب جمهوری اسلامی سخنگوی مجلس شد.[۱۴]

بنی‌صدر در حال بوسیدن دست آیت‌الله خمینی

در اواخر فروردین ماه سال ۱۳۵۹ شورای انقلاب با تأیید خمینی و با هدف تصفیه دانشگاه‌ها از اساتید و دانشجویان دگراندیش، به گروه‌های سیاسی منتقد نیروهای مذهبی حاکم در جمهوری اسلامی که عمدتاً خاستگاه دانشجویی داشته و دانشگاه را فضای امن سیاسی و کانون فعالیتهای خود به شمار می‌آوردند، مهلتی سه روزه داد تا دفاتر خود را تخلیه کنند. در طی این روزها درگیری و خشونت در دانشگاه‌های ایران به ویژه در دانشگاه تهران به اوج خود رسیده و چند تن کشته و صدها نفر مجروح شده و این سرآغاز رویدادی شد که ازآن به عنوان «انقلاب فرهنگی ایران» یاد می‌شود.[۱۵][۱۶] بنی‌صدر که آن هنگام از حامیان اصلی انقلاب فرهنگی بود و نیروهای چپ، اصلی‌ترین منتقدان وی محسوب می‌شدند، صبح روز دوم اردیبهشت همراه با انبوهی از مردم تهران به دانشگاه تهران رفت و با سخنرانی خود مصوبه شورای انقلاب را ابلاغ نموده و بر ضرورت انقلاب فرهنگی تأکید کرد. بنی‌صدر گمان می‌کرد توانایی کنترل و هدایت کردن انقلاب فرهنگی را دارد اما هدایت آن به دست حامیان روح‌الله خمینی افتاد.[۱۶][۱۷][۱۸]

خبر توقیف روزنامه انقلاب اسلامی با صاحب امتیازی و مدیر مسئولی ابوالحسن بنی‌صدر

مجلس شورای اسلامی که اکثریت آنرا اعضای حزب جمهوری اسلامی تشکیل می‌داد، اولین شخصی که بنی صدر برای نخست وزیری انتخاب کرده بود را نپذیرفت.[۱۹][۱۴]
در ۲۹ تیر ۱۳۵۹ طی یک سخنرانی خمینی اعلام می‌کند که: «این اشخاصی که انقلابی نیستند باید در راس وزارتخانه‌ها نباشند و آقای بنی صدر باید امثال اینها را معرفی به مجلس نکند و اگر کرد، مجلس رد بکند و هیچ اعتنایی نکند.»[۲۰]
این کشمکش حدود یک ماه ادامه یافت و مجلس مجدد کاندیداهای بنی‌صدر شامل حسن حبیبی، محمدعلی رجایی، غروی، موسی کلانتری و حتی مصطفی میرسلیم از اعضای حزب جمهوری را برای احراز پست نخست‌وزیری نپذیرفت.[۲۱] بنی‌صدر که از عدم اقبال مجلس به این گزینه‌ها آگاه بود، در اول مرداد از "احمد خمینی" به عنوان گزینه نخست‌وزیری نام برد و این موضوع با مخالفت خمینی مواجه شد. پس از آن کمیته‌ای مشترک بین مجلس و دولت تشکیل شد و این هیئت ۳ نفر را به مجلس معرفی کرد. در جلسه غیر علنی هم با رای‌گیری محمدعلی رجایی به عنوان نخست‌وزیر معرفی شد. در ۱۸ مرداد رجایی با ۱۵۳ رای موافق، ۲۴ مخالف و ۱۹ ممتنع نخست وزیر شد.[۲۱] حزب جمهوری، محمدعلی رجایی، یک معلم سابق مدرسه خیابانی را با حمایت بهشتی معرفی نمود و بر آن پافشاری کرد.[۱۴][۲۲][نیازمند منبع][۲۱] سرانجام دو ماه پس از انتخابات مجلس، بنی‌صدر از سر اجبار، رجایی را که مورد تأیید او نبود در مرداد ۱۳۵۹ به سمت نخست وزیری دولت خویش انتخاب کرد[۱۴] اما بنی‌صدر با سه نفر که توسط رجایی برای کابینه نامزد شده بودند شامل موسوی به عنوان وزیر امور خارجه به دلیل «خودسر» بودن، دکتر محسن نوربخش به عنوان وزیر اقتصاد و بهزاد نبوی به عنوان وزیر امور اجرایی به دلیل چپ‌گرا و عضو سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بودن که امروزه گروه اصلاح طلب را هدایت می‌کند مخالفت کرد. پس از مذاکرات بسیار، نهایتاً نبوی توسط بنی‌صدر پذیرفته شد و نوربخش به عنوان قائم مقام وزیر اقتصاد منصوب شد.[۲۳] با عدم پذیرش نامزدهای منتخب رجایی برای کابینه دولت توسط بنی صدر، روابط این دو به تیرگی گرایید. در این باره بنی‌صدر نامه‌ای به خمینی نوشته بود و کابینه دوباره معرفی شده رجایی را شامل افرادی که صلاحیت ندارند معرفی کرده بود شامل کسی که گزارش دروغ دربارهٔ اطرافیان بنی‌صدر به خمینی داده بود. خمینی پاسخ می‌دهد که: «اینجانب دخالتی در امور نمی‌کنم، موازین همان بود که کراراً گفته‌ام و سفارش من آن است که آقایان تفاهم کنند و اشخاص مؤمن به انقلاب و مدیر و مدبر و فعال انتخاب نمایند.»[۲۴][۲۵]

