جنوب شرق آسیا

جنوب شرق آسیا
Area	۴٬۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۱٬۷۰۰٬۰۰۰ مایل مربع)
جمعیت	۶۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰
Density	۱۱۸٫۶ بر کیلومتر مربع (۳۰۷ بر مایل مربع)
کشورها	۱۱ کشور برونئی کامبوج تیمور شرقی اندونزی لائوس مالزی میانمار فیلیپین سنگاپور تایلند ویتنام
قلمروهای وابسته	۳ قلمرو وابسته جزیره کریسمس جزایر کوکوس جزایر آندامان و نیکوبار
تولید ناخالص داخلی (۲۰۰۹)	$۱٫۴۸۶ تریلیون (نرخ ارز)
GDP per capita (۲۰۰۹)	$۲٬۵۰۰ (نرخ ارز)
زبان‌ها	آفروآسیایی: عربی آستروآسیایی: خمر، ویتنامی، نیکوباری آسترونزیایی: اندونزیایی، تاگالوگ، مالایی، تتومی، هیری موتو، جاوه‌ای، سوندایی، سینوگبانونی، Madura, ایلوکانو، هیلیگاینون، مینانگ‌کاباو، باتاک، بیکول، بانجاری بالیایی، وینارایی، کاپامپانگان، پانگاسینانی، بوگینس، کریول‌ها: چاباکانو، توک پیسین دراویدی: تامیلی، مالایالم، تلگو آندامانی بزرگ هندواروپایی: انگلیسی، پرتغالی، اسپانیایی، بنگالی، هندی، پنجابی کرا-دای: تای، لائو اونگان پاپوآیی چینی-تبتی: برمه‌ای، ماندارین، کانتونی، مین، هاکین تایوانی، هاکین فیلیپینی و بسیاری دیگر
منطقه زمانی	از یوتی‌سی ۵:۳۰+ (جزایر آندامان و نیکوبار) تا یوتی‌سی ۹:۰۰+ (اندونزی)
پایتخت‌ها	بندر سری بگاوان بانکوک دیلی هانوی جاکارتا کوالالامپور مانیل نایپیداو پنوم‌پن شهر سنگاپور وینتیان
بزرگ‌ترین شهرها	جاکارتا بانگکوک هوشی‌مین کوالالامپور سنگاپور یانگون باندونگ هانوی سورابایا مدان کزون سیتی

جنوب شرق آسیا یا آسیای جنوب شرقی (به انگلیسی: Southeast Asia)، بخش جغرافیاییِ جنوب‌شرقیِ آسیا است و از مناطقی تشکیل می‌شود که در جنوبِ چین قرار دارند، در شرقِ شبه‌قاره هند واقع شده‌اند و در شمال‌غربِ سرزمین اصلیِ استرالیا (که بخشی از اقیانوسیه است) قرار می‌گیرند. جنوب‌شرق آسیا از شمال با آسیای شرقی، از غرب با آسیای جنوبی و خلیج بنگال، از شرق با اقیانوسیه و اقیانوس آرام، و از جنوب با استرالیا و اقیانوس هند هم‌مرز است.

به‌جز قلمرو بریتانیاییِ هندِایِ اقیانوسِ هند (British Indian Ocean Territory) و دو جزیره از ۲۶ جزیرهٔ مرجانیِ مالدیو در جنوب آسیا، «جنوب‌شرق آسیاِ دریایی» (Maritime Southeast Asia) تنها زیرمنطقه دیگرِ آسیاست که بخشی از آن در نیمکره جنوبی قرار دارد. «جنوب‌شرق آسیاِ خشکی‌مرکزی» (Mainland Southeast Asia) به‌طور کامل در نیمکره شمالی است. تیمور-لسته و بخش جنوبی اندونزی، بخش‌هایی از جنوب‌شرق آسیا هستند که در جنوبِ خط استوا قرار دارند.

