شهرستان نهبندان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۱°۳۲′ شمالی ۶۰°۰۰′ شرقی / ۳۱.۵۳۳° شمالی ۶۰.۰۰۰° شرقی / 31.533; 60.000

شهرستان نهبندان
نهبندان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان خراسان جنوبی
نام‌های پیشین نه،نیه
سال شهرستان شدن ۱۳۶۸[۱]
مردم
جمعیت ۵۷٬۲۵۸ نفر[۲]
زبان‌های گفتاری فارسی
مذهب شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۶۰۹۴ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا 1100 متر از سطح دریا
داده‌های دیگر
فرماندار حسین حاجی بیگلو
پیش‌شماره تلفنی 056
وب‌گاه فرمانداری شهرستان نهبندان
شهرها
نهبندان، شوسف
تعداد بخش‌ها
بخش مرکزی، بخش شوسف


شهرستان نهبندان یکی از شهرستان‌های استان خراسان جنوبی واقع در شرق ایران است. مرکز آن شهر نهبندان است. گوشه ای از قلعه ی عظیم شاهدژ

جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۵۷٬۲۵۸ نفر بوده‌است.[۲]

قلعهی عظیم دفاعی و نظامی نهبندان با 3 هزار نفر ظرفیتدارای دیوار های محکم سنگی بدون به کار بردن ملات

درباره ی شهرستان[ویرایش]

شهرستان نهبندان به اقتضای موقعيت طبيعی آن و مجاورت با کوير ، دشتی نسبتاً وسيع واقع شده است . از نظر ناهمواري اين شهرستان در شمال مشتمل بر ارتفاعاتی است که قلل آن به 2500 متر می رسد کوه سرخ – کوه بيدمشک – کوه بوبک از جمله اين ارتفاعات است . در بخش غربی شهرستان نيز شاهکوه که بلندترين نقطه آن 3732 متر ارتفاع دارد واقع گرديده است . بقيه سطح شهرستان مشتمل بر دشتهای هموار نظير سرچاهشو، سهل آباد، چاهداشی ، دهسلم و نهبندان می باشد که ارتفاع اين دشتها حدود 1000 متر از سطح درياست بطور کلی جهت شيب در شهرستان نهبندان از جنوب و جنوب غربی بوده به طوريکه در قسمت شرقی و جنوب شرقی به دشت سيستان و در جنوب و جنوب غربی به بيابان لوت منتهی می گردد . در جهت جنوب غرلبی – جنوب شرقی ارتفاعات شرق دشت سهل آباد (کوه آتشکده با2159 متر ) واقع شده که در نهايت به کوه بهاران می پيوندد . يک رشته ارتفاعات در جهت شمال غرب – جنوب شرق (کوه سناجان با 2012 متر ) است که در غرب دشت سهل آباد واقع گرديده و به ارتفاعات کوه هاری که بلندترين نقطه متر ارتفاع دارد می پيوندد . شهرستان نهبندان از شمال به کوههای کم ارتفاع بهاران محدود می شود اين کوهها در شمال دشت سهل آباد و چاهدراز واقع گرديده و مشجرترين کوههای شهرستان هستند .

تاریخچه[ویرایش]

جغرافی نويسان قديم عرب شهر «نه» يا« نيه » را از شهرهای سيستان شمرده اند چنانچه در بخشی از کتاب تاريخ يعقوبی که مربوط به وقايع قرن دوم هجری است آمده جمعی دعوت هاشميون را لبيک گفته و بر حکومت وقت شوريدند برای سرکوبی انقلابيون در منطقه سيستان ، شهر نه محلی بود که برای استراحت و مرکز پشتيبانی مورد استفاده قرار گرفت . اين واقعه در سال 111 هجری قمری اتفاق افتاد .

ابن حوقل در قرن چهارم در کتاب (صوره الارض ) درباره مسافت های سيستان می نويسد : از سيستان به جزأ سه منزل و فاصله فره و قرنين دو منزل و فاصله نه و فره يک منزل بزرگ است و اين دو به روی يکديگر و در سمت بيابان اند« نه » را در گذشته به فاصله کمی در باختر درياچه زره (نام ولايتی در سيستان ) در مرکز قهستان و بر لب کوير بزرگ دانسته اند . ياقوت و حمد الله مستوفی و مقدسی نيز اسم نه را برده اند . توصيف مقدسی در قرن چهارم از «نه» چنين است :«نه» باروئی دارد که جامع در آن است ساختمانهايش از گل است و بيشتر آبشان از کاريزهاست .