بنی‌صدر (چپ) سوار بر موتور در جبهه جنگ ایران و عراق

در اواخر ماه شهریور همان سال، عراق به خاک ایران یورش برد که آتش جنگی هشت ساله بین این دو کشور را برافروخت.[۳] او در ابتدای جنگ به سیاستهایی معتقد بود که موجب مخالفت حزب جمهوری اسلامی و مجلس و روحانیونی که پیشتر از او حمایت کرده بودند، شد. حزب، روزنامه جمهوری اسلامی را منتشر می‌کرد و بنی صدر شروع به انتشار روزنامه انقلاب اسلامی نمود.

در نهم ماه آبان، بنی‌صدر طی نامه‌ای رسمی به خمینی، وزیران کابینه نخست وزیر را که بی‌کفایت خطاب کرده بود، تهدیدی بزرگ‌تر از تجاوز عراق به خاک کشور خواند. وی همچنین در این نامه از نادیده گرفتن هشدارهایش درمورد وخیم‌تر شدن اوضاع اقتصادی و پافشاریهایش مبنی بر نیاز به سازماندهی مجدد نیروهای مسلح، گله کرد. این نامه و همچنین مخالفتهای او در گروگان گیری اعضای سفارت آمریکا در تهران، خشم مجلس وقت (که اکثریت آن از اعضای حزب جمهوری اسلامی تشکیل می‌شد) را بر انگیخت.[۳]

بنی صدر در ۱۴ اسفند ۱۳۵۹ در دانشگاه تهران سخنرانی کرد و از وجود شکنجه در زندان‌های ایران خبر داد. این سخنرانی باعث جنجال‌های زیادی در فضای سیاسی ایران شد.[۲۶] او در ماه‌های آغازین سال ۱۳۶۰ دیگر از حمایت خمینی برخوردار نبود. در اوایل خرداد ماه، خمینی بدون نام بردن از بنی صدر، او را تقبیح کرد و شخصی خواند که خویش را بالاتر از قانون می‌بیند و به مصوبات مجلس بی اعتنا است. چند روز بعد روزنامه انقلاب اسلامی توقیف شد و خمینی بنی‌صدر را از سمت فرماندهی کل قوا برکنار کرد. همزمان نیروهای حزب‌اللهی به خیابانها آمده و خواستار اعدام بنی صدر شدند. بنی صدر از آنجاکه به تنهایی توان مقابله با مخالفانش را نداشت و پیشتر هیچگاه به ایجاد یک حزب اقدام نکرده و با هیچ حزبی نیز ائتلاف ننموده بود، با سازمان مجاهدین خلق که سازمانی منتقد حکومت وقت و دارای تشکیلاتی سازمان یافته و مسلح بود، متحد شد.[۲۲] مجاهدین خلق نیز در پی تعارضات شدید با حکومت، از بنی‌صدر حمایت کرده و در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۶۰، مسعود رجوی رهبر این سازمان به همراه بنی صدر که در خفا به سر می‌برد، مردم را به قیام فراخواندند و از هوادارانشان خواستند تا علیه حکومت در خیابانها حضور یابند.

