حسین محدث نوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از محدث نوری)
پرش به: ناوبری، جستجو
محدث نوری
محدث شیعی
حسین محدث نوری.jpg
شناسنامه
نام کامل حسین محدث نوری
لقب صاحب مستدرک الوسائل
زادروز ۱۴ دی ۱۲۱۷ خورشیدی
زادگاه نور، ایران
تاریخ مرگ ۸ مهر ۱۲۸۱ خورشیدی
محل مرگ نجف، عراق
آرامگاه نجف و در حرم علی بن ابی‌طالب
نام همسر خانم بروجردی
فرزند شیخ عبدالرحیم بروجردی
خویشاوندان سرشناس شیخ فضل الله نوری
محمد تقی محدث نوری
عبدالرحیم بروجردی
آسیه مجتهد محدث نوری
شیخ مهدی نوری
نورالدین کیانوری
دین اسلام
مذهب شیعه
استادان مرتضی انصاری
ملا علی کنی آملی
ملا فتحعلی سلطان‌آبادی
عبدالرحیم بروجردی
محمد تقی محدث نوری
شاگردان آقابزرگ تهرانی
شیخ عباس قمی
محمدحسین کاشف‌الغطاء
عبدالحسین شرف‌الدین عاملی
میرزا جواد ملکی تبریزی
شیخ فضل الله نوری
شیخ محمدتقی بافقی
شیخ هادی نوری (برادرزاده محدث نوری)
شیخ مهدی نوری

حسین محدث نوری فرزند محمدتقی نوری مازندرانی[۱] و نوهٔ علی محمد مازندرانی طبرسی مستوفی، محدث و چهره سرشناس علمای شیعه در قرن چهاردهم هجری بود.

این فقیه امامیه، مفسر و شاعر در ۱۸ شوال ۱۲۵۴ قمری در روستای یال‌رود از توابع نور مازندران به دنیا آمد[۲] و در ۲۷ جمادی ۱۳۲۰ هجری قمری در نجف درگذشت. وطن زمستانه خاندان نوری روستای سعادت آباد؛ از روستاهای بخش چمستان نور است.[۳] از القاب وی می‌توان به خاتم المحدثین،[۴] علامه نوری، میرزای نوری، محدث نوری و حاجی نوری اشاره کرد. وی دائی و پدر همسر شیخ فضل الله نوری بود.[۵] محدث نوری در سن ۶۴ سالگی در سامرا در اثر مسمومیت درگذشت. آرامگاه او در نجف و در حرم علی بن ابی‌طالب قرار دارد.[۶]

خانواده محدث نوری

حسین محدث نوری متعلق به خاندان نوری است. دودمان، خاندان یا سلسله نوری یکی از قدیمیترین دودمانها در جهان و از اسپهبدان اباختر یا اصفهبدان پریم[۷] (ساسانیان تبرستان) شروع می‌شود. لیست دوهزار ساله تاریخ دودمان نوری[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳] (نور و کجور منطقه‌ای است با بیش از هفت هزار سال تاریخ کهن که در گذشته به نامهای رویان و رستم دار نامیده می‌شد) بصورت زیر ردیف می‌شود:

قباد شاه ساسانی (جلوس ۸۵۸ قمری انتهی ۸۷۲ قمری مدت سلطنت ۱۵ سال) ، فریدون شاه ، ایرج ، منوچهر ، یزدگرد دوم ، پیروز یکم ، ژاماسب ، نرسی ، فیروز ، گیلان شاه (جیلان شاه) ، بادوسپان ، خورزاد ، بادوسپان ، نماور، سهراب ، قارن ، فریدون ، شیرزاد ، دیوبند ، جمشید ، شهریار ، فرامرز ، جلوس ، سیف الدوله باحرب ، نصرالدوه ، فخرالدوله نماور ، هزاراسف ، کیکاوس ، جستان ، زرین کمر ، بیستون ، نماور ، مهراگیم ، شاه خسرو ، گستهم ، کیومرث ، ملک کاوس یکم ، خیرالنساء بیگم ، ملک کاوس دوم ، ملک کیومرث دوم ، ملک بیستون دوم ، ملک بهمن یکم ، ملک کیومرث سوم ، ملک کیومرث چهارم ، ملک جهانگیر دوم ، ملک بهمن دوم ، کیخسرو ، کاوس ، اسفندیار (گستهم) ، بیستون ، کیومرث ، کاوس ، معصوم ، سلیم ، محمد علی بیگا بزرگ (حکمران مازندران و اسداباد وغیره) ، محمد علی بیگا کوچک (به قتل رسیده؟) ، میرزا تقی پیشکار آغا محمد خان قاجار ، علی محمد مستوفی مازندان و دارالطباعه و بیوتات سلطنتی (دارای ۹ اولاد) ، علامه محمد تقی محدث نوری (دارای ۱۰ اولاد ۵ پسر و ۵ دختر) پدر حسین محدث نوری (دارای ۵ اولاد ۱ پسر و ۴ دختر).

پدر نوری دانشوری بود به نام میرزا محمد تقی نوری طبرسی (۱۲۰۱–۱۲۶۳ق) که مرجع تقلید مردمان زیادی در نور و مازندران بود. پدر او از جمله شاگردان بنام حکیم آیت‌الله ملاعلی نوری بود. پدر محدّث نوری در حالی که ایشان تنها کودکی ۸ ساله بود درگذشت. همسر محدث نوری عزیز بروجردی فرزند شیخ عبدالرحیم بروجردی بود.

فرزندان محدّث نوری: حاج محمد بهزادی، خانم سکینه نوری (همسر شیخ فضل‌الله نوری) , خانم فاطمه دماوندی، خانم موچول نوری، خانم آغازاده عراقچی (همسر سید محمد الصدر نخست وزیر اسبق عراق)[۱۴]

شیخ فضل‌الله نوری فرزند آسیه مجتهد نوری (خواهر ارشد حسین محدث نوری) و همسر سکینه نوری (دختر محدث نوری) می‌باشد.[۱۵]

او دارای چهار برادر بود. برادران نوری به ترتیب عبارت اند از:

  • حاج میرزا هادی نوری، ایشان پس از مدت مدیدی تحصیل علم در حوزه نجف به وطن باز می‌گردد و سیزده سال مرجعیت نور و مازندران را به عهده می‌گیرد، تا اینکه در حدود ۱۲۹۰ ق می‌میرد.
  • آقا میرزا علی نوری، که بعد از برادر بزرگش مرجعیت و ریاست دینی نور و مازندران را به عهده داشت.
  • میرزا حسن نوری، از مدرسان فقه و اصول.
  • میرزا قاسم نوری، از مدرسان فقه و اصول.

او دارای پنج خواهر بود. خواهران نوری به ترتیب عبارت اند از:

خانم مریم نوری، خانم زهرا نوری، خانم آمنه نوری، خانم آقا باجی نوری و آسیه مجتهد نوری.

خانم آسیه مجتهد نوری همسر عباس نوری پیشنماز (شیخ عباس لاشکی کجوری آل کیا طبرسی مازندرانی از طایفه رستمدار) اشتهار این بانو بداناست که ایشان مادر شیخ فضل‌الله نوری (فضل الله آل کیا کجوری طبرسی مازندرانی از خاندان رستمدار) است.

مقام علمی محدث نوری

محدث نوری یکی از کم نظیرترین چهره‌های علمی است که در این عصر پا به عرصه وجود نهاد. او نشانه‌ای از نشانه‌های الهی بود و شگفتی‌های فراوانی در نهادش نهفته بود. محدث نوری از دانشمندان بزرگی بود که در میان علمای شیعه درخشید و عمر ارزشمند خود را صرف خدمت به دین و مذهب نمود. حیات او صفحه‌ای نورانی از اعمال صالح بود و با تالیفات گرانقدر خود جاودانگی را برای همیشه به یادگار نهاد و همه نویسندگان و مورخان را ملزم به اعتراف به فضل و دانش خود کرد.

علامه نوری عمر خود را وقف خدمت به علم کرد و غیر از بحث و جستجو و تحقیق به چیز دیگری نپرداخت. اخبار و روایات گوناگون را جمع‌آوری کرد و احادیث مختلف را هماهنگ ساخت و آثار پراکنده را به نظم درآورد و توفیق و یاری و خواست خداوند هم به همراه او بود.

هر بیننده‌ای با نظر به نوشته‌های محدث نوری می‌یابد که خداوند او را مشمول الطاف خاص و عنایت خود قرار داده و گنجینه‌ای گران‌بها را برایش نگه داشته بود که حتی علمای بزرگ قبل و قدمای اصحاب نیز به آنها دست نیافته بودند.

شاگرد وی مرحوم آغا بزرگ تهرانی در کتاب نقباء البشر دربارهٔ ایشان می‌گوید: اگر انسان بر آنچه از کتب گران­سنگ و تالیفات با ارزش که همچون دریایی موّاج از تحقیق و دقت نظر است؛ و همچنین بر وسعت اطلاعات بی نظیر او، کمی تأمل و تفکر نماید؛ بدون شک پی خواهد برد که او به تاییدات روح القدس (از ملائکه مقربین) مویَّد [مورد تأیید] بوده است.[۱۶]

وی در جایی دیگر می‌افزاید: به راستی که او نفسش را نذرِ[۱۷] خدمت به علم کرد و هیچ چیز به اندازه بحث، جستجو و کاوش برایش اهمیت نداشت و ... این‌ها [همه] از فضل خداست و به هرکس که بخواهد اتی می‌کند و خداوند واسع و علیم است.[۱۸]

مرتبه علمی ایشان تا اندازه­ای بالاست که علمای بعد از او به آراء و نظرات ایشان استدلال می‌کنند و ایشان را به دلیل شدت دقت و عمق دانائیش در استناد کردن کافی می‌دانند.

