شهرستان قائنات
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| شهرستان قائنات | |
|---|---|
| اطلاعات کلی | |
| نام رسمی : | شهرستان قائنات |
| کشور : | ایران  |
| استان : | خراسان جنوبی |
| سال شهرستان شدن : | ۱۳۵۹ |
| مردم |
|
| جمعیت | ۱۳۷،۳۵۷ نفر |
| زبانهای گفتاری: | فارسی با گویش بیرجندی |
| مذهب: | شیعه، سنی |
| اطلاعات شهری |
|
| وبگاه : | فرمانداری شهرستان قائنات |
| شهرها | |
| قائن، خضری دشت بیاض، حاجی آباد، | |
| بخشها | |
| بخش مرکزی، بخش زیرکوه، بخش سده، | |
شهرستان قائنات، به مرکزیت شهر قائن، در شرق ایران و شمال استان خراسان جنوبی در حد فاصل ۱۵ و ۳۳ تا ۱۲ و ۳۴ عرض جغرافیایی و ۳۸ و ۵۸ تا ۵۶ و ۶۰ طول جغرافیایی قرار دارد.
شهرستان قائنات، تا سال ۱۳۵۹، یکی از بخشهای شهرستان بیرجند بود که در این سال جدا شده و به صورت شهرستان درآمد.[۱] جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۳۷،۳۵۷ نفر بودهاست.[۲]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تقسیمات کشوری
این شهرستان دارای شش بخش است:
- بخش مرکزی با جمعیت ۶۲٬۰۴۰ نفر
- دهستان پیشکوه (قائنات)
- دهستان قائن
- دهستان مهیار
- بخش زیرکوه با جمعیت ۲۶٬۲۰۳ نفر
- دهستان پترگان
- دهستان زیرکوه
- دهستان شاسکوه
شهرها: حاجی آباد
- بخش نیمبلوک با جمعیت ۱۸٬۳۹۶ نفر
- دهستان کرغند
- دهستان نیمبلوک
شهرها: خضری دشت بیاض و نیمبلوک
- بخش زهان با جمعیت ۱۱٬۹۲۶ نفر
- دهستان افین
- دهستان زهان
شهرها: زهان
- بخش سده با جمعیت ۱۸٬۷۹۲ نفر
- دهستان آفریز
- دهستان پسکوه
- دهستان سده
شهرها: آرین شهر
[ویرایش] جغرافیا
شهرستان قائنات در شمال استان خراسان جنوبی قرار گرفتهاست. این شهرستان از شمال به شهرستانهای خواف و گناباد از استان خراسان رضوی، از غرب به شهرستان سرایان و از جنوب به شهرستان بیرجند محدود شده و از جانب شرق، مرزی به طول تقریبی ۱۳۰ کیلومتر با کشور افغانستان دارد.
مساحت این شهرستان بالغ بر ۱۷٬۷۲۲ کیلومتر مربع میباشد. شهرستان قائنات، براساس آخرین تقسیمات کشوری مشتمل بر ۵ بخش و ۱۳ دهستان بوده و ۳۷۳ روستا و ۱۲۹۳ آبادی خالی از سکنه دارد. فاصله غربی ترین تا شرقی ترین در امتداد خط مستقیم ۲۲۵ کیلومتر و از شمال به جنوب ۹۰ کیلومتر و با شکل متناسب یک مستطیل که از استانهای قم، کهکیلویه و بویر احمد، چهار محال و بختیاری و گیلان بزرگتر میباشد.
مرکز این شهرستان شهر قائن که برروی دشتی به همین نام میباشد. شهر قاین در مسیر بزرگراه آسیای مشهد به زاهدان تا مرز افغانستان ۱۸۰ کیلومتر فاصله داشته و از سطح دریا ۱۴۴۰ متر بلندی دارد و از دو شهر بیرجند و گناباد فاصلهای مساوی ۱۰۵ کیلومتر در ۳۷۲ کیلومتری جنوب مشهد و از تهران ۱۳۰۰ کیلومتر فاصله دارد.[۳]
رشته کوه قهستان در غرب و شاسکوه و آهنگران در شرق آن سر به آسمان سوده و بلندترین قله منطقه کمر سرخ با ۲۸۴۲ متر در نیم بلوک و پستترین نقطه با ۶۱۰ متر در پترگان قرار دارد.
[ویرایش] گونههای گیاهی و جانوری
مراتع قائن از نوع متوسط است و در آن گیاهان دارویی گوناگون، جنگلهای تنگ، پسته کوهی، بنه، قیچ و بادامشک دیده میشود. در شهرستان قائن خصوصاً در منطقه شکار ممنوع شاسکوه، قریب به ۵۹ گونه پرنده، ۲۵ نوع پستاندار و ۱۷ گونه از خزندگان و دوزیستان منحصر به فرد زندگی میکنند. در این خطه، رودخانههای با اهمیتی همچون رود شور، رود مرادنشاه، رود بیهود، افین و آهنگران جریان دارند و گندم، جو، چغندر، پسته و خصوصاً زعفران و زرشک و آلو از محصولات کشاورزی این شهرستان میباشند.