صحنه‌ای از رویدادهای ۳۰ خرداد ۱۳۶۰

یک روز پس از آن در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، تظاهرات بزرگی در شهرهای مختلف کشور نظیر تهران، آمل، اصفهان، تبریز، شیراز، مشهد، اهواز، اراک، زاهدان، سنندج، همدان، بندرعباس و ارومیه به راه افتاد، چنان‌که درتهران حدود پانصدهزار نفر با سازماندهی مجاهدین خلق، در خیابانها به سردادن شعار، اعتراض و درگیری با نیروهای حزب‌اللهی پرداختند.[۲۷][۲۸][۲۹] حکومت نیز با اعلام خمینی و دیگر روحانیون حامی او به سرعت عکس‌العمل نشان داد، چنان‌که تنها در اطراف دانشگاه تهران حدود ۵۰ نفر کشته، ۲۰۰ نفر مجروح و ۱۰۰۰ نفر دستگیر شدند. چندین نفر از دستگیرشدگان از جمله چند دختر نوجوان، در آن روز بدون محاکمه اعدام شدند.[۳۰]

دولت نخست جمهوری اسلامی ایران
نخست وزیر: محمدعلی رجایی
رئیس‌جمهور: ابوالحسن بنی‌صدر
وزیران
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ باهنر آموزش و پرورش ۱۰ کلانتری راه و ترابری
۲ قندی پست ۱۱ نعمت زاده صنایع و معادن
۳ نمازی اقتصاد ۱۲ عارفی آموزش عالی
۴ موسوی امور خارجه ۱۳ دوزدوزانی ارشاد
۵ اردبیلی بازرگانی ۱۴ میرمحمدصادقی کار
۶ منافی بهداری ۱۵ مهدوی کنی کشور
۷ سلامتی کشاورزی ۱۶ گنابادی مسکن
۸ احدی دادگستری ۱۷ تندگویان نفت
۹ فکوری دفاع ۱۸ عباس‌پور نیرو
معاونان نخست وزیری
ر. معاون معاونت ر. معاون معاونت
۱ بهزاد نبوی وزیرمشاور ۳ تقی ابتکار محیط زیست
۲ بانکی برنامه وبودجه ۴ داوودی تربیت بدنی


برکناری از ریاست جمهوری[ویرایش]

روزنامه جمهوری اسلامی پس از عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا

فرایند بررسی کفایت سیاسی رئیس جمهور در غیاب وی از ۲۰ خرداد ۱۳۶۰ آغاز شد و تا ۳۱ خرداد همان سال به طول انجامید،[۳۱][۳۲] در این روز مجلس شورای اسلامی با اکثریت ۱۷۷ نفر در مقابل ۱۲ رای ممتنع و یک رای مخالف رأی بر عدم کفایت بنی‌صدر داد. مهدی بازرگان، ابراهیم یزدی، یدالله سحابی، احمد سلامتیان، علی گلزاده غفوری، اعظم طالقانی، حسین انصاری‌راد، احمد صدر حاج سیدجوادی، عزت‌الله سحابی، علی‌اکبر معین‌فر، احمد غضنفرپور، سید محمدمهدی جعفری، محمد مجتهد شبستری و هاشم صباغیان از جمله نمایندگانی بودند که در جلسه عدم کفایت رئیس جمهور حضور نیافتند.[۳۳] عزت‌الله سحابی با برکناری بنی صدر مخالفت کرد و علیه علی خامنه‌ای از مخالفان بنی صدر در مجلس سخنرانی کرد.[۳۴] حکم مجلس یک روز بعد به امضای خمینی که از همراهی بنی‌صدر با مجاهدین خلق برآشفته بود، رسید.[۳]

حوادث پس از برکناری از ریاست جمهوری و خروج از کشور[ویرایش]

در روز هفتم تیر ۱۳۶۰ در اقدامی تروریستی در حالی که در دفتر حزب جمهوری اسلامی، اجلاسی از سران آن در حال برگزاری بود، بمب قدرتمندی منفجر شده و ۷۲ تن از مقامات بلندپایه حکومتی از جمله محمد بهشتی (دبیرکل حزب و رئیس دیوان عالی کشور)، ۴ تن از وزرای کابینه دولت و ۲۷ نماینده مجلس کشته شدند.[۱۴] جمهوری اسلامی، مجاهدین خلق را که پس از حوادث خشونت‌آمیز سی‌ام خرداد ماه، اعلان مبارزه مسلحانه علیه حکومت نموده بود، عامل این اقدامات اعلام کرد و در پی آن سرکوبی شدیدی شامل اعدام هزاران تن از هواداران مجاهدین از سوی حکومت روی داد.

