احمد اقتداری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
احمد اقتداری
Ahmad Eghtedari-002.jpg
نام اصلی احمدخان اقتداری گراشی
زمینهٔ کاری جغرافیا
زادروز ۱۳۰۴
گراش، استان فارس، ایران
پدر و مادر مرتضی‌قلی‌خان اقتداری و انیس اقتداری
مرگ ۲۷ فروردین ۱۳۹۸
بیمارستان آسیا، تهران
ملیت ایرانی
محل زندگی تهران
جایگاه خاکسپاری گورستان آل‌دهباشی، گراش (در نقشه)
لقب پاسبان خلیج فارس[۱]
پیشه محقق، جغرافی‌دان
همسر(ها) قمرخانم اقتداری
فرزندان افشین، میترا، امید، آرزو
اثرپذیرفته از ایرج افشار[۲]

احمد اقتداری (زادهٔ سال ۱۳۰۴، گراش در فارس[۳] – درگذشته ۲۷ فروردین ۱۳۹۸ در تهران[۴])، مشهور به «پدر مطالعات خلیج فارس»،[۵] آموزگار، وکیل دادگستری، نویسنده، مورخ و جغرافی‌دان ایرانی و رئیس دفتر مطالعات خلیج‌فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بود. عمده شهرت وی به علت پژوهش در خلیج فارس است.[۲] وی که از خوانین گراش است،[۶] تمام سواحل خلیج فارس و دریای عمان را برای کار تحقیقاتی‌اش پیاده طی کرده و از دوران جوانی شروع به نقشه‌برداری تمام این سواحل کرده‌است.[۷] جلال آل‌احمد، اقتداری و دو دوست محققش، ایرج افشار و منوچهر ستوده، را با عنوان «سه تفنگدار» و «گورنگار» توصیف می‌کرد؛ چرا که این سه‌نفر با همراهی همدیگر بسیاری از اسناد تاریخی و بناهای کهن ایران را معرفی کردند.[۸]

کتاب مروارید خلیج فارس در خصوص پژوهش‌های ایران‌شناسی وی نوشته شده‌است و فیلم مستند «به ایران جاودانی‌ام» در مورد زندگی او ساخته شده‌است.

کتاب خلیج‌فارس به قلم اقتداری، جایزه ویژه یونسکو در ایران را به خود اختصاص داده و تاکنون چندین بار تجدید چاپ شده‌است. این کتاب در برگیرنده مطالبی در باب آداب و رسوم خطه خلیج‌فارس، تجارت و کشتیرانی این منطقه، نام خلیج‌فارس در متون و نقشه‌ها، مداخلات انگلیس و روسیه در خلیج‌فارس، تأثیرات انقلاب مشروطه بر خلیج‌فارس و… است.[۹]

زندگی شخصی[ویرایش]

وی در سال ۱۳۰۴ در شهر گراش در فارس به دنیا آمد و تحصیلاتش را در لار سپری کرد. پدر احمد اقتداری، مرتضی قلی‌خان اقتداری و مادرش انیس‌خانم اقتداری، هر دو از شهر گراش و از نوادگان فتح‌علی‌خان بیگلربیگی گراشی، حاکم لارستان و بنادر خلیج فارس در دورهٔ قاجار بودند. او در ۱۳۲۳ با قمرخانم اقتداری فرزند قهرمان‌خان اقتداری ازدواج کرد که حاصل این ازدواج چهار فرزند به نام‌های افشین، میترا، امید و آرزو است. او در جوانی در یک کوهنوردی با ایرج افشار آشنا می‌شود و دوستی‌ای بین آن‌ها شکل می‌گیرد که تا آخر عمر ادامه می‌یابد. همین دوستی موجب ورود اقتداری به دنیای ایران‌شناسی می‌شود.

تحصیلات[ویرایش]

احمدخان دورهٔ ابتدایی و دبیرستان خود را در شهر لار و دانشسرای مقدماتی شیراز گذراند. پس از اتمام دورهٔ سربازی در سال ۱۳۲۷ به‌مدت دو سال تحصیلی ریاست فرهنگ لارستان و بنادر خلیج‌فارس را به عهده داشت. پس از آن ضمن تحصیل در دانشکده حقوق دانشگاه تهران، به تدریس در دبیرستان‌های تهران مشغول شد.

