نبرد گالیپولی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نبرد گالیپولی (نبرد چناق‌قلعه)
بخشی از جنگ جهانی اول
G.C. 18 March 1915 Gallipoli Campaign Article.jpg
نبرد چناق‌قلعه، آوریل ۱۹۱۵.
تاریخ 25 April 1915 – 9 January ۱۹۱۶
(۸ ماه، ۲ هفته و ۱ روز)
مکان گالیپولی، امپراتوری عثمانی
نتیجه پیروزی امپراتوری عثمانی
طرفین درگیر
Allies

 United Kingdom

France

قدرت‌های مرکز

 امپراتوری عثمانی
 امپراطوری آلمان[۲]
 اتریش-مجارستان[۳]

فرماندهان و رهبران
پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند Sir Ian Hamilton
پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند Lord Kitchener
پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند John de Robeck
پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند Lord Birdwood
امپراطوری آلمان اتو لیمان فن زاندرس
امپراتوری عثمانی Mustafa Kemal
امپراتوری عثمانی Esat Pasha
امپراتوری عثمانی Vehip Pasha
امپراتوری عثمانی Cevat Pasha
قوا
 امپراتوری بریتانیا:
۴۸۹٬۰۰۰[۴]
فرانسه France:
۷۹٬۰۰۰[۴]
۵ divisions (initial)
16 divisions (final)
 امپراتوری عثمانی:
۳۱۵٬۵۰۰[۴]
6 divisions (initial)
15 divisions (final)
تلفات
220,000, 59% casualty rate[۵] 251,000, 60% casualty rate[۶]
گروهان توپخانه عثمانی در چناق‌قلعه
دیدبان‌های استرالیایی در نبرد گالیپولی.

نبرد گالیپولی یا نبرد چناق‌قلعه (به ترکی استانبولی: Çanakkale Savaşı) (به انگلیسی: Battle of Gallipoli)، نام جنگی است که در جنگ جهانی اول بین امپراتوری عثمانی و نیروهای ائتلافی (انگلستان، فرانسه و آنزاک‌ها) در تنگه داردانل در گرفت. این نبرد که بیش از هشت ماه طول کشید[۷] این نبرد در ۲۵ آوریل سال ۱۹۱۵ میلادی آغاز شد و سرانجام در دسامبر سال ۱۹۱۵ با شکست نیروهای ائتلافی به پایان رسید. و در پایان از هر دو جبههٔ متفقین و متحدین بیش از نیم میلیون نفر کشته و زخمی برجای ماند. در این نبرد کشتی‌های نیروی دریایی متفقین آسیب زیادی دیدند اما در پایان آنان فاتح جنگ جهانی اول شدند. مصطفی کمال، افسر ترک در جنگ گالیپولی به شهرت رسید و پس از پایان جنگ و فروپاشی امپراطوری عثمانی بنیانگذار ترکیه نوین شد.

در برخی کشورها مانند استرالیا، نیوزلند و ترکیه هر ساله، خاطره این نبرد گرامی داشته می‌شود.

تاریخچه جنگ[ویرایش]

در سال ۱۹۱۴ نیروهای متفقین، به فکر تصرف تنگه داردانل افتادند اما با اعلام بی طرفی دولت عثمانی، حمله‌ای به آن صورت نگرفت. پس از ورود دولت عثمانی به جنگ، وینستون چرچیل که در آن زمان وزیر دریانوردی انگلستان بود، به نقش کلیدی این منطقه برای تسخیر استانبول اشاره کرد و در نهایت توانست نظر خود را به کابینه و ارتش انگلستان بقبولاند. هدف این نبرد به زانو درآوردن عثمانی و امکان ارتباط نزدیک‌تر با روسیه بود.