[ویرایش] پیشینه
چنانچه تذکره نویسان و مورخان نقل کردهاند منطقه قائنات با تاریخی سی هزار ساله یکی از اولین خاستگاههای تمدن خراسان است فخرالاسلام پیدایش قائن را به عصر قابیل پسر آدم نسبت داده و در فرهنگ دهخدا بنای اولیه شهر قائن به سام بن نریمان و در احیاء الملوک به کی لهراسب پدر گشتاسب منسوب شدهاست این سخنان اگر چه از اعتباری علمی برخوردار نیستند اما بازگو کننده قدمتی هستند که چون غباری از روزگاران دور بر سنگ سنگ این شهر نشستهاند در سفرنامهٔ سرپرسی سایکس آمده در ۳۲۸ قبل از میلاد ۱۳ هزار نفر از مدافعان شهر قائن به مقابله با لشکر انبوه اسکندر در آمدند و دکتر بلووگلدسمید اعتقاد دارد که قلعه کوه قائن در عهد هخامنشیان همان کاخ سلاطین قهستان یا آرتاگوانا بودهاست.
قائن در عصر زمانداران ساسانیان نیز از مراکز مهم قدرت و از معدود شهرهای استراتژیک ایران به شمار میآمدهاست مورخان بسیاری در کتب خویش از قائنات نام بردهاند اصطخری در ۳۴۰ خورشیدی از قائن بهعنوان مرکز قهستان نام برده و مذهب آن خطه را شیعه ذکر کرده و جیهانی در ۳۷۵ هجری از سه دروازه شهر به اسامی درکون، در کلاوج و درزقان استخر نام بردهاست. ناصر خسرو قبادیانی در سال ۴۴۰ وارد قائنات شده و قائن را چنین توصیف نموده قائن شهری بزرگ و حصین و گرد آن خندقی و مسجد آدینه به شهر اند است و آنجا که مقصورهاست تاقی عظیم و بزرگ است که در خراسان از آن بزرگتر ندیدم.
مارکوپولوی و نیزی هوای قائن را در نهایت اعتدال دانسته و یاقوت حموی و عبدا... محمد بن احمد مقدسی آنجا را بندر خراسان و خزانه کرمان معرفی کردهاند قائن در جریان تندباد ایلغارهای تاریخی صدمه چندانی ندیدهاست وچنانکه نقل شده در ۷۷۳ هجری امیرتیمور در حوالی قائن اردو زد لیکن به فضل و درایت حاکم شهر بدون جنگ و خونریزی از کنار آن گذشت.
در عصر صفویه نیز به سال ۱۰۰۲ هجری شاه عباس صفوی از قائن دیدن نمود و سالها بعد در زمان سلسله زندیه هنگامی که لطفعلی خان زند از کرمان گریخت و به قائن آمد در آنجا از وی پذیرائی شد. قائنیان در بازگشت نیز تعدادی سوار جهت جنگ با آغا محمد خان قاجار در اختیار وی قرار دادند.
دکتر ژوزف انگلیسی، قائن را از مناطق آباد خراسان و قرار گاه مردان دلیری میدانسته که از راه شمشیر زنی و کمان کشی روزگار گذراندهاند.
[ویرایش] منابع
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
|
|---|---|
| مرکز | بیرجند |
| شهرستانها | بشرویه • بیرجند • درمیان • سرایان • سربیشه • فردوس • قائنات • نهبندان |
| شهرها | آرینشهر • اسدیه • اسفدن • اسلامیه • آیسک • بشرویه • بیرجند • حاجیآباد • خضری دشت بیاض • خوسف • زهان • سرایان • سربیشه • سهقلعه • شوسف • طبس مسينا • فردوس • قائن • قهستان • مود • نهبندان • نیمبلوک |
| جایهای دیدنی |
آبگرم معدنی فردوس • آرامگاه ابن حسام خسفی • آرامگاه ابوحامد • ارگ کلاهفرنگی • باغ شوکتآباد • تخت سردار • زیارتگاه باشآباد • عمارت اکبریه • غار چنشت • قلعه پائین • قلعه حسنآباد • قلعه فورگ • قلعه نیه • قنات بلده فردوس • کوه قلعه فردوس • مجموعه تاریخی کوشک • مدرسه علمیه علیا • مسجد جامع تون • مسجد جامع هندوالان • موزه بیرجند |
 |
این نوشتار دربارهٔ درباره یک مکان جغرافیایی خُرد است. با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |
