انقلاب روسیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از انقلاب روسیه (۱۹۱۷))
پرش به: ناوبری، جستجو

انقلاب ۱۹۱۷ روسیه، جنبشی اعتراضی ضد امپراتوری روسیه بود که در سال ۱۹۱۷ رخ داد و به سرنگونی حکومت تزارها و برپایی اتحاد جماهیر شوروی انجامید. مبانی انقلاب بر پایه صلح-نان-زمین استوار بود. این انقلاب در دو مرحله صورت گرفت:

در طول این انقلاب در شهرهای اصلی روسیه همانند مسکو و سن پترزبورگ رویدادهای تاریخی برجسته‌ای رخ داد. انقلاب در مناطق روستایی و رعیتی نیز پا به پای مناطق شهری در حال پیشروی بود و دهقانان زمین‌ها را تصرف کرده و در حال بازتوزیع آن در میان خود بودند.

ورود روسیه به جنگ جهانی اول[ویرایش]

از زمان شکست روسیه در جنگ ۱۹۰۵ با ژاپن، اوضاع بد اقتصادی، گرسنگی، عقب ماندگی و سرمایه‌داری و نارضایتی‌های گوناگون در بین مردم، سربازان، کارگران، کشاورزان و نخبگان روسیه بوجود آمده‌بود. حزب سوسیال دموکرات، اصلی‌ترین معترض به سیاست‌های نیکلای دوم بود.

در اوت ۱۹۱۴ میلادی، امپراتوری روسیه به دستور تزار وقت و به منظور حمایت از اسلاوهای صربستان وارد جنگ جهانی اول در برابر امپراتوری آلمان و امپراتوری اتریش-مجارستان شد. نخست فقط بلشویک‌ها، مخالف ورود روسیه به این جنگ بودند و می‌گفتند که این جنگ، سبب بدتر شدن اوضاع نابسامان اقتصادی و اجتماعی روسیه خواهد شد.

در سال ۱۹۱۴ میلادی، یعنی در آغاز جنگ جهانی اول، روسیه بزرگترین ارتش جهان را داشت، حدود ۱۲ میلیون سرباز و ۶ میلیون سرباز ذخیره؛ ولی در پایان سال ۱۹۱۶ میلادی، پنج میلیون نفر از سربازان روسیه کشته، زخمی یا اسیر شده بودند. حدود دو میلیون سرباز نیز محل خدمت خود را ترک کرده و غالباً با اسلحه به شهر و دیار خود بازگشته بودند. در میان ۱۰ یا ۱۱ میلیون سربازِ باقی‌مانده نیز، اعتبار تزار و سلسله مراتب ارتش و اتوریته افسران بالا دست از بین رفته بود.[۱]

سرنگونی حکومت تزار و روی کارآمدن حکومت موقت[ویرایش]

شکست‌های روسیه در جنگ جهانی اول، حامیان تزار در روسیه را به حداقل خود رساند. در اوایل مارس ۱۹۱۷ اکثر کارگران صنعتی در پتروگراد و مسکو دست به اعتصاب زدند. سپس شورش به پادگان‌ها و سربازان رسید.

در ۱۱ مارس ۱۹۱۷ میلادی، تزار وقت روسیه، نیکلای دوم، فرمان انحلال مجلس روسیه را صادر کرد اما نمایندگان مجلس متفرق نشدند.

در ۱۵ مارس ۱۹۱۷ نیکلای دوم سعی کرد برادرش گراند دوک میخائیل را بعنوان جانشین خود بگمارد ولی میخائیل پیشنهاد برادرش را نپذیرفت و اعلام کرد که پذیرش تاج و تخت توسط او منوط به رأی موافق مردم است.

در پی تظاهرات کارگران و نافرمانی سربازان در سرکوب آنها در پتروگراد، نیکلای دوم از مقام خود استعفا داد.

مجلس روسیه، در ۱۵ مارس ۱۹۱۷ میلادی، یک حکومت موقت را به رهبری شاهزاده گئورگی لووف و وزارت الکساندر کرنسکی سوسیال دموکرات مسئول اداره امور کشور ساخت.

دوران حکومت موقت[ویرایش]

حکومت موقت عملاً کاری در کاهش نارضایتی‌های عمومی انجام نداد. امپراتوری آلمان نیز با هدف کارشکنی و خرابکاری در امپراتوری روسیه، از سوسیال دموکرات‌های تندروی بلشویک حمایت کرد و لنین را با قطار از سوئیس به سوئد و از آنجا به پتروگراد رساند. لئون تروتسکی نیز از آمریکا وارد پتروگراد شد، او گرچه بلشویک نیست اما با لنین هم آواز شد که حکومت موقت هم، یک حکومت بورژوایی است. استالین قبلاً در داخل روسیه در تدارک قیام فعال بود؛ سازمان دهندگان بلشویک با شعارهای لنین «به جنگ خاتمه دهید»، «تمام زمین‌ها برای دهقان‌ها» و «تمام قدرت در دست شوراها» به میان مردم آمدند. نخستین کنگره شوراها با حضور نمایندگان سربازها، کارگران و دهقان‌ها برگزار شد. در شورای پتروگراد، منشویک‌ها و سوسیالیست‌ها در اکثریت بودند. از میان بیش از ۶۰۰ نماینده، ابتدا فقط ۱۰۵ نفر از آنها بلشویک بودند اما کم‌کم به تعداد بلشویک‌ها افزوده شد. به تدریج بلشویک‌ها به صورت رقیبی برای حکومت موقت درآمدند.

حکومت موقت همچنان در پی ادامه جنگ جهانی اول بود. از سوی دیگر شکست‌های متوالی باعث فرار سربازان از جبهه و بیشتر شدن نارضایتی‌ها شد. آشفتگی‌ها و نارضایتی‌های عمومی باعث شد در ژوئیه ۱۹۱۷ تندروهای بلشویک برای تسریع مقاصدشان به دنبال قیام باشند. اما حکومت موقت لووف-کرنسکی، اقدام به فراری دادن لنین به مرز فنلاند کرد و بلشویک‌ها را به اتهام جاسوسی برای امپراتوری آلمان مقصر شناخت و دستگیر و زندانی کرد.

اوضاع وخیم‌تر شد و درگیری‌های داخلی به اوج رسید، قیام بلشویک‌ها نیز شعله‌ور تر شد. گئورگی لووف در تاریخ ۲۱ ژوئیه استعفا داد و الکساندر کرنسکی را جانشین خود خواند.[۲]

همزمان محافظه‌کاران و طرفداران تزار، پشت ژنرال کورنیلوف جمع شدند تا با حکومت موقت مبارزه کنند. کرنسکی برای دفاع از حکومت خود، بلشویک‌های سوسیال دموکرات را که حالا از زندان آزاد شده‌اند به یاری فرا خواند. ارتش کورنیلوف شکست خورد. حالا بلشویکها هم در شورای پتروگراد و هم در شورای مسکو اکثریت دارند. دهقانان قیام می‌کنند و زمین‌ها را از دست اشراف درمی‌آورند.

سقوط حکومت موقت و روی کار آمدن لنین[ویرایش]

بلشویک‌ها با مدیریت تروتسکی در شورای پتروگراد، ملوانان کرونشتاد و سربازان ناراضی را سازماندهی و منظم می‌کنند. لنین به پتروگراد رفته و از اقدامات تروتسکی در سازماندهی قیام حمایت می‌کند. در (اکتبر) نوامبر ۱۹۱۷ کمیته انقلابی شورای پتروگراد به رهبری تروتسکی، شبانه پل‌ها و راه‌آهن و خطوط تلفن را تصرف کرده و ساختمان‌های دولتی را اشغال می‌کند و با یک یورش نظامی، کاخ زمستانی تزار را در شب هفتم نوامبر ۱۹۱۷ به اشغال درمی‌آورند. کرنسکی می‌گریزد و اعضای حکومت موقت دستگیر می‌شوند.

تشکیل شورای کمیسرهای خلق[ویرایش]

بلشویک‌ها شورای کمیسرهای خلق را بوجود می‌آورند و لنین صدر شورا و تروتسکی کمیسر امور خارجه و استالین کمیسر داخلی می‌شود. مسکو به تصرف بلشویک‌ها در می‌آید و پایتخت از سن پطرزبورگ به مسکو منتقل می‌شود و دومین کنگره شوراها برگزار می‌شود.

بلشویک‌ها بلافاصله صلح را پذیرفتند و پیمان برست-لیتوفسک را با امپراتوری آلمان امضا کردند. این پیمان بسیار به ضرر روسیه بود و اراضی زیادی از کنترل روسیه خارج شد.

از سوی دیگر، مالکیت خصوصی لغو شد و تمام امور به شوراهای روستایی واگذار شد. تمام زمین‌های مالکان نیز در میان دهقانان تقسیم شد.

در ۱۹۱۸ بلشویک‌ها رسماً نام خود را به حزب کمونیست اتحاد شوروی تغییر می‌دهند.

جنگ داخلی[ویرایش]

از اواخر ۱۹۱۸ تا اواخر ۱۹۲۰ شوروی درگیر یک جنگ داخلی می‌شود. ارتش سرخ به رهبری تروتسکی با ارتش سفید می‌جنگد. نظامیان و سلطنت‌طلبان تزاری با حمایت بریتانیا و فرانسه، گروهی موسوم به ارتش سفید را سازماندهی کرده‌اند. ارتش سفید در چهارگوشه روسیه به مخالفت برمی‌خیزد. تزار و اعضای خانواده‌اش همگی در یکاترینبورگ بدست بلشویک‌های ارتش سرخ قتل‌عام می‌شوند. سرانجام پس از چند سال، شورش‌های ارتش سفید سرکوب شده و در ۱۹۲۰ میلادی، نیروهای ارتش سرخ عملاً بر روسیه مسلط می‌شوند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «زندگی و مرگ شیوه دموکراسی مستقیم و نهاد شوراهای نمایندگان کارگران، دهقانان و سربازان سراسر روسیه در ۱۹۱۷». وب‌گاه اخبار روز. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷. 
  2. «فرجام تلخ ناپلئون روسیه». وب‌گاه باشگاه اندیشه. بازبینی‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷. 

پیوند به بیرون[ویرایش]