مرحوم استاد مطهری در کتاب ده گفتار دربارهٔ حدیث مشهور (ان الله یبعث لهذه الامه علی راس کل مائهٔ سنهٔ من یجدّد لها دینها) می‌نویسد: برای این حدیث هیچ طریقی از طرق روایی شیعی موجود نیست، چرا که حاجی نوری آن را از کتاب‌های اهل سنت نقل نموده و این بزرگترین دلیل بر عدم وجود آن در کتب شیعی است و گرنه حاجی نوری [که بسیار اهل تتبّع بوده است] آن را نقل می‌کرد.[۱۹]

ونظیر آنچه که آمد از مولی کاظم خراسانی و سید محسن امین [مؤلف اعیان الشیعۀ] و دیگر بزرگان بسیار نقل شده که جملگی از عظمت تسلط محدث نوری بر حدیث و رجال حکایت می‌کند و ما اینجا به ذکر همین دو مورد بسنده می‌کنیم.[۲۰]

کتابخانه محدث نوری

نوری دارای کتابخانه جامع و معتبری بود ولی این کتابخانه پس از مرگ میرزا و قتل شیخ فضل الله نوری به کلی پراکنده شد. بسیاری از کتب میرزا حسین نزد فرزندان شیخ فضل الله نوری ماند. بعدها تعدادی از این کتب، توسط سید حسین طباطبایی بروجردی خریداری و به کتابخانه او در نجف منتقل شد.[۲۱]

محدث نوری و تحریم تنباکو

در ماجرای تحریم تنباکو و کارهای میرزای شیرازی در سامرا، وی نقشی اساسی داشت.[۲۲] بعد از آنکه میرزای شیرازی فتوای تحریم تنباکو را داد، شایع شد که این فتوا از طرف میرزا صادر نشده‌است. مردم ایران به عراق نامه نوشتند و از محدث نوری کسب تکلیف کردند. وی در پاسخ چنین نوشت: «جناب شریعتمدار، آقای آقا شیخ فضل الله نوری سلمه الله تعالی جمعی از تهران سؤال نموده‌اند و از حکم میرزای شیرازی در خصوص دخانیات پرسیده‌اند، عجب است! بلی، حکم صادر و مجدداً هم دست خط مبارک با پست ارسال می‌گردد».

احیای پیاده‌روی زیارت امام حسین

یکی از سنتهایی که در زمان شیخ انصاری رواج داشت زیارت امام حسین علیه‌السّلام با پای پیاده بود. بسیاری از بزرگان و علما با پای پیاده به زیارت کربلا می‌رفتند؛ اما این سنت در زمان محدث نوری به فراموشی سپرده شده بود و از علائم فقر و نداری به شمار می‌آمد. با عزم و همت محدث نوری این سنت نیز دوباره زنده شد. او چارپایانی را برای حمل بار کرایه می‌کرد و با پای پیاده با یاران و شاگردان خود به زیارت امام حسین علیه‌السّلام می‌رفت. آنها مسیر نجف تا کربلا را در سه شب می‌پیمودند. آنها صبح و عصر راه می‌رفتند و نیمه روز به استراحت و صرف غذا و خواندن نماز و دعا می‌پرداختند. این کار آنها بسیار مورد استقبال مردم و علما و بزرگان قرار گرفت و جمعیت فراوانی به آنها ملحق شدند که گاهی تعداد خیمه‌های آنها به بیش از ۳۰ خیمه بیست تا سی نفره می‌رسید.[۲۳]

اساتید

میرزا حسین نوری شاگرد شایسته دانشمندان و اندیشمندان زیادی بود در منابع معتبر شناخته شده[۲۴] اساتید نام برده شده:

شاگردان

بسیاری از بزرگان به افتخار شاگردی نوری نایل شده و از انفاس قدسی او بهره‌مند گشته و از خرمن خلوص او خوشه‌چینی و از دریاهای دانش او دانش‌اندوزی کرده‌اند. لیست شاگردان محدث نوری براساس رساله نویسی (نوشتن مقاله علمی) و بر اساس مقایسه منابع معتبر شناخته شده[۳۴] بصورت زیر نوشته می‌شود:

  • شیخ فضل الله نوری (۱۲۹۵–۱۳۲۷ ق) پسر خواهرش و دامادش.[۳۵][۳۶]
  • سید محمد کاظم خراسانی.[۲۰][۳۷]
  • سید محسن امین مؤلف اعیان الشیعهٔ.[۲۰]
  • شیخ آقا بزرگ تهرانی.
  • حاج شیخ عباس قمی.
  • شیخ محمد حسین کاشف الغطاء (۱۲۹۴–۱۳۷۳ ق).
  • سید عبدالحسین شرف الدین عاملی (۱۲۹۰–۱۳۷۷ ق).
  • شیخ اسماعیل اصفهانی.
  • شیخ مرتضی بن محمد عاملی.
  • سید جمال‌الدین عاملی اصفهانی.
  • شیخ محمدباقر بیرجندی (۱۲۷۶–۱۳۵۲ ق) مؤلف کبریت احمر.
  • شیخ علی‌اکبر نهاوندی.
  • شیخ علی زاهد قمی (۱۲۷۳–۱۳۷۱ ق).
  • شیخ محمدتقی قمی.
  • عارف واصل آیت‌الله میرزا جواد آقا ملکی تبریزی.
  • میرزا ابوالفضل تهرانی معروف به کلانتری نوری و نویسنده «شفاء الصدور فی زیاره العاشورا».
  • شیخ جعفر نوری نجمی.
  • سید علم‌الهدی نقوی کابلی (متولّد ۱۲۸۸ ق) نویسنده «دستورالمل للنسوان».
  • میرزا محمد تهرانی (متولّد ۱۲۸۱ ق).
  • شیخ مهدی نوری فرزند میرزا هادی نوری، برادر زاده محدث نوری.
  • شیخ جلیل محمدحسن آل کبه (۱۲۶۹–۱۳۳۳ ق).
  • صدر الاسلام حاج میرزا علی اکبر همدانی معروف به دبیر که ابوالمکارم هم خوانده می‌شود.
  • میرزا محمد ارباب قمی (۱۲۷۳–۱۳۴۱ ق).
  • شیخ علی اکبر همدانی (۱۲۷۰–۱۳۲۵ ق) نویسنده ناسخ التفاسیر. [۱۲]
  • آیت‌الله شیخ محمدتقی بافقی (۱۲۹۲–۱۳۲۵ ق)

لیست شاگردان محدث نوری براساس دریافت اجازه‌نامه روایتی و بر اساس مقایسه منابع معتبر شناخته شده[۳۴] بصورت زیر نوشته می‌شود:

  • آیت‌الله میرزای نائینی (متوفای ۱۳۵۵ ق).
  • سید محسن امین عاملی (۱۲۸۴–۱۳۷۱ ق) نویسنده اعیان الشیعه و ... .
  • حاج شیخ محمدهادی بیرجندی (۱۲۷۷–۱۳۶۶ ق) معروف به هادوی و متخلص به «هادی».
  • حاج شیخ محمدباقر همدانی (متوفای ۱۳۳۳ ق) از شاگردان عارف نامی ملا حسینقلی همدانی.
  • فدا حسین کهنویی مشهور به نظیر حسن] (متولد ۱۲۷۸ ق).
  • منیرالدین بروجردی (۱۲۶۹–۱۳۴۱ ق) نوه دختری میرزای قمی (صاحب «قوانین الاصول»).
  • علاّمه مجاهد حاج شیخ محمد جواد بلاغی (۱۲۸۲–۱۳۵۲ ق) نویسنده تفسیر آلاء الرحمن.
  • شیخ محمد علی کچویی اردستانی (متوفای حدود ۱۳۳۵ ق).
  • سید ابوطالب شیرازی.
  • حاج شیخ عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه علمیه قم، (متولد حدود ۱۲۷۶–۱۳۵۵ ق).
  • سید ابومحمد حسن صدرالدین موسوی کاظمینی، نویسنده «تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام».
  • سید هبةالدین شهرستانی، نویسنده «الهیئه و الاسلام».
  • سید شمس‌الدین محمود حسینی مرعشی (۱۲۶۰–۱۳۳۸ ق). *
  • شریف الاسلام سید اسماعیل مرعشی نجفی نویسنده قانونچه در علم طب.
  • حاج میرزا علی حسینی مرعشی شهرستانی، شارح وجیزه شیخ بهایی در علم حدیث شناسی.
  • شیخ محمد حرزالدین نجفی نویسنده معارف الرجال.
  • شیخ مهدی حکمی قمی مشهور به پایین شهری.
  • حاج میرزا حسن علیاری تبریزی فرزند حاج ملا علی علیاری سردرودی.
  • حاج شیخ عبدالنبی نوری تهرانی.
  • آقا ضیاءالدین عراقی (متوفی ۱۳۶۱ ق).

آثار و تألیفات

آثار نوری با ملاحظه ترتیب در تاریخ تألیف و بر اساس مقایسه منابع معتبر شناخته شده در میان آنها ویکی فقه، ویکی شیعه، دانشنامهٔ اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه نت، مجلات تخصصی نور، جامع الاحادیث، کتابخانه دیجیتال نور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی و ... چنین است:

  • مواقع النجوم: شجره نامه‌أی است در سلسله اجازات نوریان، و نخستین اثر او است که در ۲۱ سالگی نوشته است.
  • نفس الرحمن فی فضائل سیدنا سلمان، حدیثی است ازحیات سلمان فارسی و که در شهر کربلا به سال ۱۲۸۳ ق تألیف لطیف آن تمام شده است.
  • دارالسلام (در دو جلد): دربارهٔ خواب و تعبیر خواب و.. است و جلد دوم در اخلاق و ... است که به ترتیب الفبایی و کارساز نوشته شده، و در ۱۲۹۲ ق، به زیر سایه آستان قدس عسکریین، در سرزمین سامرا تألیف آن تکمیل شده است.
  • فصل الخطاب ... : (تألیف: ۱۲۹۲ ق. در نجف، چاپ: ۱۲۹۸ ق).
  • معالم العبر: (تألیف: ۱۲۹۶ ق. در شهر سامرّاء).
  • میزان السماء: (تألیف: ۱۲۹۹ ق. تهران).
  • کلمه طیّبه: (تألیف: ۱۳۰۱ ق. چاپ نخست: بمبئی ۱۳۵۲ ق، در ۶۱۶ صفحه).
  • جنّه المأوی: (تألیف:۱۳۰۲ ق) تصنیفی است در مقام مهدی (عج) و با سوز فراق حضرت یار ـ روحی فداهـ.
  • فیض القدسی: (تألیف: ۱۳۰۲ ق، سامرّاء) اولین کتاب مستند و معتبر در خصوص زندگانی علامه مجلسی است. این کتاب چندی پیش به قلم مترجم معاصر حجت‌الاسلام سید جعفر نبوی به فارسی ترجمه و منتشر شد.
  • بدر مشعسع: (تألیف: ۱۳۰۸ ق) در شرح حال فرزندان موسی مبرقع پسر امام جواد ـ علیه السّلام ـ است که همراه با تقریظ و تأیید میرزای بزرگ چاپ شد.
  • کشف الاستار: (۱۳۱۸ ق) پرتوی است از حُسن دل‌انگیز حضرت مهدی ـ روحی فداه ـ
  • صحیفه ثانیه علویّه: (۱۳۰۳ ق)
  • صحیفه اربعه سجادیّه.
  • سلامه المرصاد: (۱۳۱۷ ق).
  • مستدرک مزار بحار.
  • حاشیه بر منتهی المقال.
  • ظلمات الهاویه در معایب معاویه و ...
  • نجم الثاقب: (۱۳۰۳ ق) پر انتشارترین کتاب محدث نوری.
  • موالید الائمّه.
  • شاخه طوبی.
  • مولودیّه: دیوان شعر محدّث نوری که با نام چاپ شده است.
  • مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل.
  • لؤلؤ و مرجان: (۱۳۱۹ ق).
  • تحیّه الزائر: از متون زیارتی است.
  • تقریرات: بحث استادش شیخ العراقین.
  • تقریرات: درس استاد دیگرش میرزای بزرگ.
  • اربعونیّات: همان که در حاشیه کلمه طیّبه چاپ شده است.
  • اخبار حفظ القرآن.
  • رساله‌ای در شرح حال مولی ابی الحسن شریف عاملی فتونی: که در ۱۲۷۶ ق نوشته است.
  • کشکول: گلستانی که گلبرگ‌های گوناگونی را شامل می‌شود.
  • حواشی بر توضیح المقال حاج ملا علی کنی: که در آخر رجال ابی علی چاپ شده است.
  • رساله فارسی در جواب به شبهات فصل الخطاب و در ردّ تحریف قرآن مجید: تذکر این نکته ضروری است که علاوه بر کتاب القرآن در ضمن مستدرک الوسائل، محدث نوری سه کتاب دیگر نیز در علوم قرآنی نوشته است و بی‌گمان با چشم پوشی از هر کدام از این چهار کتاب، قضاوت در حق نوری و او را متهّم به تحریف کردن، ناقص و ناروا خواهد بود.
  • ترجمه جلد دوم دارالسلام به فارسی.
  • اجوبهالمسائل
  • فهرست کتابخانه بی‌نظیر خویش که به ترتیب الفبایی نوشته شده: در مقدمه‌اش به تفصیل در خصوص کتاب و نویسندگی سخن گفته است.
  • نامه‌ها و اجازه‌نامه‌ها و اعلامیّه‌ها اگر در کتابی گردآوری شود گنجینه گرانبهایی را تشکیل خواهد داد. بیش از ده نامه از محدث نوری که در جواب نامه‌های میر حامد حسین هندی نویسنده اثر گران‌سنگ «عبقات الانوار» نوشته شده است در مجلّه نور علم البته بخشهای بریده‌ای از آنها چاپ شد.

و بسیاری از نامه‌ها و ... که در لابه‌لای کتابها و ... پراکنده‌اند. خوشبختانه آثار محدث نوری ـ بجز سه یا چهار کتاب ـ بارها چاپ شده و بسیاری از کتابها از عربی به فارسی و از فارسی به عربی ترجمه و منتشر شده‌اند. بتازگی کتاب نجم الثاقب از فارسی به عربی و در دو جلد بزرگ ترجمه گشت و انتشار یافت، پس از آن، چندی پیش نیز شاهد انتشار جلد ۱۹ مستدرک الوسائل (جزء اوّل از خاتمه مستدرک) گشتیم که به کوشش مؤسسه آل البیت تحقیق و به بازار کتاب عرضه شد.

مستدرک الوسائل (کتاب)

وی در مقدمه کتاب مستدرک الوسائل می‌نویسد: «عالم کامل، متبحر خبیر، محدث نقّاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روایات، شیخ محمد بن حسن حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه روایات و احادیث فراوانی را از میان کتابهای روایی علما و اصحاب جمع‌آوری نموده است؛ روایاتی که برای جان لذت بخش و برای دیده نور چشم است... ؛ ولی با مراجعه به دیگر کتابهای روایی اصحاب، به بخش دیگری از روایات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آنها را در برندارد... و بعد از سعی و تلاش فراوان و جستجوی سخت در کتابهای روایی توانستم این مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع‌آوری نمایم که روایات آن در حدود روایات وسائل است و همچون روایات آن ارزشمند و گرانبها می‌باشد». این منابع شامل ۷۵ کتاب روایی معتبر شیعه است و در مجموع بیش از ۲۳ هزار روایت دارد.[۳۸]

نجم الثاقب (کتاب)

نجم ثاقب در احوال امام غایب علیه السّلام کتابی به زبان فارسی، دربارهٔ امام دوازدهم شیعیان است که به احوال شخصی و اثبات امام عصر، حکایت ملاقات کنندگان و وظایف مؤمنان در برابر آن حضرت در عصر غیبت می‌پردازد. محدث نوری در تألیف کتاب، به جز منابع شیعه در باب مهدویت از برخی منابع اهل سنت نیز استفاده کرده است.

لؤلؤ و مرجان (کتاب)

کتاب لؤلؤ و مرجان از دیگر آثار مهم مرحوم محدث است. محدث نوری در مقدمه این کتاب نوشته: عالمی از هند به سراغم آمد و دردودل کرد که در هند روضه‌هایی بدون اصالت و ریشه خوانده می‌شود.[۳۹]

محدث نوری با اندکی تحقیق دریافت؛ چنین روضه‌هایی در ایران و عراق نیز خوانده می‌شود و بر نوشتن کتاب «لؤلؤ و مرجان در شرایط پله اول و دوم منبر روضه خوانان» مصمم می‌شود؛ اگر کل کتاب مذکور را مطالعه کنید در می‌یابید محدث نوری معتقد است روضه خوان برای خواندن روضه و اثرگذاری آن به دو مطلب نیاز دارد.

مطلب اول با عنوان پله اول و مطلب دوم با عنوان پله دوم در این کتاب مطرح شده است؛ روضه خوان با رعایت این دو پله می‌تواند، روضه خوان شایسته باشد؛ پله اول روضه خوانی صداقت است؛ روضه خوان نباید روضه جعلی و دروغین بخواند؛ پله دوم روضه‌خوانی، اخلاص است؛ برای اثرگذاری در مخاطب باید این دو مورد در روضه خوانی رعایت شود.

محدث نوری در این کتاب برخی از روضه‌ها که ریشه تاریخی ندارد و خرافی است، را نقل می‌کند و با دلایل علمی جعل بودن این روضه‌ها را برای مخاطب خود بازگو می‌کند.

فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب‌الارباب (کتاب)

فصل الخطاب فی تحریف الکتاب کتابی به زبان عربی نوشته میرزا حسین نوری. آقابزرگ تهرانی، هنگام معرفی کتاب در مجموعه بزرگ کتاب‌شناسی‌اش، این کتاب را کتابی در رد تحریف قرآن می‌خواند و می‌نویسد: «أثبت فیه عدم التحریف بالزیادة والتغییر والتبدیل وغیرها؛ در این کتاب، عدم تحریف قرآن را اثبات کرده است و دور بودنش از تحریف به زیادت و تغییر و تبدیل و جز آن.»[۴۰]

محدث نوری در ۲۸ جمادی‌الثانیة سال ۱۲۹۲ق. از تألیف آن فراغت یافته است. از عنوان کتاب برمی‌آید که قرآن کریم تحریف شده همان گونه که بنابر عقیده مسلمانان انجیل و تورات تحریف شده است؛ اما بنابر متن کتاب و نیز بنابر آنچه شیخ آقابزرگ تهرانی (و از نقل محدث نوری)، مراد محدث نوری از تحریف کتاب این نیست که قرآن فعلی کلام خدا نیست یا چیزی بر آن افزوده یا پس از جمع القرآن (جمع‌آوری قرآن در زمان عثمان به عفان به شکل یک کتاب) چیزی از آن کاسته شده است.[۴۱] به باور محدث نوری قرآن فعلی دقیقاً همان است که در زمان عثمان جمع‌آوری شد و به صورت یک کتاب میان جلد درآمد. او معتقد است که از پاره‌ای روایات برمی‌آید: پیش از جمع‌آوری، آیاتی در قرآن بوده که پس از آن و هم اکنون در آن نیست و نزد معصوم (ع) محفوظ است و ما نمی‌دانیم که آنچه حذف شده، چه بوده است و تنها بنابر روایاتی[که در کتاب ذکر کرده]به اجمال خبر داریم که چیزی از قرآن کاسته شده است. نام کتاب محدث نوری یعنی فصل الخطاب فی تحریف الکتاب عالمان معاصر او و مردمان آن روزگار را به این اشتباه‌انداخت که مراد او این است که قرآن نیز مانند انجیل و تورات عین کلام الله نیست. او خود از این موضوع سخن گفته و نزد شاگردش آقا بزرگ تهرانی از نامگذاری کتاب به این عنوان اظهار پشیمانی کرده و گفته خوب بود که نام کتاب را «فصل الخطاب فی عدم تحریف الکتاب» یا «القول الفاصل فی اسقاط بعض الوحی النازل» می‌نهادم تا مردم را این گمان خطا پیش نیاید. مراد محدث نوری از تحریف، نقیصه (کاسته شدن) است نه زیادت و نه تغییر و تصرف در کلمات و آیات قرآن فعلی.