حمد الله مستوفی «نه» را از اقليم سوم می داند و می گويد : ربع نيشابور است دور چند شهر است هوايش اکثر معدل است . بعد از خرابيش اردشير بابکان در مغاره شهر «نه» بساخت و آن را «نه » اردشير نام نهاد . شاپور ابن اردشير حاکم خراسان بود از پدر آن شهر بخواست . اردشير مضايقه کرد و گفت : تو نيز يکی بساز شاپور غيرت کرد و نيشابور ساخت و آن را نه شاپور نام کرد که به مرور ايام نيشابور شد . پيشينه «نه» که خاراکسی به وجود آن در زمان اسکندر مقدونی

(356-323 قبل از ميلاد) اشاره می کند حدوداً 24 قرن سابقه تاريخی دارد . 

اين ناحيه کويری سرزمينی نسبتاً خشک و کم اب و علف به حساب می ايد که آب اغلب قناتهای آن کمی شور و مانع رشد غلات و ساير نباتات می شود . اما اين شرايط خاص کويری سبب شده اند که از دستبرد و هجوم بيگانگان ، تا حدودی در امان بماند . تاريخ ايران بر اساس روايات داستانی تا اسکندر مقدونی پيش می آيد و برخی پيدايش اسکندر و فتوحات او را حد نهايی تاريخ شرق قديم تصور می کنند . پس از آن سلسله ساسانی در دنبال نتاريخ داستانی رخ می نمايد اما از زمان اسکندر تا اردشير ساسانی هم که ظاهراً بانی شهر «نه» بوده است تاريخ چهره چندان روشنی ندارد . اگر چه همين تاريخ به آبادانی نه در دوران اسکندر گواهی می دهد .

=== اقوام اوليه ساکن در شهرستان نهبندان و ويژگيهای خاص آن ===

در حوزه نهبندان کنونی اقوامی هستند که احتمالاً پيوند قومی آنها به اقوام قبل از تاريخ در اين منطقه می رسد . در اين ناحيه ، کوهستانی به نام سند يا ( استند) وجود دارد و اقوامی به همين نام در آنجا زندگی می کنند . نمونه ای از اين طايفه در مشرق دهسلم در کوه چاهرويی ديده می شوند که چادر نشين و گله دارند اما بلوچ نيستند و زبان بلوچی نمی دانند وبا براهويی هم هيچ قرابتی ندارند . از نظر قوميت مردم اين منطقه از تيره پارتها و اقوام آريايی هستند که از زمانهای قبل از اسلام در اين منطقه زندگی می کرده اند .

علاوه بر قوم پارس ، از ديگر اقوام ساکن در منطقه بلوچ و عرب می باشند . اقوام بلوچ از عشاير کوچ نشين منطقه زابل می باشند که امروزه در نقاط مختلف اين شهرستان سکونت دارند .

اقوام عرب نيز در منطقه ای به نام عربخانه که يکی از دهستانهای اين شهرستان می باشد سکنی گزيده اند . عربهای عربخانه از بازماندگان اعراب می باشند که جزو سپاهيان حازم بن خزيمه در سال 150 هجری قمری برای سرکوبی قيام مردم خراسان و سيستان به اين منطقه آمده بودند .

نهبندان از شرق به کوههای گرم (که چشمه خورشيد در آنها جاريست و قلعه شاهدژ که از قلاع اسماعيليان است بر بلندای همين کوهها ساخته شده است ) از غرب به بلنديهای کوههای چشمه ، شاهکوه، کوه هاری و از جنوب به دامنه کوههای استند محدود می شود . متراکمترين ارتفاعات در غرب (کوه هاری2708)قرار دارند و پس از آن ارتفاعات شمال شرقی و سپس ارتفاعات بهاران و کوه سناجان هستند .

مشاهیر و فرزانگان[ویرایش]

1- حسن بن عبدالرحمن:ابومحمد حسن بن عبدالرحمن شافعی ازجمله محدثين وفقها است که ياقوت حموی درکتاب معجم البلدان ايشان رابه نيه نسبت داده است.

2- عبدالرحمن بن عبدا... : وی برادرزاده حسن بن عبدالرحمن است .همچنان که ياقوت حموی می گويد ((ازاين دوانديشمند نيهی (اهل نه)هيچ اثری جزءتنها نامی براوراق پراکنده تاريخ باقی نمانده است.

3- ابوبکرنيهی: ازبزرگان وفقهای قرن چهارم (هـ ق)است.وی اصلش از((نه)) ودرسيستان اقامت می کرد که درگذشت وی حدودسال 400قمری بوده است.

