بدخشان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۷°۵۴′۰″ شمالی ۷۲°۱۰′۰″ شرقی / ۳۷٫۹۰۰۰۰°شمالی ۷۲٫۱۶۶۶۷°شرقی / 37.90000; 72.16667

نقشه از بدخشان، تقسیم بین دو کشور از شمال خاوری  افغانستان و جنوب خاوری  تاجیکستان .

بَدَخشان سرزمینی شامل پاره‌ای از شمال خاوری افغانستان و جنوب خاوری تاجیکستان می‌باشد. بدخشان در سروده‌های شاعران فارسی‌زبان به کیفیت «لعل» خویش معروف بوده است.

ساکنان این منطقه را «تاجیکان» تشکیل داده و به زبان فارسی سخن می گویند. در «بدخشان» تاجیکستان زبان‌های دیگری به نام زبان‌های «پامیری» از خانواده زبان‌های خراسانی هنوز وجود دارد که مردم آنجا بدانها تکلم می‌کنند.[۱]

«بدخشان» دارای کوه‌های بلند و رودخانه‌های خروشان و دره‌های سرسبز و جنگل های وسیع و چراگاه های بسیار است و از محصولات کشاورزی آن می‌توان به گندم، جو، ذرت و ارزن و زُقیر و همچنین میوه‌های درختی هم‌چون گردو، توت، زردآلو و سیب اشاره کرد. بسیاری از درختان کهن‌سال همچون درختان توت و گردو به دلیل کمبود انرژی و سوخت در این استان به منظور تولید گرما، قطع شده‌اند.[۲]

بدخشان به حیث زمین لرزه از بالاترین‌ها در جهان می‌باشد و زلزله‌ چندین بار با شدت بالای ۷ ریشتر در این استان ثبت شده‌است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

در مارس ۱۸۹۵ به موجب توافقاتی که میان بریتانیا و روسیه در لندن صورت گرفت، بدخشان میان افغانستان و امارت بخارا تقسیم شد و بر پایه این توافق بدخشان کوهستانی تابع بخارا باقی ماند و سرزمین‌های جنوبی مسیر آمودریا به افغانستان (ولایت بدخشان) پیوست.

در سال ۱۸۹۶ یک بخش از این منطقه تحت نام «بدخشان» با مرکزیت شهر «خاروغ» به روسیه تعلق گرفت و بخش دوم با مرکزیت شهر «فیض‌آباد» به امارت «افغانستان» پیوست. روسیه و انگلیس «آمودریا» را به عنوان مرز طبیعی پذیرفتند. پس از فروپاشی «اتحاد جماهیر شوروی» بدخشان شمالی به عنوان بخشی از کشور تاجیکستان تعیین شد.[۱]

جغرافیا[ویرایش]

قلّهٔ اسماعیل سامانی با ارتفاع (۷٬۴۹۵) متر
قلهٔ نوشاخ با ارتفاع (۷٬۴۹۲) متر

بلندترین قُلّه های رشته‌کوه‌های پامیر و هندوکش چهار قله از پنج قله ی ۷۰۰۰ متری منطقه آسیای میانه است. چهار قلّهٔ بلند بدخشان عبارت‌اند از قلّهٔ اسماعیل سامانی (نام پیشین: قلّهٔ کمونیسم) (۷۴۹۵ متر)، قلّهٔ استقلال (نام پیشین: قلّهٔ لنین) (۷۱۳۴ متر) در مرز قرقیزستان، قلّهٔ کورژنیوسکی (۷۱۰۵ متر) و قلّه نوشاخ (۷٬۴۹۲ متر) که در مرز پاکستان قرا گرفته است.

افراد سرشناس[ویرایش]

  • برهان الدین ربانی رییس جمهور اسبق افغانستان و رهبر اسبق حزب جمعیت و رییس اسبق شورای صلح در افغانستان
  • بحرالدین باعث : از روشنفکران حوزه اندیشه سیاسی
  • طاهر بدخشی : از روشنفکران حوزه اندیشه سیاسی
  • لطیف پدرام : از روشنفکران و تئوریسین های حوزه اندیشه سیاسی و دینی، شاعر، ادیب و نویسنده
  • فوزیه کوفی : از روشنفکران و تئوریسین های فمینیست افغانستان
  • خواجه عبدالمعروف کرخی
  • مخفی بدخشی : از زنان شاعر پر آوازه افغانستان
  • خرقه
  • سلیم طغرا


جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • انوشه، حسن (به سرپرستی) (۱۳۸۰دانشنامه ادب فارسی: ادب فارسی در آسیای میانه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شابک ۹۶۴-۴۲۲-۴۱۷-۵
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ رادیو کوچه: بدخشان، چتر سیمین زمین بایگانی‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine، ۱۹ مهر ۱۳۹۰.
  2. همان.
  3. برجیان، حبیب، «لرزه خیزی و زلزله در آسیای مرکزی»، نامه فرهنگستان علوم، شماره ۶ و ۷، ۱۳۷۶، صص ۱۷۹–۲۰۰. [۱].