مدتی بعد کرسی ریاست جمهوری به محمدعلی رجایی سپرده شد و او دبیر کل جدید حزب جمهوری اسلامی، محمدجواد باهنر را به مقام نخست‌وزیری خویش برگزید. بنی صدر و مسعود رجوی که قیام مورد انتظار آنان که منجر به سرنگونی حکومت شود، رخ نداد، از فرودگاه مهرآباد و با هواپیمایی که بهزاد معزی هدایت آن را برعهده داشت از ایران گریخته و وارد فرودگاه پاریس شدند. رجوی و بنی صدر به همراه برخی گروه‌های دیگر، شورای ملی مقاومت ایران را برای مبارزه با حکومت جمهوری اسلامی تشکیل دادند.

عکسی منصوب به بنی صدر با لباس زنانه و شباهت آن به عکس دوران فارق التحصیلی وی که به احتمال زیاد ساختگیست

در رسانه‌های ایران عکسی از بنی صدر با پوشش زنانه و ابرو برداشته منتشر شد.[۳۵] ولی گزارشگر نیویورک تایمز که بعد از فرار بنی صدر در پاریس با او ملاقات کرد گزارش داد که بنی صدر اقدام به برداشتن ابروهایش نکرده و این شایعه را مردود دانست.[۳۶] نشریه ایران نیوز چاپ آمریکا وابسته به ایرانیان سلطنت طلب مقیم ایالت کالیفرنیا همان ایام گزارشی از نحوه فرار بنی صدر نوشت در بخشی از این گزارش به تراشیدن سبیل و زیر ابرو برداشتن و موهای رنگ شده بنی صدر اشاره شده‌است.[۳۷] دو ماه پس از حادثه بمب‌گذاری ماه تیر، در انفجار مهیب دیگری در دفتر ریاست جمهوری به تاریخ ۸ شهریور، رجایی و باهنر کشته شدند و حوادث خشونت‌آمیز دیگر در آن سال ادامه یافت. برآورد اشتباه مجاهدین خلق از میزان آسیب پذیری حکومت و اقدامات مسلحانه آنان نهایتاً بر قدرت حامیان خمینی افزود، به‌طوری که تمامی مراکز تصمیم‌گیری در اختیار آنان قرار گرفته و فضای سیاسی کشور بسته شد. بدین ترتیب، همه گروه‌های سیاسی، جز آنهایی که در ردیف نیروهای «مکتبی» قرار داشتند، از میدان خارج شدند.[۳۸][۳۹]

در پی اقدامات مجاهدین خلق در حمایت از عراق در جریان جنگ این کشور با ایران، در سال ۱۹۸۴ میلادی، بنی صدر از شورای ملی مقاومت خارج شد.[۳][۳۹]

بنی‌صدر در دادگاهی که برای واقعه ترور میکونوس در آلمان تشکیل شد و مقامات عالی نظام جمهوری اسلامی را به دست داشتن در ترور رهبران مخالف کُرد متهم کرد، علیه نظام جمهوری اسلامی شهادت داد. او اکنون در ورسای، شهری در حومه پاریس، تحت مراقبت امنیتی دولت فرانسه اقامت دارد و به انتشار منظم هفته‌نامه «انقلاب اسلامی در هجرت» پرداخته‌است.[۴۰][۵]

شهادت در دادگاه میکونوس[ویرایش]

بنی‌صدر در کنفرانسی در ونیز در سال ۲۰۰۹

پس از ترور رهبران حزب دموکرات کردستان در رستوران میکونوس برلین که به ترور میکونوس معروف شد. بنی صدر در دادگاه متهمان این ترور حاضر شد و شهادت داد این ترور به فرمان سیدعلی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران و با امضای اکبر هاشمی رفسنجانی صورت گرفته‌است. دادگاه رسیدگی به پروندهٔ میکونوس ۵ سال طول کشید و در پایان، دادگاه کاظم دارابی و سه لبنانی به نام عباس رایل، یوسف امین و محمد عطریس را به عنوان عاملان این جنایت محکوم کرد. دادگاه برلین همچنین شماری از رهبران بلندپایه جمهوری اسلامی را به عنوان آمران این فاجعه مجرم شناخت.[۴۱][۴۲]

دیدگاه‌ها[ویرایش]

دیدگاه‌های دیگران دربارهٔ بنی‌صدر[ویرایش]