4- نوابه خفی: نوابه خفی دختر ميرزامحمدخان ((نهی))شاعره ای توانا بود ودرشاعری خفی تخلص می کرد ، پدرش محمدخان نهی از خوانين ((نه)) بود ،نوابه شاعری عارف بود که قدم دروادی عرفان گذاشت وگويند به سيدمرتضی که اهل رياضت وازولايت ((نه)) بود ارادت داشته ودرطريقه سلوک ازاو متابعت می نموده است وديوان شعری ازاو باقی مانده که مرحوم ميرزا محمدشهاب نهی که ازشاعران هم عصراوبوده جمع آوری کرده است.وی درسال 1308 ق درگذشت.(برگرفته ازکتاب نهبندان ديار خورشيد نوشته: حسن شبانی )

5- محتاج نهی : ازفضلا وروضه خوانان وشاعران ((نه)) بوده که دفتری به خط نستعليق ازوی به يادگار مانده که قصايدی درمدح پيامبرواهل بيت سروده است.

6- شهاب الدين نهيی :ميرزا محمد ابراهيم مشهور به ميرزا شهاب اصلش از((نه))است دردارالحکومه اميرعلم خان حشمت الملک منشی ومستوفی بود ،مردی فاضل ،شاعر،نکته سنج وسخندان بوده عارف وشيفته عرفان ودرعلوم ادبی ورياضی استاد وحوزه تدريس داشته ،قصايد ،غزليات ،ترجيعات ومراثی بسيار دارد.

7- احمد علی شهابی نيهی متخلص به حريف :درسال 1293هـ ق درنهبندان متولد شده ، وی ديوان شهری دارد،دوران تحصيلات ابتدايی رادرنهبندان به پايان رسانيدوبرای تحصيلات بالاتر به دارالعلم مشهد رفت ودرعلوم وحکمت منطق نيزاستاد بود ودرسال 1355هـ ق چشم ازجهان فروبست.ودرزادگاهش مدفون گرديد.

8- سيدمحمدحسين کبريايی : ازسادات نهبندان است که درسال 1263 هـ ش درخانواده ای اصيل ونجيب ديده به جهان گشود . شاعر،عارف وخوشنويس نهبندانی که تحصيلات ابتدايی رادر(نه) گذراند،وپس ازرسيدن به سن رشد عازم مشهد گرديد،ودرحوزه علميه خراسان زبان وادبيات عرب ومباحثی ازعلوم معقول رافراگرفت. (برگرفته ازکتاب سيری درزندگی وآثار شاعر وعارف وخوشنويس نهبندانی سيدحسين کبريايی،نوشته حسين اکبری)

9- حاج شيخ جواد عارفی: مجتهد نام آور 10- حاج اسماعيل دهکی : استادعلوم دينی ومبارز معروف

11- دکتر نقيب نقوی:درسال 1332درنهبندان متولد ودرسال 1344به مشهد رفت ودوره های کارشناسی وکارسناسی ارشد ودکتری زبان وادبيات فارسی رادردانشگاه فردوسی به پايان رسانيد .

12- محمدعزيزی: درسال 1335 درعربخانه نهبندان متولد شد تحصيلات ابتدايی رادرزادگاهش وتحصيلات عالی در رشته ادبيات فارسی تامقطع دکتری درتهران به پايان رساند.ویبيش از25جلد کتاب وده ها مقاله درمجلات نگين،سروش ، و... به چاپ رسانده است.

رودخانه ای تمام فصل و زیبا در میان کویر و در 17 کیلومتری جاده ی نهبندان به سمت زاهدان

محصولات[ویرایش]

Nehnama.ir

از محصولات کشاورزی شهرستان نهبندان می توان به انّاب،خرما،پسته،زعفران،زرشک،انار و... اشاره نمود. محصول ارزشمند نهبندان سنگ آن است؛چه سنگ های قیمتی معدن قلعه زری و چه سنگهای زیبای گرانیت سیاه و سفید آن که بسیار هم مقاوم هستند

سنگ های زیبا و قیمتی نهبندان

از سنگ های نهبندان برای سنگ فرش صحن های حرم علی ابن ابی طالب در نجف نیز استفاده شده است.

سنگ نهبندان

بخش‌ها[ویرایش]

شهرها: نهبندان شوسف

شهرها: شوسف

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳، ص.۱۰۳.

  1. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران. بازبینی‌شده در آبان ۱۳۸۹. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «نتایج کلی سرشماری ۱۳۹۰»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در بهمن ۱۳۹۱.