قفقاز شمالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
روسی Северный Кавказ
انگلیسی North Caucasus
فارسی قفقاز شمالی
Chechnya and Caucasus.png
Caucasus-political en.svg
جمهوریهای قفقاز شمالی چچن، داغستان، اینگوشتیا، کاراچای-چرکسیا، کاباردینو-بالکاریا، آدیغیه، اوستیای شمالی-آلانیا
مساحت ۱۷۰٬۷۰۰ کیلومتر مربع
جمعیت ۹٬۴۲۸٬۸۲۶ نفر

قفقاز شمالی یا شمال قفقاز بخش شمالی سرزمین قفقاز است. قفقاز ناحیه‌ای میان دریای خزر و دریای سیاه است.

قفقاز شمالی یکی از ۹ ناحیه فدرال کشور روسیه می باشد. این ناحیه فدرال در تاریخ ۱۹ ژانویه سال ۲۰۱۰ میلادی از ناحیه فدرالی جنوبی جدا شد و به یک ناحیه فدرال مجزا تبدیل شد.

این ناحیه فدرال شامل هفت واحد فدرال است که عبارت اند از: جمهوری داغستان، چچن، اینگوشتیا، کاباردینو-بالکاریا، کاراچای-چرکسیا، اوستیای شمالی-آلانیا و سرزمین استاوروپول.

جمهوری داغستان که در قسمت جنوب خاوری قفقاز شمالی واقع شده است؛ مورد ادعای حکومت قاجاریه بود. فتحعلی شاه قاجار طی جنگهای ایران و روس ادعای خود را از این منطقه پس گرفت.

جغرافیا[ویرایش]

فقاز شمالی را می‌توان به سه ناحیه جغرافیایی تقسیم کرد. نخست داغستان (از جمهوری‌های خودمختار روسیه) در شرق و در امتداد کرانه‌های خزر کشیده شده و نیمه جنوبی آن پوشیده از کوه است، در حالی که نیمه شمالی را جلگه پست نوغای فرامی‌گیرد. دوم ناحیه‌ای است که در تداول روسی «کوهستان» نامیده می‌شود و از دامنه‌های شمالی جبال بزرگ قفقاز به دشت پهناور کشیده شده از شاخابه‌های رود تِرِک مشروب می‌شود.

«کوهستان» به پنج واحد اداری- قومی خودمختار در ترکیب فدراسیون روسیه تقسیم شده که عبارتند از جمهوری‌های خودمختار چچن، اینگوش، ایرستان (شمالی)، کاباردوبالکار، و منطقه خودمختار قره‌چای و چرکس.

سومین ناحیه اراضی کم‌ارتفاع غربی و شمال قفقاز شمالی است که رودخانه کوبان آن را آبیاری می‌کند و از استان‌های روس‌نشین استاوروپل و کراسنودار روسیه عبارت است. منطقه خودمختار قره‌چای و چرکس که در حریم این استان است، سرزمین تاریخی چرکسستان را تشکیل می‌دهند.

دین[ویرایش]

اسلام در چند مرحله و از چند سوی جغرافیایی در بین اقوام ساکن در قفقاز ترویج شد. گروهی از طوایف بخش شرقی قفقاز (اران و شروان و داغستان) در همان سده‌های نخستین هجری، در اثر فتوحات عرب، اسلام آوردند. اقوام کنونی درغه و طبرسران و قموق اولین مسلمانان داغستان به شمار می‌آیند. رواج کامل اسلام (اکثراً شافعی مذهب) در داغستان تا قرن شانزدهم م. به طول انجامید. در اران و شروان نیز اسلام به آهستگی شیوع می‌یافت و تا گرایش عمومی به تشیع در عهد صفوی، مسیحیت هنوز از صحنه خارج نشده بود.[۱]

در طی قرن‌های هفدهم تا نوزدهم مذهب حنفی از جانب شمال، ابتدا از دشت قپچاق و حوضه رود ولگا و سپس به وسیله تاتارهای شبه جزیره قریم (به نیت مقابله با پیشروی روسیه) به «کوهستان» و چرکسستان قفقاز شمالی راه یافت و به گرایش عمومی نوغاها و ابازها و قره‌چای‌ها و بالکارها و ادغه‌ها به اسلام منجر گردید. چرکس‌ها و بویژه کاباردها (و به تاسی از آنها آس‌های دیگوری) آخرین اقوام قفقازی‌اند که اسلام آوردند. چچن‌ها از قرن شانزدهم به بعد دین اسلام را از داغستانیان اخذ کردند و به اینگوش‌ها منتقل نمودند. از جانب جنوب غربی نیز اسلام به وسیله عثمانیان با همان انگیزه دفع تسلط روسیه در میان گرجی‌ها و ابخازی‌ها، که مانند گرجی‌ها از قدیم مسیحی بودند، و نیز ادغه‌ها (آدیغه‌ها) ترویج گردید. اکثریت قاطع گرجی‌های مسلمان در جمهوری خودمختار آجارستان ساکن‌اند و خود را گرجی می‌دانند. در هر حال باید گفت که ترویج اسلام در قفقاز شمالی تا یک قرن پیش هنوز استمرار داشت و تنها در سده نوزدهم آرایش مذهبی کنونی این منطقه شکل نهایی گرفت. باید افزود که روس‌ها در دوره تسلط بر قفقاز اصولاً در تغییر دین قفقازیان اصراری نداشتند.[۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]


منابع[ویرایش]

  1. برجیان، حبیب: «ترکیب قومی قفقاز»، ایران‌شناخت (فصلنامه انجمن ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز)، شماره ۱۰ (پاییز ۱۳۷۷).
  2. برجیان، حبیب: «ترکیب قومی قفقاز»، ایران‌شناخت (فصلنامه انجمن ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز)، شماره ۱۰ (پاییز ۱۳۷۷).
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «North Caucasian Federal District»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۷ ژوئن ۲۰۱۵).
  • برجیان، حبیب: «ترکیب قومی قفقاز»، ایران‌شناخت (فصلنامه انجمن ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز)، شماره ۱۰ (پاییز ۱۳۷۷).