  • سردار رحیم صفوی فرمانده سابق سپاه پاسداران در برنامه تلویزیونی سال ۱۳۸۷، در پاسخ به سؤال مجری جوان برنامه مبنی بر اینکه «می‌گویند بنی صدر در جنگ و دفاع خیلی به ما خیانت کرد ولی هیچ‌کس نگفته خیانت او چه بود»، با کمال تعجب اظهار داشت: «من هم نمی‌توانم کلمه خیانت را به کار ببرم. بلکه نفهمی او را نسبت به موضع خودش که رئیس جمهور بود و فرمانده کل قوا بود اما انقلاب اسلامی را درک نکرده بود و عظمت امام را و اینکه بالاخره باید تابع امام باشد. البته نسبت به مسئله جنگ هم چیزی نمی‌فهمید.»
  • دریابان علی شمخانی وزیر سابق دفاع و دبیر کنونی شورای عالی امنیت ملی نیز در برنامه تلویزیونی که به صورت زنده از شبکه تهران پخش می‌شد، پس از آنکه مجری برنامه با طرح سؤالی، مبنی بر اینکه «جریان نامه‌ای که بعد از فتح خرمشهر برخی فرماندهان نظامی به بنی صدر نوشتند و دستور عقب‌نشینی ایشان را تقبیح کردند، چه بود»، پرسید، خطاب به وی گفت: «بنی صدر اصلاً آن موقع نبود. بنی صدر تا زمانی که در خاک ایران بود و فرمانده کل قوا بود، هیچ عملیات موفقی انجام نداد بنی صدر در عملیات سال ۵۹ که می‌خواست خرمشهر را آزاد کند و شکست خورد و فاجعه هویزه رخ داد، قصد خیانت نداشت! بنی صدر دنبال پیروزی بود و اگر پیروز می‌شد، تانکهایی که به سمت بصره می‌رفتند تانکهایی در تهران به سمت کرسی‌های قدرت می‌رفتند و می‌گفت من عامل پیروزی ام؛ لذا بنی صدر خیانت نکرد»[۴۷][۴۸]
  • هاشمی رفسنجانی گفت: دولت بنی صدر برخی جریان‌های افراطی در حوزه و دانشگاه، فضایی را به وجود آورده‌اند که جسارت پرسش و سؤال از دانشجویان و طلاب سلب شده است.[نیازمند منبع]

پیشنهاد ترور[ویرایش]

انیس نقاش عامل ترور ناموفق شاپور بختیار در مصاحبه با روزنامه ایران از قصد برخی افراد سپاه برای ترور بنی صدر گفت:[۴۹]

بعد از دستگیری من و فرار بنی صدر برخی از بچه‌های سپاه به دیدار امام رفتند و درخواست ترور بنی صدر را طرح کردند. اما امام نپذیرفت.

تالیفات[ویرایش]