وی در سال ۱۳۲۸ که نخستین کنکور دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی تهران برگزار می‌شد، در این دانشگاه پذیرفته و در سال ۱۳۳۴ موفق به اخذ اجازه وکالت پایه یکم دادگستری شد تا علاوه بر ۳۰ سال معلمی، چهل سال هم در شغل وکالت دادگستری خدمت کند.[۱۰]

در سال ۱۳۴۸ از وزارت فرهنگ بازنشسته شد و بنا به پیشنهاد حمید عنایت و تصویب دانشگاه تهران، از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ در دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی به تدریس پرداخت.

خدمات در منطقه لارستان[ویرایش]

اقتداری در دههٔ ۲۰ خورشیدی با عبدالرحمان فرامرزی آشنا می‌شود. این آشنایی موجب می‌شود تا او به عنوان رئیس فرهنگ لارستان و بنادر خلیج‌فارس انتخاب شود. او در این دوره نخستین مدرسه در مقطع دبیرستان در شهر لار را پایه‌گذاری می‌کند. همچنین در دوره‌ای که ریاست فرهنگ بنادر جنوب را برعهده داشت، ۲۳۶ مدرسه را در لارستان و بنادر و جزایر جنوبی ایران راه‌اندازی کرد.[۱۱] اداره امور بنادر و جزایر جنوب ایران، مسئولیتی به جای مانده از اجداد او یعنی امام‌قلی خان در دوران صفویه بود.

در سال ۱۳۲۸ به عنوان وکیل مردم لارستان در مجلس شورای ملی انتخاب شد اما پس از انتخاب توسط مردم، او را به زندان انداختند و کسی دیگر جای او به مجلس رفت. در دورهٔ ریاست فرهنگ لارستان و بنادر، اقتداری نامه‌ای شدیدالحن به علی‌اکبر سیاسی، وزیر فرهنگ، می‌نویسد و از وضعیت اسفناک زندگی مردم در هرمزگان و لارستان شکایت می‌کند. همین نامه باعث می‌شود به او اتهام وابستگی به حزب توده وارد شود و باعث انتقال وی به آموزش و پرورش تهران می‌شود.

بخش بزرگی از مکتوبات و پژوهش‌های انجام‌شده در حوزهٔ زبان‌شناسی و تاریخ مردم لارستان و گراش حاصل تلاش‌های احمد اقتداری است و دیگر پژوهشگران از منابعی که او معرفی کرده‌است بهره می‌برند. دیوان شیدای گراشی، کتاب باغستان و تفسیر و گل و برگ از منابعی محسوب می‌شوند که نخستین‌بار اقتداری آن‌ها را یافته و تصحیح کرده‌است.

کتاب وقایع مشروطه در لارستان و بنادر یکی از مهمترین آثار اقتداری است که به اهمیت شهرهای جنوب فارس در عصر قاجار می‌پردازد. هرچند این کتاب به دلیل حساسیت‌های محلی هیچ‌وقت اجازه چاپ نگرفته‌است.

گردش در حوزه خلیج‌فارس[ویرایش]

احمد در ۱۳۴۱ برای نخستین‌بار در سمیناری که به خلیج‌فارس می‌پرداخت شرکت کرد. این سمینار که به همت سیدمحمد محیط طباطبایی و ریاست سعید نفیسی برگزار می‌شد، نخستین گام‌های اقتداری را برای شناخت خلیج فارس به همراه داشت. سپس از ۱۳۴۳ در سازمان جلب سیاحان به عنوان معلم و کارشناس مشغول به کار شد. او در این سمینار به سخنرانی در باب فولکلور و فرهنگ عامه خلیج‌فارس پرداخت. او در این جلسه به پروفسور گیرشمن، مورخ و باستان‌شناس مشهور فرانسوی، که در باب جزیره خارک به زبان فرانسه سخنرانی می‌کرد، یادآور شد که چندین بار به جای خلیج‌فارس، به گفتن خلیج اکتفا کرده‌است که این هوشیاری منجر به عذرخواهی گیرشمن از حضار و مردم ایران شد.

