دکترا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از دکتری)
مراسم فارغ‌التحصیلی دکتری در دانشگاه اِموری، ایالت جورجیا، ایالات متحدهٔ آمریکا

دُکتُرا (به فرانسوی: Doctorat) یا دُکتُری (به انگلیسی: Doctoral) بالاترین مقطع تحصیلی دانشگاهی و معادل مدرک PhD در دانشگاه‌های آمریکایی و اروپایی است.

دکترا در دو نوع عمومی یا حرفه ای و تخصصی می‌باشد، که دکترای حرفه ای یا عمومی مختص زیرمجموعه رشته‌های پزشکی(شامل رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و دامپزشکی) است و به نوعی معادل کارشناسی ارشد سایر رشته ها می باشد(در واقع شاید بتوان بر طبق برخی معیارها گفت که چیزی فی ما بین کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی PHD قرار می گیرد). پس از آن شخص با ادامه تحصیل می‌تواند به درجه دکترای تخصصی دست یابد که بالاترین مدرک در ایران است.

در رشته های پزشکی معمولاً ۴ سال بعد از دورهٔ دکترای حرفه ای و در رشته‌های فنی مهندسی، علوم پایه و علوم انسانی، کسب دانشنامه (مدرک) در مقطع دکترای تخصصی معمولاً نیازمند بین ۴ سال تحصیل و پژوهش پس از دورهٔ کارشناسی ارشد و ارائهٔ یک نوآوری در قالب پایان‌نامهٔ دورهٔ دکتری تخصصی است.

واژهٔ دکترا[ویرایش]

«دکترا» واژه‌ای فرانسوی است که از لاتین برگرفته شده و به‌معنای درجه یا مقام نظریه‌پرداز ـ صاحب‌نظر است، «دکتری» مرکب است از واژهٔ فرانسویِ «دکتر» (به فرانسوی: Docteur) به‌معنای صاحب‌نظر یا پزشک به‌اضافهٔ پسوند اسم‌سازِ فارسی، و معنای «دکتر بودن» یا «صاحب‌نظر بودن» می‌دهد.

ازنظر دستوری، ترکیب «دکتر» و «دکتری» مانند ترکیب «استاد» و «استادی» است. باوجود اختلاف معنایی، به باور ابوالحسن نجفی، واژهٔ «دکتری» که از واژهٔ بیگانهٔ «دکتر» گرفته شده و تابع قواعد فارسی شده‌است، بر «دکترا» رجحان دارد.

تحصیل در دوره دکتری در ایران[ویرایش]

دوره دکتری تخصصی به دو شکل در ایران برگزار می‌شود :

  1. دکتری آموزشی ـ پژوهشی
  2. دکتری پژوهش‌محور

دکتری آموزشی-پژوهشی (دوره‌ای که بیشترین رقابت برای آن صورت می‌گیرد)، دوره‌ای است که محتوای برنامه آن مشتمل بر واحدهای درسی و گذراندن پایان‌نامه است.

دکتری پژوهش‌محور، دوره‌ای با محوریت پژوهش است که دستاورد آن منجر به ارائه فناوری جدید، ارائه نظریه و ایده جدید، تولید دانش فنی و ثبت اختراع و … می‌شود و مشتمل بر اخذ واحدهای درسی محدود و الزام به ارائهٔ پایان‌نامه است.

بر اساس آیین‌نامه آموزشی مقطع دکتری تخصصی،[۱] تعداد واحدهای درسی دوره دکتری آموزشی – پژوهشی ۳۶ واحد است که از این تعداد، ۱۲ تا ۱۸ واحد آموزشی و ۱۸ تا ۲۴ واحد پژوهشی است و دانشجو باید در هر نیم‌سال تحصیلی حداقل ۶ و حداکثر ۱۰ واحدِ درسی انتخاب کند.

البته در شیوه‌نامهٔ مقطع دکتری تخصصی دانشگاه آزاد ۱۵ تا ۱۸ واحد درسی و ۱۸ تا ۲۱ واحد پژوهشی در نظر گرفته شده‌است.

در دوره دکتری پژوهش‌محور تنها ۳ تا ۸ واحد درسی ارائه می‌شود و ۲۸ تا ۳۳ واحد به رساله اختصاص دارد. در این دوره نیز، مجموع واحدهای اصلی و پایان‌نامه ۳۶ واحد است.[۲]

نحوه پذیرش دکتری در ایران[ویرایش]

در ایران بخش عمده‌ای از پذیرش در دوره دکتری از طریق برگزاری آزمون دکتری تخصصی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صورت می‌گیرد. البته وزارت علوم علاوه بر پذیرش از طریق آزمون، از طریق آیین‌نامه پذیرش دکتری بدون آزمون که ویژه داوطلبان استعدادهای درخشان است نیز اقدام به پذیرش دانشجو می‌نماید.[۳]

پس از دکترا (پسا دکترا)[ویرایش]

گذراندن دوره‌های پس از دکتری تخصصی، که دوره‌های پسادکترا (Post Doctorat) نامیده می‌شوند.

دکترا در فرهنگ ایتالیا[ویرایش]

در ایتالیا طبق قانون مصوبه ۲۰۰۴ م دانش‌آموختگان دانشگاه را دکتر (دوتوره / Dottore) خطاب می‌کنند. مدرک کارشناس «dottore»، مدرک کارشناس ارشد «dottore magistrale[۴]» و مدرک دکترای رایج و قابل مقایسه با کشورهای دیگر جهان را «dottorato di ricerca» می‌نامند. دانش‌آموخته گان دوران قبل از این قانون که دوره‌های دانشگاهی آنان ۴ تا ۵ ساله بوده می‌توانند طبق روال قدیم خود را «dottore magistrale» بنامند. ر ک ← Bologna Process

لغو مدارک دکترایی که با رساله‌های جعلی و زیر پا گذاشتن حقوق مؤلف‌ها کسب شده‌اند[ویرایش]

امروزه بررسی و ارزیابی رساله‌های دکترای اشخاص نامدار در بسیاری کشورهای غربی رایج شده‌است. به‌عنوان مثال، در چند سال گذشته، وبگاه آلمانیِ "ورونی پلاگ" صدها رسالهٔ دکترای دولت‌مردان و زنان، بزرگان علمی، فرهنگی و اقتصادی آلمان را مورد کاوش و ارزیابی قرار داده و در نتیجه در تعداد قابل‌توجهی از آن‌ها موارد غیرقانونیِ سنگین کشف کرده که عامل بی‌اعتبار اعلام شدن این مدارک توسط دانشگاه مربوط گشته‌است. مردم اروپا این‌گونه مدارک دکترا را به تمسخر "ctrl c, ctrl v" (کپی/پیست) می‌نامند. وزیر دفاع سابق آلمان کارل تئودور تسو گوتنبرگ، نمایندهٔ مجلس آلمان، بیژن جیرسرایی، و وزیر فرهنگ سابق آلمان آنت شاوان از این قبیل هستند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس و منابع[ویرایش]