ادوآرد برنشتاین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ادوآرد برنشتاین
Bernstein Eduard 1895.jpg
زاده ۶ ژانویهٔ ۱۸۵۰(1850-01-06)
Schöneberg, آلمان
مرگ ۱۸ دسامبر ۱۹۳۲ میلادی (۸۲ سال)
برلین، آلمان
ملیت آلمانی
شغل سیاستمدار
شناخته‌شده برای بنیانگذار evolutionary socialism (democratic socialism), سوسیال دموکراسی و revisionism (reformism)
ادوآرد برنشتاین

ادوآرد برنشتاین ((به آلمانی: Eduard Bernstein) زاده ۶ ژانویه ۱۸۵۰- درگذشته ۱۸ دسامبر ۱۹۳۲) نظریه‌پرداز و سیاست‌مدار سوسیال دموکرات آلمانی، عضو حزب سوسیال دموکرات و بنیان‌گذار سوسیالیسم تکاملی یا رفرمیسم بود. او با انتقاد به مارکسیسم ارتدکس به عنوان چهره اصلی مارکسیسم تجدیدنظرطلب معروف گشت. بستر اصلی تجدیدنظرطلبی همچون مارکسیسم ارتدکسِ کائوتسکی جنبش سوسیال دموکراسی آلمان بود.[۱] تجدیدنظرطلبان به اصلاح و تکامل تدریجی در امور جامعه و عدم ضرورت انقلاب سیاسی اعتقاد داشتند. این همان موضوعی است که برنشتاین در کتاب سوسیالیسم تکاملی (۱۸۹۹) از آن سخن به میان می‌آورد.[۲] اندیشه‌های برنشتاین با انتقادات شدید مارکسیست‌هایی چون کائوتسکی، پلخانف و رزا لوگزامبورگ روبرو شد و به عنوان انحراف از مارکسیسم و سوسیال دموکراسی قلمداد شد.[۳]

برخی از اندیشه های ادوارد برنشتاین:

باور برنشتاین به تداوم سرمایه داری بر خلاف پیش بینی های مارکس به دلیل عدم وقوع بحران های اقتصادی و افزایش سطح رفاه در جامعه.

نقد مارکس به دلیل عدم توجه به ماهیت کنترلی و مدیریتی دولت در سرمایه داری و تداوم سرمایه های کوچک به دلیل خصلت تقسیم کار در جامعه مدرن.

انتقاد برنشتاین بر نظریه اقتصادی و ارزش اضافی مارکس، مبنی بر آنکه ارزش کار پرولتاریا صرفا بر حسب دستمزد معیشتی کارگر و ارزش اضافی سرمایه دار تعیین نمی گردد و عواملی چون تقاضا، میزان پیچیدگی، مهارت کارگر و تکنولوژی در آن دخیل هستند.

انتقاد از مبانی فلسفی مارکسیسم پزیتیویستی یا دفاع از دیالکتیک جامعه. به نظر او سوسیالیسم یک فرآیند اختیاری و انتخابی است که تحقق آن بدون عملگرایی و اراده افراد غیر ممکن است. وی همچون "پلخانف" به نقش تاریخ ساز اراده و "فرد" تاکید داشت به عبارتی دیگر با نفی خصلت فرجام گرایانه اندیشه هگل که به معنای اجتناب ناپذیری تحول تاریخی به گونه ای طبیعی و نهایی است، بر آن بود که سوسیالیسم فرآیندی است که خلق آن نه به وسیله ی خصلت انفعالی ماتریالیسم دیالکتیک بلکه به وسیله ی افراد و حرکت فعالانه آنان ممکن می شود.

باور به استقلال نسبی روبنا و نقش تعیین کننده و فزاینده آگاهی، ایدئولوژی و اخلاق در جامعه سرمایه داری و همچنین اعمال انگیزه های اخلاقی و عدالت طلبانه برای اصلاح جامعه سرمایه داری در جهت احیای حقوق پرولتاریا.

باور برنشتاین به تلفیق اصل "امر مطلق نامشروط" فلسفه کانت با سوسیالیسم.

مسئله ارمنستان[ویرایش]

ادوآرد برنشتاین رهبر حزب سوسیال دموکرات آلمان در کتاب «درد ملت ارمنی و وظیفه اروپائیان» چاپ ۱۹۰۲ برلن، در صفحات ۳۹-۳۸ روش آلمان را در قبال مسئله ارمنستان به خوبی تشریح کرده و نشان داده است که چگونه آلمان قرن نوزدهم به علت ملت‌های بیگانه‌ای که در زیر سلطه خود داشته همواره شانه از زیر بار مساعدت به نهضت‌های آزادی‌خواهی ملت‌های اسیر خالی کرده است.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. حسین بشیریه، تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم: اندیشه‌های سیاسی مارکسیستی، تهران: نشر نی، ۱۳۷۶، ص ۴۴.
  2. حسین بشیریه، همان کتاب، ص ۴۵.
  3. حسین بشیریه، همان کتاب، ص ۴۶.
  4. پاسدرماجیان، هراند. تاریخ ارمنستان. ترجمهٔ محمد قاضی. ۳۹۲.