مسافرت‌های تحقیقاتی او بین سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۶ در سواحل جنوبی ایران (از مسیرهای بندر دیلم، جاسک، بندر ریگ، زاهدان، چابهار و بندر تیس) باعث به وجود آمدن و تألیف کتاب‌هایی همچون دیار شهریاران و تهیهٔ ۴۰۰۰ قطعه عکس از آثار تاریخی شد که در شناختن و شناساندن تاریخ و فرهنگ نواحی جنوبی ایران و سواحل خلیج‌فارس حائز اهمیت است.

پس از انتشار کتاب خلیج‌فارس، بنا به درخواست احسان اشراقی، رئیس گروه تاریخ دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران و تأیید صلاحیت علمی، او از سوی دانشگاه تهران برای تدریس «تاریخ تمدن در خلیج‌فارس» دعوت شد. اما به خاطر مشغلهٔ زیاد نتوانست در این کرسی مشغول به کار شود.

در ۱۳۴۶ از سوی دولت ایران به عنوان کارشناس گردشگری به عربستان، عراق و لبنان اعزام شد. در ۱۳۴۹ در کنگرهٔ ایران‌شناسی (کنگرهٔ تحقیقات ایرانی) که به همت ایرج افشار برپا شده بود شرکت کرد.

اقتداری مطالعات وسیعی در آثار گذشتگان و تحقیقات میدانی زیادی در رزومهٔ خود دارد. حاصل این پژوهش‌ها او به خاطر همین مطالعات و پژوهش‌ها به تدریس در رشته تاریخ در مقطع دکتری دانشگاه تهران دعوت شد.

محمدرضا شفیعی‌کدکنی، نویسنده و پژوهشگر، دربارهٔ پژوهش‌های اقتداری می‌گوید: «خلیج‌فارس قلب ایران است و دکتر احمد اقتداری، قلب خلیج‌فارس.»[۱۲]

آثار[ویرایش]

آثار اقتداری منحصر به رشتهٔ خاصی نیست. او در زمینهٔ جغرافیا، فرهنگ عامه، زبان‌شناسی، ادبیات کهن ایران، سندشناسی آثار متعددی دارد. این در کنار ترجمه‌هایی است که با دخترش امید اقتداری منتشر کرده‌است. اقتداری حدود چهل کتاب و بیش از ۱۰۰ مقاله علمی به چاپ رسانده‌است. در میان آثار او از تصحیح و همت گماردن به انتشار دیوان اشعار شاعران، ترجمه آثار تحقیقی نویسندگان و پژوهشگران غیرایرانی تا چاپ قصه‌های مثنوی، منطق‌الطیر و هزار و یک شب و همچنین تحقیقات علمی در زمینه لهجه‌شناسی، زبان و فرهنگ مناطق مختلف کشور دیده می‌شود.[۱۰]

احمد اقتداری در کتابخانه شخصی‌اش

اقتداری در سال ۱۳۷۲، زندگینامهٔ خودنوشت خود را با نام «کاروان عمر» منتشر می‌کند که کتابی است پیرامون خاطرات سیاسی فرهنگی او در سن ۷۰ سالگی. همچنین او ۱۷ اثر چاپ نشده دارد.

کتاب‌های منتشرشده[ویرایش]

برخی از کتابهای به چاپ رسیده احمد اقتداری عبارتند از:[۱۳][۱۴]