این منطقه نزدیکِ محل تلاقی صفحه‌های زمین‌شناسی قرار دارد و هم فعالیت‌های شدید زمین‌لرزه‌ای و هم فعالیت‌های آتشفشانی در آن دیده می‌شود. صفحهٔ سوندا (Sunda plate) صفحه اصلیِ این منطقه است و تقریباً تمام کشورهای جنوب‌شرق آسیا را پوشش می‌دهد، به‌جز میانمار، شمال تایلند، شمال لائوس، شمال ویتنام و شمالِ لوزون در فیلیپین. در مقابل، صفحهٔ سوندا فقط شامل بخش غربی اندونزی تا حدی در شرق می‌شود که به استان بالیِ اندونزی می‌رسد. رشته‌کوه‌های میانمار، تایلند، شبه‌جزیره مالزی و جزایر اندونزی از جمله سوماترا، جاوه، بالی، جزایر سوندای کوچک (Lesser Sunda Islands) و تیمور، بخشی از کمربند آلپ-هیمالیا (Alpide belt) هستند؛ در حالی که جزایر فیلیپین و اندونزی و همچنین تیمور-لسته بخشی از «حلقه آتشِ اقیانوس آرام» (Pacific Ring of Fire) به شمار می‌آیند. این دو کمربند لرزه‌ای در اندونزی به هم می‌رسند و باعث می‌شود منطقه از نظر وقوع نسبی زمین‌لرزه و فوران‌های آتشفشانی در سطح نسبتاً بالایی باشد، به‌ویژه در فیلیپین و اندونزی.

این منطقه حدود ۴٬۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۱٬۷۰۰٬۰۰۰ مایل مربع) وسعت دارد که ۹٫۸۰٪ از آسیا، ۸٪ از اوراسیا و ۳٪ از کل مساحت خشکی زمین است. جمعیت کل آن حدود ۶۷۶ میلیون نفر است که حدود ۸٫۵٪ از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد. این منطقه از نظر جمعیت، سومین منطقه پرجمعیتِ جغرافیایی در آسیا پس از جنوب آسیا و آسیای شرقی است.

جنوب‌شرق آسیا از نظر فرهنگی و قومی بسیار متنوع است و صدها زبان توسط گروه‌های قومی مختلف در آن صحبت می‌شود. یازده کشور این منطقه عضو «انجمن ملل جنوب‌شرق آسیا» (ASEAN) هستند؛ یک سازمان منطقه‌ای که برای یکپارچگی اقتصادی، سیاسی، نظامی، آموزشی و فرهنگی میان کشورهای عضو تشکیل شده است.

جنوب‌شرق آسیا یکی از متنوع‌ترین مناطق فرهنگی جهان است. در این منطقه زبان‌ها و قومیت‌های گوناگونی وجود دارد. از نظر تاریخی، جنوب‌شرق آسیا به‌طور قابل توجهی از فرهنگ‌های هندی، چینی، مسلمان و نیز فرهنگ‌های استعماری تأثیر پذیرفت؛ فرهنگ‌هایی که به اجزای اصلیِ نهادهای فرهنگی و سیاسیِ منطقه تبدیل شدند. بیشتر کشورهای مدرن جنوب‌شرق آسیا توسط قدرت‌های اروپایی مستعمره شدند. استعمار اروپایی از منابع طبیعی و نیروی کار سرزمین‌هایی که تصرف کردند بهره‌برداری کرد و تلاش نمود نهادهای اروپایی را به منطقه گسترش دهد. همچنین چندین کشور جنوب‌شرق آسیا در طول جنگ جهانی دوم به‌طور کوتاه‌مدت توسط امپراتوری ژاپن اشغال شدند. پیامدهای جنگ جهانی دوم باعث شد بیشترِ منطقه از استعمار خارج شود. امروزه جنوب‌شرق آسیا عمدتاً توسط دولت‌های مستقل اداره می‌شود.

نواحی جنوب شرق آسیا

جنوب شرق آسیا از سه بخش عمده خشکی و دریایی و کوهستانی تشکیل می‌شود. ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا' یا جزایر جنوب شرق آسیا ا بخش‌های جزیره‌ای و دریایی منطقه جنوب شرقی آسیا هستند. ناحیه خشکی با عنوان سرزمین اصلی جنوب شرق آسیا (هندوچین) شناخته می‌شود. تفاوت اصلی جمعیتی مجموعه دریایی جنوب شرق آسیا از منطقه خشکی هندوچین دراین است که جمعیت بخش دریایی عمدتاً متعلق به گروه‌های آسترونزی هستند.

