زبان‌های آسیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خانواده‌های زبان آسیا

طیف گسترده‌ای از زبان‌ها در سراسر آسیا صحبت می‌شوند که شامل خانواده‌های مختلف زبانی و برخی زبان‌های تک‌خانواده است. خانواده‌های اصلی زبان شامل آلتایی، آستروآسیایی، آسترونزیایی، قفقازی، دراویدی، هندواروپایی، آفروآسیایی، مغولی‌تبار، چینی-تبتی و کرا-دای هستند. بیشتر آن‌ها، اما نه همه، سابقه طولانی به عنوان یک زبان نوشتاری دارند.

گروه‌های زبانی[ویرایش]

خانواده‌های اصلی از نظر تعداد، هندواروپایی (هندوآریایی) و دراویدی در جنوب آسیا و چینی-تبتی در آسیای شرقی هستند. چندین خانواده دیگر در منطقه خاصی غالب هستند.

چینی-تبتی[ویرایش]

زبان‌های چینی-تبتی از جمله زبان‌های چینی، تبتی، برمه‌ای، کارنی و زبان‌های متعددی از فلات تبت، جنوب چین، برمه و شمال شرقی هند هستند.

هندواروپایی[ویرایش]

زبانهای هندواروپایی در درجه اول توسط شاخه هندوایرانی حضور دارند. این خانواده شامل زبان‌های هندی (سینهالی، هندی، اردو، بنگالی، اوریه، آسامی، پنجابی، سندی، کشمیری، مراتی، گجراتی، سینهالی، مالایالم و سایر زبان‌های هندواروپایی جنوب آسیا) و ایرانی (شامل فارسی، کردی، پشتو، بلوچی و زبان‌های هندواروپایی دیگر ایران، آناتولی، میان‌رودان، آسیای میانه، قفقاز و مناطقی از آسیای جنوبی). علاوه بر این شاخه، دیگر شاخه‌های هندواروپایی که در آسیا صحبت می‌شوند شامل اسلاوی (روسی رایج در سیبرییونانی در پیرامون دریای سیاه، ارمنی و همچنین زبان‌های منقرض شده مانند هیتی در آناتولی و تخاری در ترکستان (چین) هستند.

خانواده‌های آلتایی[ویرایش]

شماری از خانواده‌های زبانی کوچکتر، اما مهم که در آسیای مرکزی و شمالی گسترش یافته‌اند، در خانواده آلتایی که هنوز کاملاً پذیرفته نشده‌است، حضور دارند. این گروه شامل خانواده‌های ترکی، مغولی‌تبار، تونگوزی (از جمله منچوکره‌ای و ژاپنی است.

مون-خمر[ویرایش]

زبان‌های مون-خمر (که به آن آستروآسیایی نیز می‌گویند) خانواده زبانی در جنوب و جنوب شرقی آسیا هستند. زبان‌های مهم این خانواده ویتنامی و خمر (کامبوجی) هستند.

کرا-دای[ویرایش]

زبان‌های کرا-دای (که به آن تای-کادای نیز گفته می‌شود) در جنوب چین، شمال شرقی هند و آسیای جنوب شرقی یافت می شودن. زبان‌های مهم این خانواده تایلندی (سیامی) و لائو هستند.

آسترونزیایی[ویرایش]

زبانهای آسترونزیایی در سراسر ناحیه دریایی جنوب شرق آسیا گسترش یافته‌اند، از جمله زبان‌های اصلی آن فیجیایی (فیجیسبوانو، تاگالوگ (فیلیپین) و مالایی (مالزی، سنگاپور و برونئی) هستند. جاوه‌ای، سوندایی و مادورایی اندونزی نیز به این خانواده تعلق دارند.

دراویدی[ویرایش]

زبان‌های دراویدی بومی جنوب هند و مناطقی از سری لانکا و شامل تامیلی، کانارا، تلوگو و مالایالم هستند، در حالی که زبان‌های کوچکتر مانند گوندی و براهویی به ترتیب در هند مرکزی و پاکستان حضور دارند.

آفروآسیایی[ویرایش]

زبان‌های آفروآسیایی (در منابع قدیمی حامی-سامی) در آسیا توسط شاخه سامی نمایندگی می‌شوند. زبان‌های سامی در آسیای غربی صحبت می‌شود و علاوه بر زبان‌های منقرض شده مانند اکدی، شامل عربی، عبری و آرامی هستند.

خانواده‌های سیبریایی[ویرایش]

علاوه بر خانواده‌های آلتایی که قبلاً ذکر شد (که از آن‌ها تونگوزی امروزه یک خانواده کوچک از سیبری است)، تعدادی خانواده کوچک زبانی و زبان تک‌خانواده نیز در شمال آسیا صحبت می‌شود. این موارد عبارتند از زبان‌های اورالی رایج در غرب سیبری (خانواده زبان‌های مجاری و فنلاندی در اروپا)، ینی‌سئیایی (مرتبط با ترکی و آتاباسکی آمریکا شمالی)، یوکاغیر، نیوخ در ساخالین، آینو در شمال ژاپن، چوکوتکا-کامچاتکایی در شرقی‌ترین بخش سیبری و تا حدودی اسکیمو-آلیوت. برخی از زبان‌شناسان بر این باورند که زبان‌های کره‌ای شباهت‌های بیشتری با زبانهای دیرین سیبری نسبت به زبان‌های آلتایی دارند. زبان منقرض شده روانروان مغولستان دسته‌بندی نشده‌است و هیچ رابطه‌ای را با هیچ خانواده زبانی شناخته‌شده دیگری نشان نمی‌دهد.

خانواده‌های قفقازی[ویرایش]

در قفقاز سه خانواده کوچک زبانی موجود است: زبان‌های کارتولی، مانند گرجی؛ قفقازی شمال شرقی (زبان‌های داغستانی)، مانند چچنی؛ و قفقازی شمال غربی، مانند چرکسی. دو مورد اخیر ممکن است با یکدیگر مرتبط باشند. زبان‌های هوری-اورارتویی که امروزه منقرض شده‌اند نیز ممکن است با آن‌ها مرتبط باشند.

خانواده‌های کوچک جنوب آسیا[ویرایش]

در جنوب و جنوب شرق آسیا تعداد زیادی خانواده کوچک و جدا وجود دارد، گرچه زبان‌ها و خانواده‌های اصلی آن‌ها را تحت سلطه خود درآورده اند. از غرب به شرق، این موارد عبارتند از:

کریول‌ها و پیجین‌ها[ویرایش]

با تجارت اروپاییان در چین زبان معروف پیجین توسعه یافت. از میان بیشتر کریول‌های ایجاد شده، امروزه پرگویشورترین آن‌ها را می‌توان چاواکانو، کریول اسپانیایی فیلیپین و کریول‌های مختلف بر پایه مالایی مانند مانادوی مالایی دانست. کریول بسیار معروف کریستانگ که بر پایه پرتغالی است، در مالاکا، ایالت-شهری در مالزی، رایج است.

زبان‌های اشاره[ویرایش]

شمار زیادی زبان اشاره در سراسر آسیا صحبت می‌شود. این‌ها شامل خانواده زبان اشاره ژاپنی، زبان اشاره چینی، زبان اشاره هندوپاکستانی و همچنین تعدادی زبان اشاره کوچک بومی در کشورهایی مانند نپال، تایلند و ویتنام هستند. بسیاری از زبان‌های اشاره رسمی بخشی از خانواده زبان اشاره فرانسوی هستند.

زبان‌های رسمی[ویرایش]

آسیا و اروپا تنها دو قاره‌ای هستند که بیشتر کشورهایشان از زبان‌های بومی به عنوان زبان رسمی خود استفاده می‌کنند، اگرچه انگلیسی نیز به عنوان یک زبان بین‌المللی گسترده‌است.

زبان نام بومی گویشوران خانواده زبانی رسمی در کشور رسمی در منطقه
آبخازی Аԥсшәа ۲۴۰٬۰۰۰ قفقازی شمال غربی آبخاز
عربی العَرَبِیَّة ۲۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ آفروآسیایی بحرین
مصر
عراق
اردن
کویت
لبنان
عمان
فلسطین
قطر
عربستان سعودی
سوریه
امارات متحده عربی
یمن
ارمنی հայերեն ۵٬۹۰۲٬۹۷۰ هندواروپایی ارمنستان
آرتساخ
آسامی অসমীয়া ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
ترکی آذربایجانی Azərbaycanca ۲۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ترکی جمهوری آذربایجان
بلوچی بلۏچی

Balòči

۷٬۶۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی پاکستان
بلتی بلتی

སྦལ་ཏི།

۳۹۲٬۸۰۰ چینی-تبتی پاکستان
بنگالی বাংলা ۲۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی بنگلادش هند
بودو बर'/बड़
Boro
۱٬۹۸۴٬۵۶۹ چینی-تبتی هند
برمه‌ای မြန်မာဘာသာ ۳۳٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی میانمار
کانتونی چینی: 廣東話/广东话 ۷٬۸۷۷٬۹۰۰ چینی-تبتی چین
چین Kukish ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی میانمار
چینی ماندارین چینی: 普通話/普通话
國語/国语
華語/华语
۱٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی چین
سنگاپور
تایوان
میانمار

چین

فارسی دری دری ۱۹٬۶۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی افغانستان
دیوهی ދިވެހިބަސް ۴۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی مالدیو
دزونگخا རྫོང་ཁ་ ۶۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی بوتان
انگلیسی English ۳۰۱٬۶۲۵٬۴۱۲ هندواروپایی هند
پاکستان
فیلیپین
سنگاپور
چین
فیلیپینی Wikang Filipino ۹۳٬۰۰۰٬۰۰۰ آسترونزیایی فیلیپین
فرانسوی Français ۴٬۷۱۶٬۶۷۰ هندواروپایی هند
فرمزی ۱۷۱٬۸۵۵ آسترونزیایی تایوان
گرجی ქართული ۴٬۲۰۰٬۰۰۰ کارتولی گرجستان
یونانی Ελληνικά هندواروپایی قبرس
گجراتی ગુજરાતી ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
هاکا 客家話/客家话
Hak-kâ-fa
۲٬۳۷۰٬۰۰۰ چینی-تبتی تایوان
عبری עברית ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ آفروآسیایی اسرائیل
هندی हिन्दी ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
هوکچیو چینی: 馬祖話
Mā-cū-huâ
۱۲٬۰۰۰ چینی-تبتی تایوان
هاکین چینی: 臺灣話
Tâi-oân-oē
۱۸٬۵۷۰٬۰۰۰ چینی-تبتی تایوان
اندونزیایی Bahasa Indonesia ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ آسترونزیایی اندونزی
ژاپنی 日本語 ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ژاپنی ژاپن (دفاکتو)
کاچین Jinghpaw ۹۴۰٬۰۰۰ چینی-تبتی میانمار
کانارا ಕನ್ನಡ ۵۱٬۰۰۰٬۰۰۰ دراویدی هند
کارن ကညီကျိာ်း ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی میانمار
کشمیری कॉशुर

کٲشُر

۷٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
کایا Karenni ۱۹۰٬۰۰۰ چینی-تبتی میانمار
قزاقی Қазақша
Qazaqsha
قازاقشا
۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ترکی قزاقستان چین

روسیه

خمر ភាសាខ្មែរ ۱۴٬۰۰۰٬۰۰۰ آستروآسیایی کامبوج
کره‌ای 조선어
한국어
۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کره‌ای کره شمالی
کره جنوبی
چین
کردی Kurdî
کوردی
۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی عراق عراق

سوریه

قرقیزی Кыргызча
قیرعیزچا
۲٬۹۰۰٬۰۰۰ ترکی قرقیزستان چین
لائو ພາສາລາວ ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ کرا-دای لائوس
مالایی Bahasa Melayu
بهاس ملایو
۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ آسترونزیایی برونئی
اندونزی (به عنوان اندونزیایی)
مالزی (همچنین به نام مالزیایی)
سنگاپور
مالایالم മലയാളം ۳۷٬۰۰۰٬۰۰۰ دراویدی هند
مراتی मराठी ۹۹٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
مانیپوری ꯃꯤꯇꯩꯂꯣꯟ
মৈতৈ
Manipuri
۲٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی هند
مون ဘာသာ မန် ۸۵۱٬۰۰۰ آستروآسیایی میانمار
مغولی Монгол хэл
ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
ᠬᠡᠯᠡ
۲٬۰۰۰٬۰۰۰ مغولی‌تبار مغولستان چین
نپالی नेपाली ۲۹٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی نپال هند
اوریه ଓଡ଼ିଆ ۳۳٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
آسی Ирон ۵۴۰٬۰۰۰
(۵۰٬۰۰۰ نفر در اوستیای جنوبی)
هندواروپایی اوستیای جنوبی
پشتو پښتو ۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی افغانستان پاکستان
فارسی فارسی
Форсӣ
۱۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی افغانستان (به عنوان دری)
ایران
تاجیکستان (به عنوان تاجیکی)
پرتغالی Português ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی تیمور شرقی چین
پنجابی ਪੰਜਾਬੀ
پن٘جابی
۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی هند
راخینی ရခိုင်ဘာသာ ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ چینی-تبتی میانمار
روهینگیا Ruáingga ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی
روسی Русский ۲۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی آبخاز
قزاقستان
قرقیزستان
روسیه
اوستیای جنوبی
سانتالی ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ۷٬۶۰۰٬۰۰۰ آستروآسیایی هند
شان ၽႃႇသႃႇတႆ ۳٬۲۹۵٬۰۰۰ کرا-دای میانمار
سندی سنڌی ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی پاکستان
سینهالی සිංහල ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی سری‌لانکا
تاجیکی Тоҷикӣ ۷٬۹۰۰٬۰۰۰ هندواروپایی تاجیکستان
تامیلی தமிழ் ۷۷٬۰۰۰٬۰۰۰ دراویدی سنگاپور
سری‌لانکا
هند
تلوگو తెలుగు ۷۹٬۰۰۰٬۰۰۰ دراویدی هند
تتومی Lia-Tetun ۵۰۰٬۰۰۰ آسترونزیایی تیمور شرقی
تای ภาษาไทย ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ کرا-دای تایلند
تبتی བོད་སྐད་ ۱٬۱۷۲٬۹۴۰ چینی-تبتی چین
تولو ತುಳು ۱٬۷۲۲٬۷۶۸ دراویدی هند
ترکی استانبولی Türkçe ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ترکی قبرس
قبرس شمالی
ترکیه
ترکمنی Türkmençe ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ترکی ترکمنستان
اردو اُردُو ۶۲٬۱۲۰٬۵۴۰ هندواروپایی پاکستان هند
اویغوری ئۇیغۇرچه‎ ۱۰٬۴۱۶٬۹۱۰ ترکی چین
ازبکی Oʻzbekcha
Ўзбекча
۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ترکی ازبکستان
ویتنامی Tiếng Việt ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ آستروآسیایی ویتنام (دفاکتو)
ژوانگ Vahcuengh ۱۶٬۰۰۰٬۰۰۰ کرا-دای چین

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]