  1. خلیج‌فارس، فرانکلین، ۱۳۴۵ (تجدید چاپ تحت عنوان «خلیج‌فارس از دیرباز تاکنون» توسط انتشارات امیرکبیر در سال‌های ۱۳۸۳ و ۸۷ و ۸۸)[۱۵] (برگزیده جایزه ویژه یونسکو[۹])
  2. آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان، انجمن آثار و مفاخر ایران، ۱۳۷۵.
  3. از دریای پارسی تا دریای چین، شرکت تحقیق و انتشار مسائل حمل و نقل ایران، ۱۳۶۴.
  4. باغستان (دیوان شیدای گراشی و منتخبی از باغستان حاج‌رستم‌خان گراشی)، ۱۳۷۶.
  5. بستک و جهانگیریه (جغرافیا، کشاورزی، فرهنگ و آداب و رسوم)، مصطفی‌قلی عباسی، با مقدمه احمد اقتداری، جهان معاصر، ۱۳۷۲
  6. بشنو از نی (قصه‌های مثنوی معنوی در سه جلد: ۱. ندای نی؛ ۲. نوای نی؛ ۳. نیاز نی)، جهان کتاب، ۱۳۶۷.
  7. بندرعباس و خلیج‌فارس «اعلام‌الناس فی احوال بندرعباس»، محمدعلی سدیدالسلطنه، به کوشش علی ستایش، با مقدمه و تحشیه احمد اقتداری، ابن سینا، ۱۳۴۲ (این کتاب با همین عنوان در سال ۱۳۶۸ توسط انتشارات دنیای کتاب تجدید چاپ شد)
  8. تاریخ مسقط و عمان و بحرین و قطر روابط آن‌ها با ایران (مفاتیح‌الادب فی التواریخ‌العرب یا شقایق‌النعمان فی احول مسقط والعمان)، محمدعلی سدیدالسلطنه، دنیای کتاب، ۱۳۷۰.[۱۶]
  9. خوزستان و کهگیلویه و ممسنی، جغرافیای تاریخی و آثار باستانی، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۹.
  10. دیار شهریاران، آثار و بناهای تاریخی خوزستان (دو جلد)، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ (تجدید چاپ تحت عنوان «آثار و بناهای تاریخی خوزستان، دیار شهریاران» در سال ۱۳۷۵ توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی)
  11. زبان لارستان، صادق رحمانی با مقدمه احمد اقتداری، همسایه، ۱۳۸۴.
  12. سایه سیمرغ، قصه‌های منطق‌الطیر فریدالدین عطار نیشابوری، قطره، ۱۳۸۲.
  13. سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج فارس و دریای عمان در صد سال پیش (با عنوان مغاص‌اللئالی و مناراللیالی)، محمدعلی سدیدالسلطنه، جهان معاصر، ۱۳۸۷ (تجدید چاپ توسط انتشارات امیرکبیر، سال ۱۳۸۵.)
  14. سرگذشت کشتیرانی ایرانیان از دیرباز تا قرن شانزدهم میلادی، هادی حسن، ترجمه امید اقتداری، مقدمه وتحشیه احمد اقتداری، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۱.
  15. سفرنامه سدیدالسلطنه (با عنوان التدقیق فی سیرالطریق)، بهنشر، ۱۳۶۳.
  16. صید مروارید (المناص فی احوال والغواص)، چاپ اول ۱۳۸۰، چاپ‌خانه تهران، به کوشش حسین پرویز و سیدحسن تقی‌زاده، محمدعلی سدیدالسلطنه، پژوهشکده مردم‌شناسی و معاونت پژوهشی سازمان میراث فرهنگی کشور.
  17. الفوائد فی اصول علم‌البحر و القواعد، احمد بن ماجد (آیین‌های دریانوردی در اقیانوس هند و خلیج فارس)، با همکاری امید اقتداری، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، ۱۳۷۲.
  18. کاروان عمر (خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال عمر)، چاپخانه علمی فرهنگی، ۱۳۷۲.
  19. کشتهٔ خویش (پنجاه مقاله)، توس، ۱۳۵۷
  20. یادداشت سدید، اداره کل آموزش انتشارات و تولیدات فرهنگی سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۱.
  21. گل و برگ (تفسیر سوره مائده)
  22. لارستان کهن و فرهنگ لارستانی
  23. درد، دارو و درمان در باورهای مردم جنوب ایران
  24. بندرعباس و خلیج فارس

کتاب‌های منتشرنشده[ویرایش]

  • چرا ایرانیان شیعه شدند؟
  • چنین گفت فردوسی پاکزاد، چرا ایرانیان از تازیان شکست خوردند؟
  • ایرانیان از طوفان شکست خوردند نه از یونان
  • گناه نابخشودنی، جدایی بحرین از ایران
  • انقلاب مشروطیت در سواحل خلیج فارس
  • دولت عشق، اسرار عشق و عرفان در تخت جمشید ایران
  • اندوه اندیشه‌ها و تالمات و تفکرات
  • زشت و زیبا (خاطرات سفر آمریکا و کانادا و اروپا و داخل کشور)
  • نامه‌ها؛ از دانشمندان به دانشمندان
  • چهارگانه؛ مزرع سبز فلک (مجموعهٔ ۵۰ مقالهٔ ایران‌شناسی) - بخش نخست کتاب با نام «کشتهٔ خویش» در ۱۳۵۷ توسط نشر توس چاپ شده‌است.
  • چهارگانه؛ داس مه نو (مجموعهٔ ۵۰ مقالهٔ ایران‌شناسی)
  • چهارگانه؛ هنگام درو (مجموعهٔ ۵۰ مقالهٔ ایران‌شناسی)
  • سوگ‌نامهٔ ایرج افشار
  • وقایع مشروطه در لارستان و بنادر
  • تصوف در سواحل خلیج‌فارس و شاعران منطقه
  • حدیث آرزومندی
  • خاکستر، خاکستری برجای مانده از کاروان عمر (اتوبیوگرافی)

