اقتصاد بازار سوسیالیستی

اقتصاد بازار سوسیالیستی نظام اقتصادی و مدل توسعه اقتصادی است که در جمهوری خلق چین به‌کار گرفته می‌شود. این نظام، یک اقتصاد بازار با غلبه مالکیت عمومی و شرکت‌های دولتی است.^[۱] اصطلاح «اقتصاد بازار سوسیالیستی» توسط جیانگ زمین در چهاردهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین (CCP) در سال ۱۹۹۲ برای توصیف هدف اصلاحات و گشایش معرفی شد.

اقتصاد بازار سوسیالیستی که ریشه در اصلاحات و گشایشی دارد که در سال ۱۹۷۸ آغاز شد و چین را در اقتصاد بازار جهانی ادغام کرد، نمایانگر یک مرحله مقدماتی یا «اولیه» از توسعه سوسیالیسم است. این اقتصاد رسماً به‌عنوان یک نظام اقتصادی توصیف می‌شود که در آن بازار نقش تعیین‌کننده‌ای در تخصیص منابع تحت کنترل کلان دولت سوسیالیستی ایفا می‌کند. برخی از مفسران این نظام را گونه‌ای «سرمایه‌داری دولتی» توصیف می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر آن را به‌عنوان یک تکامل اولیه مارکسیسم، بنابر مارکسیسم-لنینیسم مشابه «سیاست نوین اقتصادی» اتحاد جماهیر شوروی، که برای هم‌زیستی با یک نظام سرمایه‌داری جهانی سازگار شده است، توصیف می‌کنند.^[۲]

محتوا

اقتصاد بازار سوسیالیستی رسماً به‌عنوان «یک نظام اقتصادی که در آن بازار نقش تعیین‌کننده‌ای در تخصیص منابع تحت کنترل کلان دولت سوسیالیستی ایفا می‌کند» توصیف می‌شود.^[۳] حزب کمونیست چین این اقتصاد را به‌عنوان مرحله اولیه توسعه سوسیالیسم توصیف می‌کند (این مرحله به طرق مختلف مرحله «اولیه» یا «مقدماتی» سوسیالیسم نامیده می‌شود)، که در آن مالکیت عمومی در کنار دامنه گوناگونی از اشکال مالکیت غیرعمومی هم‌زیستی دارد.^[۴] در سومین جلسه عمومی هجدهمین کمیته مرکزی در نوامبر ۲۰۱۳، حزب فرمول‌بندی خود از عملکرد بازار را اصلاح کرد و آن را از «نقش اساسی» در تخصیص منابع که از سال ۱۹۹۲ در اسناد حزبی استفاده می‌شد، به «نقش تعیین‌کننده» تغییر داد.^[۵]^[۶] شی جین‌پینگ در توضیح این تصمیم اظهار داشت که بازار «نقش تعیین‌کننده‌ای در تخصیص منابع خواهد داشت، اما به هیچ وجه... نقشی کامل» در کنار «نقش فعال حزب و دولت» نخواهد داشت.^[۷]

از نظر حزب کمونیست چین، چین یک کشور سرمایه‌داری نیست، زیرا با وجود هم‌زیستی سرمایه‌داران و کارآفرینان خصوصی با شرکت‌های عمومی و جمعی، دولت انحصار مالکیت تمام زمین‌ها و سهام مالکیت اصلی در بزرگترین و استراتژیک‌ترین شرکت‌های اقتصادی را در اختیار دارد، در حالی که حزب کنترل دولت و جهت‌گیری کشور را حفظ می‌کند.^[۱] با این حال، بسیاری از پژوهشگران مدل اقتصادی چین را نمونه‌ای از سرمایه‌داری اقتدارگرا،^[۸]^[۹] سرمایه‌داری دولتی^[۱۰] یا سرمایه‌داری حزب-دولت می‌دانند.^[۱۱]^[۱۲]

طرفداران این مدل اقتصادی آن را از سوسیالیسم بازار متمایز می‌کنند، زیرا سوسیالیست‌های بازار معتقدند که برنامه‌ریزی اقتصادی دست‌نیافتنی، نامطلوب یا ناکارآمد است و بنابراین بازار را بخش جدایی‌ناپذیر سوسیالیسم می‌دانند، درحالی‌که طرفداران اقتصاد بازار سوسیالیستی، بازارها را به‌عنوان یک مرحله موقت در توسعه یک اقتصاد کاملاً برنامه‌ریزی‌شده می‌دانند.^[۱۳]

