قفقاز شمالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
روسی Северный Кавказ
انگلیسی North Caucasus
فارسی قفقاز شمالی
Chechnya and Caucasus.png
Caucasus-political en.svg
جمهوریهای قفقاز شمالی چچن، داغستان، اینگوشتیا، کاراچای-چرکسیا، کاباردینو-بالکاریا، آدیغیه، اوستیای شمالی-آلانیا
مساحت ۱۷۰٬۷۰۰ کیلومتر مربع
جمعیت ۹٬۴۲۸٬۸۲۶ نفر
قفقاز شمالی در منطقه فدرال جنوبی واقع شده‌است
Krasnodar Krai
Krasnodar Krai
Adygea
Adygea
Abkhazia
Abkhazia
KC
KC
KB
KB
Stavropol Krai
Stavropol Krai
Oss
Oss
Ing
Ing
Cya
Cya
Dag-est-an
Dag-
est-
an
Rostov Oblast
Rostov Oblast
Volgograd Oblast
Volgograd Oblast
Kalmykia
Kalmykia
Ast-rakh-anOblast
Ast-
rakh-
an
Oblast
Northern Caucasus region within European Russia
  • Red: NC economic raion, former NC krai, former NC military okrug
  • Green: former NC military okrug
  • Blue: NC economic raion, NC federal okrug, former NC military okrug
Map of former North Caucasus Military District (Okrug)
Map of modern-day North Caucasus Economic Region (Raion)

قفقاز شمالی یا شمال قفقاز بخش شمالی سرزمین قفقاز است. قفقاز ناحیه‌ای میان دریای خزر و دریای سیاه است.

قفقاز شمالی یکی از ۹ ناحیه فدرال کشور روسیه می باشد. این ناحیه فدرال در تاریخ ۱۹ ژانویه سال ۲۰۱۰ میلادی از ناحیه فدرالی جنوبی جدا شد و به یک ناحیه فدرال مجزا تبدیل شد.

این ناحیه فدرال شامل هفت واحد فدرال است که عبارت اند از: جمهوری داغستان، چچن، اینگوشتیا، کاباردینو-بالکاریا، کاراچای-چرکسیا، اوستیای شمالی-آلانیا و سرزمین استاوروپول.

جمهوری داغستان که در قسمت جنوب خاوری قفقاز شمالی واقع شده است؛ مورد ادعای حکومت قاجاریه بود. فتحعلی شاه قاجار طی جنگهای ایران و روس ادعای خود را از این منطقه پس گرفت.

جغرافیا[ویرایش]

فقاز شمالی را می‌توان به سه ناحیه جغرافیایی تقسیم کرد. نخست داغستان (از جمهوری‌های خودمختار روسیه) در شرق و در امتداد کرانه‌های خزر کشیده شده و نیمه جنوبی آن پوشیده از کوه است، در حالی که نیمه شمالی را جلگه پست نوغای فرامی‌گیرد. دوم ناحیه‌ای است که در تداول روسی «کوهستان» نامیده می‌شود و از دامنه‌های شمالی جبال بزرگ قفقاز به دشت پهناور کشیده شده از شاخابه‌های رود تِرِک مشروب می‌شود.

«کوهستان» به پنج واحد اداری- قومی خودمختار در ترکیب فدراسیون روسیه تقسیم شده که عبارتند از جمهوری‌های خودمختار چچن، اینگوش، ایرستان (شمالی)، کاباردوبالکار، و منطقه خودمختار قره‌چای و چرکس.

سومین ناحیه اراضی کم‌ارتفاع غربی و شمال قفقاز شمالی است که رودخانه کوبان آن را آبیاری می‌کند و از استان‌های روس‌نشین استاوروپل و کراسنودار روسیه عبارت است. منطقه خودمختار قره‌چای و چرکس که در حریم این استان است، سرزمین تاریخی چرکسستان را تشکیل می‌دهند.

دین[ویرایش]

اسلام در چند مرحله و از چند سوی جغرافیایی در بین اقوام ساکن در قفقاز ترویج شد. گروهی از طوایف بخش شرقی قفقاز (اران و شروان و داغستان) در همان سده‌های نخستین هجری، در اثر فتوحات عرب، اسلام آوردند. اقوام کنونی درغه و طبرسران و قموق اولین مسلمانان داغستان به شمار می‌آیند. رواج کامل اسلام (اکثراً شافعی مذهب) در داغستان تا قرن شانزدهم م. به طول انجامید. در اران و شروان نیز اسلام به آهستگی شیوع می‌یافت و تا گرایش عمومی به تشیع در عهد صفوی، مسیحیت هنوز از صحنه خارج نشده بود.[۱]

در طی قرن‌های هفدهم تا نوزدهم مذهب حنفی از جانب شمال، ابتدا از دشت قپچاق و حوضه رود ولگا و سپس به وسیله تاتارهای شبه جزیره قریم (به نیت مقابله با پیشروی روسیه) به «کوهستان» و چرکسستان قفقاز شمالی راه یافت و به گرایش عمومی نوغاها و ابازها و قره‌چای‌ها و بالکارها و ادغه‌ها به اسلام منجر گردید. چرکس‌ها و بویژه کاباردها (و به تاسی از آنها آس‌های دیگوری) آخرین اقوام قفقازی‌اند که اسلام آوردند. چچن‌ها از قرن شانزدهم به بعد دین اسلام را از داغستانیان اخذ کردند و به اینگوش‌ها منتقل نمودند. از جانب جنوب غربی نیز اسلام به وسیله عثمانیان با همان انگیزه دفع تسلط روسیه در میان گرجی‌ها و ابخازی‌ها، که مانند گرجی‌ها از قدیم مسیحی بودند، و نیز ادغه‌ها (آدیغه‌ها) ترویج گردید. اکثریت قاطع گرجی‌های مسلمان در جمهوری خودمختار آجارستان ساکن‌اند و خود را گرجی می‌دانند. در هر حال باید گفت که ترویج اسلام در قفقاز شمالی تا یک قرن پیش هنوز استمرار داشت و تنها در سده نوزدهم آرایش مذهبی کنونی این منطقه شکل نهایی گرفت. باید افزود که روس‌ها در دوره تسلط بر قفقاز اصولاً در تغییر دین قفقازیان اصراری نداشتند.[۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ برجیان، حبیب: «ترکیب قومی قفقاز»، ایران‌شناخت (فصلنامه انجمن ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز)، شماره ۱۰ (پاییز ۱۳۷۷).
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «North Caucasian Federal District». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۷ ژوئن ۲۰۱۵.
  • برجیان، حبیب: «ترکیب قومی قفقاز»، ایران‌شناخت (فصلنامه انجمن ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز)، شماره ۱۰ (پاییز ۱۳۷۷).