  • خیانت به امید
  • سیر اندیشه در سه قاره[۵۰]
  • زن و زناشویی[۵۱]
  • اصول راهنمای اسلامی[۵۲]
  • سیاست آمریکا در ایران
  • آمریکا و انقلاب
  • اکتبر سورپرایز
  • ایران گیت
  • جامعه‌شناسی خانواده در ایران
  • اقتصاد توحیدی[۵۳]
  • شهادت در قرآن
  • عدالت اجتماعی[۵۴]
  • رابطه مادیت و معنویت[۵۵]
  • مجموعه مقالات دربارهٔ منزلت وحقوق زن[۵۶]
  • انسان حق، قضاوت و حقوق انسان در قرآن[۵۷]
  • موازنه ها[۵۸]
  • برنامه‌ای برای عمل سیاسی مداوم[۵۹]
  • نامه ها[۶۰]
  • کیش شخصیت[۶۱]
  • مقدمه و متن پیش نویس قانون اساسی[۶۲]
  • میثاق شورای جبهه مقاومت ملی[۶۳]
  • نقد تضاد و تناقض در منطق صوری[۶۴]
  • سیستم‌های اطلاعاتی[۶۵]
  • روش تحقیق[۶۶]
  • روش شناخت بر پایه توحید[۶۷]
  • ترجمه کتاب مکانیسم‌های رشد از عقب ماندگی[۵]
  • ایران و نقش مدرس
  • عقل آزاد[۶۸]
  • جریان تحول سپاه پاسداران به حزب سیاسی مسلح[۶۷]
  • مافیای مأمور سرکوب‌های خیابانی[۶۹]
  • مافیای اطاعاتی[۷۰]
  • مافیای قوه قضاییه[۷۱]
  • تضاد و توحید[۷۲]
  • تعمیم امامت[۷۳]
  • صد مقاله[۷۴]
  • مشکلات سیاسی ایران[۷۵]
  • بیان آزادی، حق حیات و مجازات اعدام[۷۶]
  • توطئه آیت‌الله‌ها
  • توانایی و ناتوانی[۷۷][۷۷]
  • زن در شاهنامه[۷۸]
  • بنی صدر سخن می‌گوید
  • تحقیقی مفصل دربارهٔ مردم سالاری
  • توتالیتاریسم و روش مبارزه با آن
  • اصول راهنما و بنیادهای مردم سالاری
  • رهبری و احزاب
  • عدالت
  • رشد و فلسفه عقل
  • نفت و سلطه[۷۹][۸۰][۸۱][۸۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Abolhasan Bani Sadr: Information and Much More from Answers.com
  2. دوران مبارزه. علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی. جلد اول. زیر نظر محسن هاشمی رفسنجانی. دفتر نشر معارف انقلاب. صفحهٔ ۱۴۶
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ «ابوالحسن بنی‌صدر»(انگلیسی)‎. دانشنامه بریتانیکا، ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۰۸. 
  4. از کاخ شاه تا زندان اوین. احسان نراقی. خدمات فرهنگی رسا. تهران. ۱۳۷۲
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ نمایش عضو مجلس تدوین: ابوالحسن بنی صدر
  6. اصول راهنما و ضابطه‌های حکومت اسلامی. ابوالحسن بنی صدر. پاریس. ۱۳۵۳
  7. دوران مبارزه. علی اکبر هاشمی رفسنجانی. جلد اول. زیر نظر محسن هاشمی رفسنجانی. دفتر نشر معارف انقلاب. صفحات ۲۸۳ و ۲۸۴
  8. صد مقاله. ابوالحسن بنی صدر. پیام آزادی. زمستان ۵۸صفحهٔ ۲۴۸
  9. http://www.britannica.com/biography/Abolhasan-Bani-Sadr / (انگلیسی)/ Bani-Sadr joined Ayatollah Ruhollah Khomeini’s entourage during the latter’s exile in France. After civil unrest forced the shah to flee Iran
  10. ماروین زونیس مدعی است که بنی صدر کرایه چارتر این پرواز را با چک بلامحل خود پرداخته بود (منبع: شکست شاهانه. ماروین زونیس. عباس مخبر. انتشارات طرح نو. تهران. ۱۳۷۰)
  11. بحران. همیلتون جردن. کتابسرا. تیرماه ۱۳۶۲
  12. آمریکا دربند. پیر سالینجر. کتابسرا. دیماه ۱۳۶۲
  13. «داستان انتخاب بنی صدر به ریاست جمهوری از زبان شهید محلاتی»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۲۹ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۵ اسفند ۱۳۸۶. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ ۱۴٫۴ ۱۴٫۵ ۱۴٫۶ ۱۴٫۷ «ایران پس از پیروزی انقلاب ۵۷ (ریاست جمهوری بنی‌صدر)»(انگلیسی)‎. Iran Chamber Society، ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ۲۶ مه ۲۰۰۸. 
  15. انقلاب فرهنگی: رویارویی سیاسی یا اسلامی کردن دانشگاه، وبگاه رادیو فردا، ۰۱/۰۲/۱۳۸۶
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ تولد از بطن خشونت: به بهانه سالروز تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی وبگاه بی‌بی‌سی فارسی، ۱۳ ژوئن ۲۰۰۶