منابع

1 2 Ding, Xiaoqin (1 April 2009). "The Socialist Market Economy: China and the World". Science & Society. 73 (2): 235–241. doi:10.1521/siso.2009.73.2.235. JSTOR 40404550.
↑ Poulin, Maxence (2021-10-02). "Comparative Analysis of the Economic Structure of the Socialist Market Economy of China and the New Economy Policy". International Critical Thought. 11 (4): 519–534. doi:10.1080/21598282.2021.2007502. ISSN 2159-8282. S2CID 244875301. Our thesis is that the modern Chinese mode of production, since 1990s, follows a logic similar to the Soviet one during the NEP era. In the light of the NEP experience, our research shows that the Chinese development strategy shouldn't be understood as trending towards a neoliberal model. It is rather an organic evolution of Marxism, in line with the tradition of Marxism-Leninism, adapted to the realities of a globalized capitalist system.
↑ "社会主义市场经济" [Socialist market economy]. Beijing Municipal People's Government. Retrieved 2025-12-25.
↑ de Rambures, Dominique (2015), "What is the Socialist Market Economy?", The China Development Model (in English), London: Palgrave Macmillan UK, pp. 9–22, doi:10.1057/9781137465498_2, ISBN 978-1-349-49955-7
↑ "China pledges bigger role for free market". Al Jazeera. 12 November 2013.
↑ "Economic Reform in the Third Plenum: Balancing State and Market". Peterson Institute for International Economics. 2013.
↑ "Politics First: The Key to Understanding China's Third Plenum". Asia Society Policy Institute. 2024.
↑ McGregor, James (2012-11-06). NO ANCIENT WISDOM, NO FOLLOWERS: The Challenges of Chinese Authoritarian Capitalism (in English). Easton Studio Press, LLC. ISBN 978-1-935212-81-2.
↑ Gruin, Julian; Knaack, Peter (2020-04-15). "Not Just Another Shadow Bank: Chinese Authoritarian Capitalism and the 'Developmental' Promise of Digital Financial Innovation". New Political Economy. 25 (3): 370–387. doi:10.1080/13563467.2018.1562437. hdl:11245.1/336bf4c0-6cf3-402d-a0ed-da06b78edc9c. ISSN 1356-3467. S2CID 159282907.
↑ Andrew Szamosszegi and Cole Kyle. "An Analysis of State-owned Enterprises and State Capitalism in China" (PDF). U.S.-China Economic and Security Review Commission.
↑ Pearson, Margaret; Rithmire, Meg; Tsai, Kellee S. (2021-09-01). "Party-State Capitalism in China". Current History (in English). 120 (827): 207–213. doi:10.1525/curh.2021.120.827.207. ISSN 0011-3530.
↑ Pearson, Margaret M.; Rithmire, Meg; Tsai, Kellee S. (2022-10-01). "China's Party-State Capitalism and International Backlash: From Interdependence to Insecurity". International Security (in English). 47 (2): 135–176. doi:10.1162/isec_a_00447. ISSN 0162-2889.
↑ Market Economy and Socialist Road Duan Zhongqiao

[Ding2009-1] 1 2 Ding, Xiaoqin (1 April 2009). "The Socialist Market Economy: China and the World". Science & Society. 73 (2): 235–241. doi:10.1521/siso.2009.73.2.235. JSTOR 40404550.

[:0-2] Poulin, Maxence (2021-10-02). "Comparative Analysis of the Economic Structure of the Socialist Market Economy of China and the New Economy Policy". International Critical Thought. 11 (4): 519–534. doi:10.1080/21598282.2021.2007502. ISSN 2159-8282. S2CID 244875301. Our thesis is that the modern Chinese mode of production, since 1990s, follows a logic similar to the Soviet one during the NEP era. In the light of the NEP experience, our research shows that the Chinese development strategy shouldn't be understood as trending towards a neoliberal model. It is rather an organic evolution of Marxism, in line with the tradition of Marxism-Leninism, adapted to the realities of a globalized capitalist system.

[3] "社会主义市场经济" [Socialist market economy]. Beijing Municipal People's Government. Retrieved 2025-12-25.

[4] Rambures, Dominique (2015), "What is the Socialist Market Economy?", The China Development Model (in English), London: Palgrave Macmillan UK, pp. 9–22, doi:10.1057/9781137465498_2, ISBN 978-1-349-49955-7

[5] "China pledges bigger role for free market". Al Jazeera. 12 November 2013.

[6] "Economic Reform in the Third Plenum: Balancing State and Market". Peterson Institute for International Economics. 2013.

[7] "Politics First: The Key to Understanding China's Third Plenum". Asia Society Policy Institute. 2024.

[8] McGregor, James (2012-11-06). NO ANCIENT WISDOM, NO FOLLOWERS: The Challenges of Chinese Authoritarian Capitalism (in English). Easton Studio Press, LLC. ISBN 978-1-935212-81-2.

[9] Gruin, Julian; Knaack, Peter (2020-04-15). "Not Just Another Shadow Bank: Chinese Authoritarian Capitalism and the 'Developmental' Promise of Digital Financial Innovation". New Political Economy. 25 (3): 370–387. doi:10.1080/13563467.2018.1562437. hdl:11245.1/336bf4c0-6cf3-402d-a0ed-da06b78edc9c. ISSN 1356-3467. S2CID 159282907.

[10] Andrew Szamosszegi and Cole Kyle. "An Analysis of State-owned Enterprises and State Capitalism in China" (PDF). U.S.-China Economic and Security Review Commission.

[:022-11] Pearson, Margaret; Rithmire, Meg; Tsai, Kellee S. (2021-09-01). "Party-State Capitalism in China". Current History (in English). 120 (827): 207–213. doi:10.1525/curh.2021.120.827.207. ISSN 0011-3530.

[ReferenceA-12] Pearson, Margaret M.; Rithmire, Meg; Tsai, Kellee S. (2022-10-01). "China's Party-State Capitalism and International Backlash: From Interdependence to Insecurity". International Security (in English). 47 (2): 135–176. doi:10.1162/isec_a_00447. ISSN 0162-2889.

[13] Market Economy and Socialist Road Duan Zhongqiao

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]