از همان آغاز علمای شیعه به تألیف کتابهایی در مقابله با این کتاب دست زدند از جمله شیخ محمود تهرانی در سال ۱۳۰۲ ق. ردّیه‌ای به نام کشف الارتیاب عن تحریف الکتاب بر آن نگاشت[۴۲] و محدث نوری نیز در پاسخ به آن، رساله‎ای به نام الجواب عن شبهات کشف الارتیاب را تألیف کرد و گویا از برخی نظرات خویش در کتاب اصلی بازگشت و یا نظر خود را تشریح کرد و کوشید تا سوء تفاهم‌های پیش آمده را برطرف سازد او دربارهٔ این رساله گفته است: رضایت ندارد کسی پیش از خواندن رساله، کتاب فصل الخطاب را بخواند و این رساله منزله تکمله کتاب فصل الخطاب است.[۴۳][۴۴]

وفات

آخرین زیارت کربلای محدث نوری در سال ۱۳۱۹ هجری (سال حج اکبر) بود. در آن سال عید نوروز و جمعه و عید قربان مصادف شده بود و جمعیت فراوانی به حج رفته بودند. محدث نوری در مسیر برگشت از کربلا به نجف، همیشه سواره برمی گشت، اما در آن سال به درخواست یکی از دوستان تصمیم به پیاده برگشتن گرفت. بر اثر گرمای شدید غذای آنان فاسد شده و همه مسموم شدند. محدث نوری بعد از آن حادثه سخت بیمار شده و بعد از برگشتن به نجف بعد از عمری خدمت در شب چهارشنبه ۲۷ جمادی‌الثانیه سال ۱۳۲۰ هجری جان به جان آفرین تسلیم نمود. بعد از انتشار خبر فوت محدث نوری شهر نجف یکپارچه عزادار شد و جمع عظیمی از مردم و علمای بزرگ به تشییع جنازه او حاضر شدند و او را در صحن مطهر حرم حضرت امیرمؤمنان علی علیه‌السّلام در باب قبله دفن نمودند. نقل است که مردم از همه طبقات و علما و شعرا در وفات ایشان به جزع پرداختند و شاعر فحل، شیخ محمد ملا تستری (متوفی ۱۳۲۲ ق) ماده تاریخی برای او سرود:

مطالعهٔ بیشتر

منابع

  1. شرح حال مبسوط شیخ محمد تقی نوری پدر محدث نوری در مقدمة التحقیق کتاب <ماتمکده> او تحقیق علیرضا اباذری؛ که اخیراً منتشر شده است.
  2. محدثین: محدث نوری؛ «اندیشه قم»، مقاله محمد صحتی سردرودی فرهنگ بزرگان اسلام و ایران ص182
  3. مختصری از زندگینامه حضرت آیت‌الله علامه محدث نوری؛ وزرات علوم تحقیقات وفناوری، مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی علامه محدث نوری
  4. خاتم المحدثین حاج میرزا حسین نوری صاحب مستدرک الوسایل؛ مجید نقدی؛ حوزه علمیه
  5. مختصری از زندگینامه حضرت آیت‌الله علامه محدث نوری (ره)
  6. شرح حال و زندگی محدثین شیعه، سایت اسلامی غدیر
  7. «... و دیگر رساله‌ای درخصوص ‹‹اصفهبدان پریم›› یکی از سلسله‌های معروف ملوک طبرستان خانواده صاحب مرزبان نامه و مسکوکاتی که از آنها باقی‌مانده است.» نثر امروز / علامه قزوینی / به قلم خود او
  8. نقل از تاریخ التدوین فی احوال جبال شروین
  9. نقل از تاریخ طبرستان و رویان و مازندران
  10. ضبط انساب علیمحمد مستوی
  11. ناسخ التواریخ
  12. سنگ مزار ملک کیومرت در محل امام زاده یالرود
  13. نگاهی اجمالی به تاریخ مازندران غربی (رویان و رستمدار) - قسمت اول / قسمت ششم 8- اقوام، طوایف و خاندانهای رویان و رستمدار برخی از علما و مشاهیر کجور در عصر قاجاریه عبارتند از : ...
  14. شرح حال سید محمد صدر، نخست وزیر اسبق عراق که داماد محدث نوری بوده است، در کتاب بغیة الراغبین سید شرف الدین (چاپ در سلسله آثار شرف الدین ص ۳۱۲۳ تا ۳۱۵۳). ذیل بغیة الراغبین از سید عبدالله شرف الدین نیز نکاتی دارد.
  15. اقرار می‌نمایم که آنچه دارا هستم از اموال ... ملک طلق مال خالص علیه عالیه متعالیه خانم والده محترمه (سکینه دختر محدث نوری) فرزندی آقا ضیاءالدین و غیره سلمهم اللّه تعالی (است) و ابداً احدی از ورثه را نمی‌رسد با ایشان چون و چرا نماید، مال خود ایشان است، هر نحو بخواهند در آن تصرف نمایند؛ و به هر که میل ایشان باشد بدهند. وصیتنامه شیخ شهید، علی ابوالحسنی منذر، خانه بر دامنه آتشفشان، ج96.
  16. نقباء البشر، ج 2، ص: 549
  17. نذر آنست که چیز غیر واجب را بر خویش واجب گردانی ... معلّق به شرط آنست که [مثلاً] گوید: اگر از این مرض صحّت یافتم پنج روز برای خدا روزه خواهم گرفت ... . قاموس قرآن، ج 8، ص: 41
  18. نقباء البشر، ج 2، ص: 545
  19. ده گفتار- استاد مطهری، ص: 114
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ برای مطالعه بیشتر ر. ک الفیض­القدسی- مقدمهٔ ­التحقیق، صص: 46-48 و نقباء­البشر، ج 2، ص: 553 و اعیان­الشیعه- سید محسن امین، ج 6، ص: 143
  21. سالروز رحلت محدث نوری، خبرگزاری قرآن ایران
  22. سه نامه از محدث نوری به علامه سید ناصر حسین؛ عبدالحسین طالعی؛ کتابخانه الکترونیک علوم حدیث
  23. میرزا حسین نوری - ویکی‌فقه با همکاری پژوهشکده باقر العلوم (ع)
  24. در میان آنها ویکی فقه , 'ویکی شیعه , دانشنامهٔ اسلامی , دانشنامه جهان اسلام و ... اساتید نام برده شده میرزا حسین نوری
  25. تقریرات درس استاد میرزای بزرگ.
  26. خاتمه مستدرک الوسائل، محدث نوری، چاپ قدیم سه جلدی، ج 3، ص 877
  27. مدرک پیشین، ج 3، ص 877
  28. مدرک پیشین، فائده سوم
  29. کیهان اندیشه (1371)، ش 45، ص 69 - 79.
  30. ماضی النجف و حاضرها، آل محبوبه، ج 2، ص 239، چاپ بیروت
  31. احسن الودیعه، اعتماد السلطنه، ج 1، ص 89، چاپ بغداد، 1348 ق
  32. پیشین، ج 1، ص 141.
  33. پیشین، ج 1، 101.
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ در میان آنها ویکی فقه , 'ویکی شیعه , دانشنامهٔ اسلامی , دانشنامه جهان اسلام , پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه نت , مجلات تخصصی نور , جامع الاحادیث , کتابخانه دیجیتال نور , مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی و ...
  35. محدث نوری در تقریظ بر "صحیفهٔ مهدویه ی» شیخ فضل الله نوری، این اوصاف شگرف را در مدح او می‌آورد: «کوه بلند علم و ستون استوارفضل، مقتدای فقیهان برجسته و معتمد عالمان چیره‌دست، جامع علوم معقول و منقول، حاوی حقایق فروع و دقایق اصول، بوستان علم و اقیانوس فضل، عالم عامل کامل..."
  36. "در «شاخه طوبی» نیز از شیخ فضل الله نوری با عنوان مجمع المحاسن والفواضل، مالک ازمه الفروع و الاصول، والاخذ بنواصل المنقول و المعقول، علم الاعلام و الحبر القماقم یاد می‌کند".
  37. آخوند خراسانی صاحب کتاب کفایة الاصول در مجلس درس خود که بیش از پانصد مجتهد در آن شرکت می‌کردند می‌گفت: در عصر و دوران ما بر هیچ مجتهدی حجت تمام نمی‌شود مگر آنکه به کتاب مستدرک الوسائل محدث نوری مراجعه کند و از روایات آن اطلاع یابد.
  38. مستدرک الوسائل، محمد رضا ضمیری- کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، ص ۳۵۴ - ۳۵۶
  39. محدث نوری، یکی از رموز پیروزی نهضت تنباکو بود، مجید معارف، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
  40. ج ۱۶، ص ۲۳۱–۲۳۲
  41. الذریعه، ج ۱۶، ص ۲۳۱–۲۳۲ و ج ۱۸ - ص ۹ -
  42. الذریعة، ج ۱۸، ص ۹–۱۰
  43. نجم ثاقب، ج ۱، ص ۳۱ و ۳۲.
  44. الذریعة، ج ۱۶، ص ۲۳۱–۲۳۲ و ج ۱۸، ص ۹–۱۰