دیدگاه‌ها[ویرایش]

خلیج فارس[ویرایش]

وی در کتاب «خلیج فارس؛ از دیرباز تا کنون» برای خلیج فارس دو تعبیر «دریای پرماجرای ایرانی» و «گاهواره تمدن» را به کار برده‌است. وی معتقد است خلیج فارس به این دلیل که همیشه در تاریخ خود، محل نبرد قوای نظامی بوده، «پرماجرا» است. وی همچنین معتقد است که خلیج فارس زادگاه ایلامیان بوده‌است؛ به همین دلیل از آن به عنوان «گاهواره تمدن» یاد می‌کند.[۱۷]

سه‌جزیره[ویرایش]

به باور اقتداری با مطالعه دقیق جغرافیای طبیعی خلیج‌فارس و دریای عمان می‌توان دریافت که «حتی نام جزایری که امروزه متعلق به عربستان سعودی، کویت و عمان و ابوظبی و قطر و بحرین است غالباً ریشه در زبان فارسی و تهران و ایرانی دارند مانند یاس و ارزنه و سرخ و کمیلو دراز، باربار، خوشاب دارا، بوبیان ساج، تاروت، فارسی و امثال آنها». اقتداری علل اختلافات اعراب و ایرانیان بر سر این جزایر به ویژه تنب بزرگ و تنب کوچک و ابوموسی را، «مداخلات انگلیس، مسئله باسعیدوی قشم (لافت) و انبار زغال و سیم تلگراف بحری، پایین کشیده شدن پرچم انگلیس در لافت و باسعیدو، مذاکرات مجلس شورای ملی، مذاکرات آرنولد ویلسون و حسین علا در لندن و مشاجرات دراز مدت این قضیه در مجالس قانونگذاری انگلستان و ایران، ادعای شیخ رأس‌الخیمه و شیخ شارجه که هر دو از نوادگان طایفه جواسمی حکام اجاره‌دار و فرمانبردار کریم خان زند و سپس حکومت قاجار در بندر لنگه بوده‌اند»، ذکر می‌کند.[۹]

جدایی بحرین[ویرایش]

اقتداری جدایی بحرین از ایران را بر مبنای یک «رفراندوم ساختگی و کاملاً صوری» دانسته و از همان زمان تا پایان عمر این اقدام را «گناه نابخشودنی شاه ایران و مجلس ایران» نامید. به گفته اقتداری، ۹۰ درصد مردم بحرین ایرانی و اهل کنگ، بوشهر و سایر مناطق جنوبی ایران و شیعه بودند و امکان نداشت علیه جدایی از ایران رأی بدهند. او در این باب در جلسه هیئت دولت به هویدا، نخست‌وزیر وقت، گفته بود: «به اعلیحضرت بفرمائید کاری را که احمدشاه در ضعف و پدر شما در اوج قدرت انجام نداد، شما نیز انجام ندهید». او همچنین فردای روز رفراندوم در دفتر وزیرخارجه وقت اردشیر زاهدی حاضر شد و کتاب آثار شهرهای باستانی سواحل جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان نشریهٔ انجمن آثار ملی را برای او برده بود. زاهدی از ملاقات با اقتداری خودداری کرد و همان روز به مجلس شورای ملی رفته و جدایی بحرین از ایران را اعلام کرد.[۹]

میرمهنا[ویرایش]

احمد اقتداری در مجله «راهنمای کتاب»، با نقدی بر کتاب «کریم خان زند و خلیج‌فارس» احمد فرامرزی به رد گفته‌های او در باب بی‌اعتدالی و شیعه‌گری افراطی شاه عباس صفوی و همچنین نسبت‌هایی به میرمهنای بندرریگی مبنی بر اینکه مردی جبار و دشمن ایران داده بود، پرداخت. به باور اقتداری، این نسبت‌ها نه عامداً و سهواً بلکه از روی تعصب مذهبی نویسنده که شافعی مذهب بود، داده شد. بنا به روایت اقتداری، میرمهنا به همراه پدرش میرناصر که ایرانی و مسلمان شیعی بودند، بحرین را از اعراب و انگستان پس گرفتند و این امر نظیر «اقدامات شجاعانه و وطن‌پرستی امام‌قلی خان در جنگ دوماهه با پرتغالیان و اخراج آن‌ها از خلیج‌فارس و شرق آفریقا، و نظیر اقدامات الله‌وردی خان پدر امام‌قلی خان و همین امام‌قلی خان و خواجه معین‌الدین فالی و تصرف بحرین و بیرون راندن اعراب عتوبی از بحرین بوده‌است». این اقدام اما نه اقدامی ملی‌گرایانه و وطن‌پرستانه به مفهوم امروزی آن، که از باب «خاندان‌پرستی، افتخارات قومی و نژادی و همشهری‌گری بوده‌است».[۹]

افتخارات[ویرایش]

دکتری افتخاری دانشگاه تهران[ویرایش]

اقتداری به خاطر پژوهش‌ها و مطالعاتش در حوزهٔ شناخت ایران و بازنمایی این اقلیم در آثار خود، از سوی دانشگاه تهران، مدرک دکتری افتخاری دریافت کرده‌است.[۱۸]

جایزه ویژه موقوفات دکتر افشار[ویرایش]

در سال ۱۳۹۱ جایزه ویژه مرکز موقوفات دکتر افشار با عنوان جایزه تاریخی و ادبی دکتر محمود افشار برای زبان فارسی و وحدت ملی ایران به وی اهدا شد.[۱۸][۱۹]

سردیس و لوح یادبود احمد اقتداری در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی

رونمایی از تندیس دکتر اقتداری[ویرایش]

در بهمن ماه ۱۳۹۲، از تندیس احمد اقتداری به پاس بیش از پنجاه سال پژوهش برای خدمت به فرهنگ ایران و پژوهش در زمینه خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی رونمایی شد.[۲] در این مراسم کاظم بجنوردی، محمدرضا شفیعی کدکنی، محمدباقر وثوقی و صادق رحمانی حضور داشتند.[۲۰]

کتابخانه[ویرایش]

وی در سال ۱۳۸۷ حدود پنج‌هزار نسخه از کتاب‌ها و اسنادش را به کتابخانه مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی اهدا کرد.[۱۸] پیش از این بنا بود این کتابخانه به شهر گراش اهدا شود اما به دلیل ناتوانی در ایجاد شرایط کتابخانه مناسب در این محل توسط متولی این امر یعنی مجموعه آبشار اندیشه گراش، از این اقدام صرف‌نظر شد. اقتداری سند اهدای مجموعه خود را با این جمله از عیسی مسیح که برسردر کلیسای «وست منیستر» لندن به زبان انگلیسی نگاشته شده‌است، به پایان برد: «من از این جهان می‌گذرم اما یک بار هر نیکی که می‌توانم انجام دهم، یا هر نوع محبتی که می‌توانم به هر موجودی نشان دهم، بگذارید هم‌اکنون انجام دهم، نه تأخیر را دارم و نه تعطیل، زیرا من نمی‌توانم دوباره از این راه بگذرم».[۹]

شهروند افتخاری بوشهر[ویرایش]

اقتداری در ۱۳۹۱ از سوی شهرداری بوشهر به مناسبت روز بوشهر، به عنوان شهروند افتخاری این شهر معرفی شد.

تمبر یادبود و بزرگداشت[ویرایش]

در ۱۳۸۴ در کنگرهٔ بزرگ فارس‌شناسی بزرگداشتی برای احمد اقتداری برگزار شد. در این مراسم از تمبر یادبود این شخصیت تاریخ‌شناس و جغرافی‌دان رونمایی شد.