نخستین بار، در نوزدهم فوریه ۱۹۱۵، ناوگان دریائی مشترک انگلستان و فرانسه با محاصره منطقه، به مدت یک ماه نیروهای عثمانی مستقر در دو سوی تنگه را گلوله‌باران کردند. نبرد ۱۸ مارس، آخرین برگ این حمله بود که نتیجه را در پایان به سود عثمانی‌ها رقم زد. متفقین در این روز تمام نیروی خود را به کار بستند تا کنترل تنگه داردانل را به دست آورند اما با دفاع عثمانی‌ها، دست آخر هفت کشتی آنان در این روز غرق شد که منجر به عقب‌نشینی این نیروها شد.

متفقین برای جبران این شکست و اعاده حیثیت، تدارک نبرد همه‌جانبه‌ای را با حضور نیروی دریایی و زمینی دیدند. در ۲۵ آوریل، لشکر هفتاد هزار نفری متفقین، در چناق‌قلعه پیاده شدند و آنان را ۱۰۹ ناو جنگی و صدها شناور دیگر از دریا حمایت کردند. این نبرد چندین ماه به طول کشید و با دفاع سرسختانه عثمانی‌ها روبرو شد. سرانجام، به دلیل تلفات سنگین، نیروهای متفق در ماه دسامبر آغاز به تخلیه منطقه کردند و کنترل منطقه در دست عثمانی باقی‌ماند.

آمار و ارقام[ویرایش]

توپخانه انگلستان در نبرد گالیپولی

برخی منابع مانند[۸] تعداد کشته شدگان این جنگ را نیم میلیون نفر نوشته‌اند اما بر اساس[۹] شمار کشته شدگان و مجروحان روی هم نیم میلیون نفر بوده‌است که تقریباً دو طرف به اندازه برابر کشته و زخمی داده‌اند. تعداد کشته‌های عثمانی و متفقین به ترتیب ۸۶ و ۴۴ هزار نفر بوده‌است. زخمی شدگان نیز به ترتیب ۹۷ و ۱۶۴ هزار نفر بوده‌اند که جمع تلفات (کشته شدگان و زخمی‌ها) به بیش از نیم میلیون نفر می‌رسد.

دیگر موضوعات[ویرایش]

مصطفی کمال آتاتورک خود مستقیماً فرماندهی ترکها را بر عهده داشته و در تهییج نیروهای عثمانی مؤثر بوده‌است. چرچیل نیز از سوی دیگر نقش عمده‌ای را در انگلستان در به راه‌اندازی این جنگ داشته‌است.

این نبرد در استرالیا و نیوزلند با نام نبرد آنزاک نیز شناخته می‌شود و هر ساله مراسم یادبودی در روز آنزاک برای آن برگزار می‌شود.

آتاتورک در یکی از سخنرانی‌ها به نیروهای زیر فرمانش گفته بود: «من به شما دستور نمی‌دهم که بروید و بجنگید، دستور می‌دهم بروید و بمیرید».

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Les Carlyon, p.518
  2. Dale, C. (2003–2008). "German and Austro-Hungarian Forces on Ottoman Fronts 1914–18 (follow link)". German Colonial Uniforms website. Retrieved 7 December 2008. 
  3. Jung Peter, Austro-Hungarian Forces in World War 1 (Part 1),(Osprey, 2003), p.47
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Erickson, Edward J. (2001). Ordered to die: a history of the Ottoman army in the First World War. Westport, CT: Greenwood Publishing. ISBN 0-313-31516-7, page 94-95
  5. Dennis, Peter. "Gallipoli Campaign." Microsoft Student 2006 [DVD]. Microsoft Corporation, 2005. Microsoft Encarta 2006. 1993–2005 Microsoft Corporation. All rights reserved.
  6. "Sehitsayisi". canakkale1915.com website (in Turkish). 
  7. «شرکت رهبران چند کشور در مراسم یکصدمین سالگرد کشتار ارامنه و آغاز نبرد گالیپولی». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ اردیبهشت ۱۳۹۴. بازبینی‌شده در ۲۴ آوریل ۲۰۱۵. 
  8. نبرد چاناق‌قلعه وب‌گاه همسایه
  9. نبرد گالیپولی از ویکی‌پدیای انگلیسی

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]