کشورهای این منطقه

کشورهای عضو آسه‌آن

• اندونزی
• کامبوج
• فیلیپین
• مالزی
• لائوس
• سنگاپور
• تایلند
• ویتنام
• برونئی
• تیمور شرقی
• میانمار

سرزمین‌های وابسته

• جزیره کریسمس
• جزایر کوکوس
• جزایر آندامان و نیکوبار
• هاینان

آمار

کشور	مساحت (km2)	جمعیت (۲۰۱۴)	تراکم (/km2)	(GDP اسمی), دلار آمریکا (۲۰۱۴)	(GDP اسمی) سرانه, دلار آمریکا (۲۰۱۴)	HDI (۲۰۱۳)	پایتخت
برونئی	۵٬۷۶۵	۴۵۳٬۰۰۰	۷۸	۱۷٬۱۰۵٬۰۰۰٬۰۰۰	$۳۷٬۷۵۹	۰٫۸۵۲	بندر سری بگاوان
کامبوج	۱۸۱٬۰۳۵	۱۵٬۵۶۱٬۰۰۰	۸۵	۱۷٬۲۹۱٬۰۰۰٬۰۰۰	$۱٬۱۱۱	۰٫۵۸۴	پنوم پن
تیمور شرقی	۱۴٬۸۷۴	۱٬۱۷۲٬۰۰۰	۷۵	۴٬۳۸۲٬۰۰۰٬۰۰۰	$۳٬۷۳۹	۰٫۶۲۰	دیلی
اندونزی	۱٬۹۰۴٬۵۶۹	۲۵۱٬۴۹۰٬۰۰۰	۱۳۲	۱٬۱۸۷٬۹۶۲٬۰۰۰٬۰۰۰	$۴٬۷۲۳	۰٫۶۸۴	جاکارتا
لائوس	۲۳۶٬۸۰۰	۶٬۵۵۷٬۰۰۰	۳۰	۱۱٬۲۰۶٬۰۰۰٬۰۰۰	$۱٬۷۰۹	۰٫۵۶۹	وینتیان
مالزی	۳۲۹٬۸۴۷	۳۰٬۰۳۴٬۰۰۰	۹۱	۳۶۷٬۷۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰	$۱۲٬۲۴۳	۰٫۷۷۳	کوالا لامپور*
میانمار	۶۷۶٬۰۰۰	۶۶٬۲۵۷٬۰۰۰	۹۸	۶۳٬۸۸۱٬۰۰۰٬۰۰۰	$۹۶۴	۰٫۵۲۴	نایپیداو
فیلیپین	۳۴۲٬۳۵۳	۱۰۱٬۶۴۹٬۰۰۰	۳۳۸	۲۷۸٬۲۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰	$۲٬۷۳۷	۰٫۶۶۰	مانیل
سنگاپور	۷۲۴	۵٬۵۵۴٬۰۰۰	۷٬۶۷۱	۲۸۹٬۰۸۶٬۰۰۰٬۰۰۰	$۵۲٬۰۴۹	۰٫۹۰۱	سنگاپور
تایلند	۵۱۳٬۱۲۰	۶۵٬۲۳۶٬۰۰۰	۱۲۷	۴۳۷٬۳۴۴٬۰۰۰٬۰۰۰	$۶٬۷۰۳	۰٫۷۲۲	بانکوک
ویتنام	۳۳۱٬۲۱۰	۹۲٬۵۷۱٬۰۰۰	۲۷۹	۱۸۷٬۸۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰	$۲٬۰۷۲	۰٫۶۳۸	هانوی

نگارخانه

• 
  نقشه جنوب شرق آسیا
• 
  نمودار دایره‌ای جمعیت جنوب شرق آسیا
• 
  گسترش هندوئیسم در جنوب شرق آسیا
• 
  نقشه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن از جنوب شرق آسیا
• 
  نقشه مسیر مهاجرت مردمان آسترونزیایی

جستارهای وابسته

• روابط ایران و اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا
• ریزگرد جنوب شرق آسیا
• اعلامیه حقوق بشر اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا
• کنفرانس کشورهای جنوب شرق آسیا
• سرزمین اصلی جنوب شرق آسیا
• ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا
• بازی‌های جنوب شرق آسیا
• فهرست میراث جهانی در جنوب شرق آسیا

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Southeast Asia». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵.