پشتونستان
پشتونستان
پِښتونستان | |
|---|---|
 | |
| کشور |  افغانستان پاکستان |
| جمعیت (۲۰۱۲) | |
| • کل | c. ۶۰–۷۰ میلیون |
| جمعیتشناسی | |
| • قومیت | پشتونها |
| • زبان | زبان پشتو زبان دوم: زبان فارسی، زبان اردو |
| منطقهٔ زمانی | یوتیسی ۴:۳۰+ و یوتیسی ۵:۰۰+ |
| کلانشهرها | |
|
پَشتونستان یا پختونستان (پښتو:پِښتونستان) عبارتی که در نقشهی سیاسی وجود ندارد، یک منطقه تاریخی در تقاطع آسیای مرکزی و جنوبی است که در شرق فلات ایران واقع شده، در میان افغان ها به منطقهای پشتوننشین در پاکستان اشاره دارد. که به طور فرهنگی،تاریخی با مناطق پشتوننشین افغانستان در دو سوی دیورند مرتبط هست.اکثر ساکنان آن پشتونها هستند.در افغانستان، عمدتاً در شرق و جنوب شرق و غرب کشور در دو سوی رودهای هیرمند و فراه، تا مرز دیورند سکونت دارند.در پاکستان، ایالت خیبر پختونخواه و شمال ایالت بلوچستان تا (کوه های سلیمان) از چترال در شمال تا مرز سبی در جنوب غربی امتداد دارد.این منطقه از شمال با منطقه پامیر و ترکستان شرقی و از شمال غرب با خراسان از غرب با ایران و از شمال شرق با منطقه کشمیر و از شرق با منطقه پنجاب از جنوب با سند و بلوچستان مرز دارد.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]
زبان مردم این منطقه پشتو است. پشتون ها در سایر نقاط افغانستان و در بعضی کلانشهر های پاکستان بصورت پراکنده هستند. بسیاری از پشتونهای افغانستان بر ضد اشغال اتحاد جماهیر شوروی در افغانستان جنگیدند.
کلمه ی پشتونستان
پشتون + ـستان یعنی «سرزمین پشتون ها» در زبان فارسی پسوند "ستان"-Stan به معنی «جا، مکان، یا سرزمین» است. در زبان پشتو پسوند "تون"-tun «به معنی سرزمین خانگی یا محل زندگی» هست البته "تون" {"دون"} شکل متحول "دان" فارسی است، در "کاهدان"، "ناودان" و غیره) بکار گرفته میشود.[۸]
پیش از واژه پشتونستان نام این منطقه آریانا،پَکتویس،گندهارا شناخته میشد.[۹][۱۰]
آریانا،(آراخوزیا)نام سرزمین باستانی که شامله افغانستان، مناطقی در پاکستان و شرق ایران می شد. آریانا بیشتر نام نواحی شرق فلات ایران در نزدیکی بین مرز افغانستان و پاکستان نام برده شده است. که در همسایگی مناطقی همچون آریا(هرات کنونی)، باختریا و پارتیا (بلخ و خراسان)،گدوروزیا (بلوچستان کنونی)بوده.[۱۱][۱۲]
پَکتویس، هرودوت تاریخ نگار یونانی در نوشتههای خود به مردمانی اشاره کرده که در منطقه ای به نام «پَکتویس» (Pactyes) میزیستند را همان اجداد پشتونها میداند که واژه های پکتین، پختون، پکتیکا، پکتیا نام های تاریخی در دو ولایت افغانستان هم خوانی دارد.
گندهارا، یک نام باستانی که توسط تاریخ نگار هندی به مناطق پشتونشین پاکستان و افغانستان شامل پادشاهی گنداره به مرکزیت پیشاور شمال مناطق پختونخوا در پاکستان از جلال آباد تا پارادا در افغانستان امتداد داشته که بیشتر مردم آن را اوگانا (افغانان) شناخته میشد نام برده.[۱۳]
این توصیف بر اساس اطلاعات عمومی، جغرافیایی و فرهنگی است که بدون توجه به مرز بین المللی و نهاد رسمی بکار رفته میشود.
این مفهوم بیشتر در قرن بیستم بعد از به رسمیت شناختن خط دیورند و کشور تازه تأسیس شده پاکستان توسط انگلیس ها به مناطق پشتون نشین در پاکستان بکار میرفت تا تمایزی بین افغان ها و پشتون های پاکستان قائل شوند که بعد ها به جنبش ملیگرایی پشتون های پاکستان برای ایجاد یک منطقه خودمختار یا مستقل برای پشتونها پاکستانی مطرح شد بیشتر پشتون های پاکستان خود را افغان نمیدانند و بیشتر تاکید بر خودمختاری و یا یک کشور مستقل در همسایگی افغانستان میدانند.
اما در افغانستان این موضوع کاملا متفاوت است از به رسمیت نشناختن خط فرضی دیورند از سوی سیاسیون پشتون در افغانستان دیدگاه متفاوت به این مسئله دارند زیرا را به باور آنها پشتونستان کنونی که شامل مناطق پشتون نشین در پاکستان را بدنه ای جدا شده ای از افغانستان میدانند و مردم پشتون نشین پاکستان را "افغان" خطاب میکنند و بخشی از «لوی افغانستان» یعنی «افغانستان بزرگ» مناطق از دست رفته افغانستان برای الحاق دوباره به افغانستان میخوانند در زمان جمهوری افغانستان در دولت داودخان تبلیغات چاپ و بنر سازی و فرهنگ سازی پشتونستان به اوج خود رسیده از آنجایی داودخان با رهبر پشتون های آن سوی دیورند آن زمان یعنی عبدالغفار خان رابطه نزدیک داشت.[۱۴]
این منطقه همچنان مشهور به افغانیه است که این نام بیانگر روابط قومی باشندههای آن با پشتونهای افغانستان است.
رهبر انقلابی قرن شانزدهم، بایزید پیر روشن از وزیرستان، و خوشحال خان ختک، «شاعر جنگجو» قرن هفدهم، ارتش پشتون ها را برای مبارزه با امپراتوری مغُال در منطقه گرد هم آوردند. در این دوره، بخشهای شرقی پشتونستان تحت امپراتوری مُغال هند بخشهای غربی تحت فرمانروایی ایران صفوی قرار داشت. پشتونستان اولین بار در سال ۱۷۰۹، زمانی که میرویس خان هوتک برای باز پسگیری مناطق از دست رفته با موفقیت علیه صفویان در قندهار مبارزه کرد، به وضعیت سابق برگشت. پشتونها بعدها تحت رهبری احمدشاه درانی، که سلسله درانی را تأسیس کرد و در سال ۱۷۴۷ امپراتوری افغانان را بنا نهاد، به وحدت تاریخی دست یافتند. با این حال، بعد از طی قرن ها در قرن نوزدهم، امپراتوری افغان بخشهای بزرگی از قلمرو شرقی خود را به امپراتوری سیک (پنجابی هندی تبار) و سپس به هند بریتانیایی از دست داد. بسیاری از فعالان برجسته استقلال هند از پشتونستان برای آزادی سرزمین بومیان از دست استعمارگران غربی برخاستند، از جمله عبدالغفار خان و جنبش ضد استعماری او به نام «خدمتگاره خدا» برای رهایی منطقه از کنترل بریتانیا بود. در سال ۲۰۱۸، مناطق قبیله ای فدرال پشتون نشین، که قبلاً منطقه حائل تحت کنترل فدرال پاکستان در مرز بینالمللی با افغانستان بود، به ایالت خیبر پختونخواه که قبلاً با نام (ایالت سرحد شمال غربی) نامیده میشد ادغام شد.[۱۵][۱۶]
مرز دیورند
[ویرایش | اشتراکگذاری]
در دوران سلطنت هند بریتانیایی در شبهقاره هند در سال ۱۸۹۳، در اواخر سپتامبر، هنری مورتیمر دیورند، دبیر امور خارجهٔ هند بریتانیایی، توافقنامهای را جهت تعیین مرزهای شرقی و جنوبی افغانستان با هند بریتانیایی به امضای امیر عبدالرحمن خان رساند که به توافقنامهٔ دیورند و مرز دیورند معروف شد.[۱۷]
دلیل ایجاد مرز دیورند، جنگ قدرت بین افغانها و انگلیس ها بر سر نفوذ در منطقه بود. امیر عبدالرحمن خان با ایجاد یک حکومت متمرکز در افغانستان دچار مشکلاتی جدی شد و در حال مبارزه و سرکوب مخالفان داخلی بود. فشار داخلی و خارجی به قدری افزایش پیدا کرد که عبدالرحمن خان برای حفظ قدرت خود و کاهش فشار خارجی از سوی بریتانیا، پیشنهاد مرز دیورند را پذیرفت. مرزهای حوزههای نفوذ بین امارت افغانستان و هند بریتانیایی در دوران «بازی بزرگ» مشخص شد، که در نهایت منجر به این شد که حدود نیمی از سرزمین تاریخی پشتونها تحت سلطه هند بریتانیایی قرار گرفت. حتی پس از تقسیم هند و ایجاد کشور پاکستان، خط دیورند همچنان به عنوان مرز بینالمللی بین افغانستان و هند بریتانیایی (پاکستان کنونی) به رسمیت شناخته شده است.[۱۸]
فرهنگ
[ویرایش | اشتراکگذاری]رهبران پشتونستان شمالی عبارتاند از خان عبدالولی خان، اجمل ختک، اسفندیار، خان افضل خان، مولانا فضل الرحمان، افراسیاب ختک و رهبران پشتونها در جنوب پشتونستان محمود اچکزی، نواب کاکر، مولانا شیرانی و نصیر کاکر اند.
پشتونها از آیین کهن بومی پشتونوالی پیروی میکنند. پشتونوالی دین یا مذهب نیست بلکه مجموعه اصول و قواعدیست که بر مبنای رسوم، سنتها و عادات پشتونها استوار است و در درازنای تاریخ کهن آنها طرز زندگی و شیوههای معاشرت آنها با یکدیگر را معین کردهاست. پشتونها پیرو دین اسلام اند. پشتونها که پختون و پوختون و پتان نیز نامیده میشوند بهوسیله خط دیورند که مرزهای بین افغانستان و پاکستان را تعین میکند از هم جدا گردیدهاند.
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ Azeem, Muhammad (2023-01-17). "Hindi music 'has roots in Hindu Kush's Pashtoon belt'". The Express Tribune (in English). Retrieved 2026-03-04.
- ↑ «Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913-1936)». Encyclopaedia of Islam, First Edition (۱۹۱۳-۱۹۳۶). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «Piney.com is for sale. Buy it today!». www.domaineasy.com (به انگلیسی آمریکا). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Chaudhuri, Sucheta Sen; Chaudhuri, Sarit Kumar (2010). "Ethnic Groups of Arunachal Pradesh, Northeast India". Berg Encyclopedia of World Dress and Fashion: South Asia and Southeast Asia: 212–215. doi:10.2752/bewdf/edch4029.
- ↑ «Afghanistan». United States Department of State (به انگلیسی آمریکا). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۸-۲۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ "4.8. Ethnic and religious groups | European Union Agency for Asylum". www.euaa.europa.eu (in English). Retrieved 2026-08-28.
- ↑ «Afghanistan - Rapid Household Assessments 2024 January-June». microdata.unhcr.org. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۸-۲۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ "What's the Story Behind All the 'Stans?" (in English). About.com World News. Retrieved 2026-03-19.
- ↑ «TITUS Texts: Old Persian Corpus: Frame». titus.uni-frankfurt.de. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «Piney.com is for sale. Buy it today!». www.domaineasy.com (به انگلیسی آمریکا). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «TITUS Texts: Old Persian Corpus: Frame». titus.uni-frankfurt.de. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «ARACHOSIA». Encyclopaedia Iranica (به انگلیسی آمریکا). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ Foundation، Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica» (به انگلیسی آمریکا). دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۹.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ "Post Taliban Afghanistan: The Future of Militancy in Pakistan | PtAtFoMiP | Project | Fact Sheet | HORIZON". CORDIS | European Commission (in English). doi:10.3030/101148787. Retrieved 2026-03-19.
- ↑ "The Fata merger: What's happening now and what should happen next?". Geo News (in English). 2019-01-22. Retrieved 2026-03-13.
- ↑ "doi.org/10.3030/101148787". doi. 2024-10-01. doi:10.3030/101148787.
- ↑ «BBC فارسی - افغانستان - دیورند؛ مرز رسمی یا قرار داد موقت -۱». www.bbc.com. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «About this Collection | World Digital Library | Digital Collections | Library of Congress». Library of Congress, Washington, D.C. ۲۰۵۴۰ USA. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده)
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Pashtunistan». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۹ اوت ۲۰۲۶.