  17. نیکی کدی و یان ریچارد. Modern Iran: Roots and Results of Revolution. ۲۵۰. 
  18. ایران تحت سلطه آیت‌الله‌ها به قلم دیلیپ هیرو، صفحهٔ ۱۶۰
  19. «The Cornell Daily Sun, Volume XCVII, Number 3, 29 August 1980 PDF». 
  20. همان، ص51
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ چگونگی رسیدن شهید رجایی به مسند ریاست‌جمهوری ایران اکونومیست
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ انتخابات ریاست جمهوری (اول و هفتم) در وبگاه روزنامه ایران، شماره ۲۱۴۷ - سال هشتم - دوشنبه ۲۰ خرداد ۱۳۸۱
  23. «The Political Evolution of Mousavi». کالج اجتماعی‌ها هیوستن ‏(en). 
  24. صحیفه امام، ج13، ص 175
  25. «معرفی اعضای کابینه توسط آقای رجایی». وبگاه امام خمینی، 11 شهریور 1359. بازبینی‌شده در 16 آبان 1394. «نامه بنی‌صدر به خمینی: بسمه‌تعالی. بعرض می‌رساند، امروز بعدازظهر آقای رجائی آمد فهرست وزرا را آورد غیر از یکی ـ دو تغییر غیراساسی همان فهرست قبلی است حتی دو مورد وزارت بازرگانی و کشور را نیز دو نفر گذاشته که مجلس رأی بدهد نامه‌ای هم نوشته شده است که به نظر می‌رسانم به این ترتیب بنابر همان فهرست است و در آن فهرست اسامی که در جلوی آنها علامت گذاشته‌ام همانها هستند که صلاحیتشان برای اینجانب محرز نیست برای اینکه نمونه‌ای معروض کرده باشم به عنوان وزیر، همان کسی معرفی شده است که گزارش کذایی را دربارهٔ اطرافیان من تهیه و به خدمت شما آورده است و تقاضای مصرانه کرده بودم رسیدگی و دروغ و راستش معلوم شود با آقای رجائی بسیار صحبت کردم و فرمایشات صبح شما را که باید با هم تفاهم کنید و همه خدمتگزار اسلام باشید و تضعیف هیچ ارگانی نه رئیس جمهوری و نه مجلس به سود کشور نیست را گفتم معلوم شد اعضای هیئت وزیران مثل خود نخست‌وزیر لایتغیرند با هم در متن نامهٔ ضمیمه موافقت کردیم که به مجلس بنویسم می‌فرستم هر طور می‌فرمایید عمل می‌کنم خود مصلحت کشور و ثبات کشور را در اجرا شدن تام و تمام قانون اساسی می‌دانم اما همان‌طور که صبح عرض کردم و همواره نشان داده‌ام تصمیم شما هر چه باشد اجرا می‌کنم. ابوالحسن بنی صدر» 
  26. سخنرانی روز ۱۴ اسفند بنی صدر در دانشگاه تهران، بی‌بی‌سی فارسی، بازیابی در تاریخ ۹ تیر ۱۳۹۰
  27. Radical Islam: Iranian Mojahedin, by Ervand Abrahamian, Page 1, Publisher: I B Tauris & Co Ltd (December 31, 1989), ISBN 1-85043-077-2, ISBN 978-1-85043-077-3
  28. Iranian Mojahedin, by Ervand Abrahamian, Page 218, Publisher: I B Tauris & Co Ltd (December 31, 1989), ISBN 1-85043-077-2, ISBN 978-1-85043-077-3
  29. «برخی از کارکنان دفتر بنی‌صدر هم اعدام شدند». . رادیو زمانه، ۱۱ فروردین ۱۳۸۸.  بازیابی‌شده در ۳۱ مارس ۲۰۰۹.
  30. Radical Islam: Iranian Mojahedin, by Ervand Abrahamian, Page 219, Publisher: I B Tauris & Co Ltd (December 31, 1989), ISBN 1-85043-077-2, ISBN 978-1-85043-077-3
  31. عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر در قاب تصویر
  32. چهارده دلیل برای اثبات عدم کفایت بنی‌صدر،نطق در مجلس شورای اسلامی در جلسه بررسی کفایت سیاسی بنی‌صدر
  33. خبرآنلاین - کدام یک از نمایندگان در جلسه عدم کفایت رئیس جمهور حضور نیافتند؟
  34. خبرآنلاین - سخنان عزت‌الله سحابی در جلسه بررسی عدم کفایت بنی صدر و پاسخ صریح آیت‌الله خامنه‌ای
  35. خبرآنلاین - شعار مردم پس از فرار بنی صدر: اون که می‌گه مقاومت ل، مقاومت، لچک به سر در رفته / عکس
  36. MACKEY، ROBERT. «Iran’s State Media Mocks Arrested Student Leader Pictured in Women’s Clothing»(English)‎. The New York Times، December 9, 2009, 3:01 pm. بازبینی‌شده در December ۱۰, ۲۰۰۹. 
  37. هفته نامه فارسی زبان ایران نیوز، چاپ آمریکا، شماره ۱۱۱، یکشنبه۱۸ مرداد ۱۳۶۰
  38. مطبوعات سیاسی از ۵۷ تا ۸۰ در وبگاه روزنامه ایران، شماره ۲۱۳۶ - سال هشتم - دوشنبه ۶ خرداد ۱۳۸۱
  39. ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ نیکی کدی و یان ریچارد. Modern Iran: Roots and Results of Revolution. ۲۵۳. 
  40. ابوالحسن بنی صدر، وبگاه بی‌بی‌سی فارسی، ۱۱ بهمن ۱۳۸۷
  41. رادیو زمانه - "عاملان ترور میکونوس آزاد شدند"
  42. Patterns of Global Terrorism 1996 - Germany
  43. خمینی نه فرهمند بود و نه دانش و درایت لازم برای اداره جامعه داشت
  44. باور نمی‌کردیم خمینی دروغ بگوید
  45. چه کسانی در انفجار حزب جمهوری نقش داشتند؟ در یوتیوب
  46. بنی صدر: دفاع از حقوق انسان ایجاب می‌کند هر ایرانی و غیر ایرانی از حقوق آقایان موسوی و کروبی با تمام توان دفاع کند | انقلاب اسلامی در هجرت
  47. «اظهارات تعجب برانگیز دو فرمانده (خبر ویژه)». روزنامه کیهان، شنبه ۴ خرداد ۱۳۸۷ شماره ۱۸۹۰۹۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 18 اوت 2012. 
  48. فرماندهان جنگ: بنی‌صدر خائن نبود (رادیو زمانه، ۴خرداد۱۳۸۷)
  49. افشای ماجرای نخستین ترور بختیار خبرآنلاین
  50. سیر سیاسی در سه قاره
  51. http://www.banisadr.com.fr/Books/San/html/San.html
  52. http://www.banisadr.com.fr/Books/Osul/html/Osul.html
  53. فصل هفتم
  54. http://www.banisadr.com.fr/Books/ketab_adalat/pdf/ketab_adalat.pdf
  55. رابطه
  56. Abolhassan Banisadr - به سایت آقای بنی صدر خوش آمدید
  57. Abolhassan Banisadr - Hoghuhe bashar - به سایت آقای بنی صدر خوش آمدید
  58. فهرست موضوعات
  59. ابوالحسن بنی صدر
  60. http://www.banisadr.com.fr/Books/Nameh/pdf/Nameh_A4.pdf
  61. ابوالحسن بنی صدر
  62. http://www.banisadr.com.fr/Books/Ghanun_Asasi/pdf/MOGHADAMW_GHANUNE_ASASI.pdf
  63. http://www.banisadr.com.fr/Books/Misagh/pdf/MIsagh.pdf
  64. عدم تناقض در منطق صوری
  65. http://www.banisadr.com.fr/Books/Hejab/pdf/HEJAB.pdf
  66. http://www.banisadr.com.fr/Books/raveshe_tahghigh/pdf/raveshe_tahghigh.pdf
  67. ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ جریان تحول سپاه پاسداران به حزب سیاسی مسلح -۱
  68. Abolhassan Banisadr - Agle Azad - به سایت آقای بنی صدر خوش آمدید
  69. http://www.banisadr.com.fr/Books/Mafia_khiabani/doc/Mafia_khiabani.doc
  70. http://www.banisadr.com.fr/Books/Mafia_etelati/doc/Mafia_etelati.doc
  71. http://www.banisadr.com.fr/Books/Mafia_ghasai/doc/Mafia_ghasai.doc
  72. http://www.banisadr.com.fr/Books/Tazad_va_Tohid/doc/Tazad_va_Tohid.doc
  73. http://www.banisadr.com.fr/Books/Tamim_emamat/doc/tamim_emamat.doc
  74. صد مقاله جلد دوم
  75. http://www.banisadr.com.fr/Books/sad_maghale/doc/sad_maghale_2.doc
  76. http://www.banisadr.com.fr/Books/execution/doc/execution.doc
  77. ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ توانایی و ناتوانی
  78. http://www.banisadr.com.fr/Books/Zan_dar_shahname/pdf/Zan_dar_Shahnameh.pdf
  79. http://www.banisadr.com.fr/Books/Naft_va_solte/pdf/Naft_va_Solteh__tamam_.pdf
  80. Abolhassan Banisadr - به سایت آقای بنی صدر خوش آمدید
  81. پرسشها از حسن رضائی و
  82. http://www.banisadr.com.fr/Books/pdf/ketab.pdf

پیوند به بیرون[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد ابوالحسن بنی‌صدر اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
پیشین:
ابراهیم یزدی
وزیر امورخارجه ایران (سرپرست)
۱۳۵۸
پسین:
صادق قطب زاده
پیشین:
ندارد
رئیس‌جمهور ایران
۱۳۵۸–۱۳۶۰
پسین:
محمدعلی رجایی