تجلیل در زادگاه[ویرایش]

در سال ۱۳۸۸ در همایش بین‌المللی زبان و مردم‌شناسی لارستان از تلاش‌های احمد اقتداری «در اشاعه فرهنگ غنی و گهربار ایران»، مراسم سپاسگزاری و تقدیر از سوی شهرداری و شورای اسلامی شهر لار به عمل آمد.[۹] همچنین در بهمن ۱۳۹۶ به مناسبت روز گراش، در همایش چهره‌های ماندگار گراش از دکتر احمد اقتداری به عنوان چهره ماندگار کشوری تقدیری شد.[۲۱]

فیلم مستند «به ایران جاودانی‌ام»[ویرایش]

اقتداری در پشت‌صحنه مستند «به ایران جاودانی‌ام»

مستند «به ایران، جاودانی‌ام» دربارهٔ تلاش‌های احمد اقتداری در خصوص بررسی تاریخی جغرافیایی سواحل جنوبی ایران ساخته شده‌است[۵] و از شبکه‌های اول سیما و مستند نمایش داده شده‌است.[۷] این مستند در چهل و پنجمین جشنواره بین‌المللی فیلم رشد به نمایش درآمده است.[۲۲][۲۳]

اقتداری در نظر دیگران[ویرایش]

محمدرضا شفیعی‌کدکنی، نویسنده و پژوهشگر، دربارهٔ پژوهش‌های اقتداری می‌گوید: «خلیج‌فارس قلب ایران است و دکتر احمد اقتداری، قلب خلیج‌فارس.»[۱۲]

همچنین محمدباقر وثوقی، استاد تاریخ دانشگاه تهران، دربارهٔ اقتداری می‌نویسد: «در ۶۰سال اخیر نمی‌توان خلیج‌فارس را خواند و از آثار احمد اقتداری گذشت. زبان‌شناس‌ها، باستان‌شناس‌ها و مورخین مهم‌ترین ارجاعات را به آثار اقتداری می‌دهند.»[۲۴]

علوی، اقتداری را خوش‌مجلس، ظریف و در عین‌حال بسیار صریح‌اللهجه و بی‌پروا توصیف می‌کند. او می‌گوید: «اقتداری آنچه را دوست دارد می‌ستاید و بر آنچه ناخرسند است می‌خروشد… احمدخان نماد خستگی‌ناپذیر انسانی است که حرفی جز ایران و فرهنگ جنوب و خلیج‌فارس بر زبان نمی‌راند… و اولین سکه واژها و اصطلاحات لارستانی و مقالات خلیج‌فارس‌شناسی و… در ضرابخانه فرهنگ و اندیشه او ضرب شده‌است.»

مرگ[ویرایش]

اقتداری در فروردین ۱۳۹۸ دچار شکستگی استخوان از ناحیه لگن شد و پس از جراحی ضمن پایین آمدن سطح هوشیاری‌اش در بخش مراقبت‌های ویژه بستری شد. احمد اقتداری صبح سه‌شنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۸ در بیمارستان آسیا تهران درگذشت.[۴][۲۵]

وصیت‌نامه[ویرایش]

او در ۱۳۸۷ وصیت‌نامهٔ خود را منتشر کرد. در این وصیت‌نامه او ضمن ستایش ایران دربارهٔ تلاش‌هایش می‌نویسد: «یکی مرغ برکوه بنشست و خاست، چه افزود بر کوه بازو چه کاست، من آن مرغم و مملکت کوه من، چو رفتم جهان را چه اندوه من»[۲۶]

او در این وصیت‌نامه خواسته‌است که در صورت مرگ در ایران، به زادگاهش، گراش، منتقل و در قبرستان خوانین گراش در کنار قبر مادرش بانو انیس اقتداری و در مسجد آل‌دهباشی در نزدیکی برکه حاج اسدالله به خاک سپرده شود.[۲۶]

تشییع در تهران[ویرایش]

صبح روز دوشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸، مراسم تشییع و وداع با پیکر دکتر احمد اقتداری با حضور مسئولین کشور، چهره‌های شناخته‌شدهٔ حوزه‌های تاریخ و جغرافیای ایران، خانوادهٔ دکتر اقتداری و علاقه‌مندان به آن مرحوم در محل دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد. در این مراسم سه‌ساعته، سید محمدکاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، هوشنگ دولت‌آبادی، دوست دکتر اقتداری و پژوهشگر، علی دهباشی، نویسنده و سردبیر مجله بخارا، سیدعلی آل‌داود، نویسنده و پژوهشگر، صادق رحمانی، شاعر و وصی فرهنگی، محمدجواد حق‌شناس، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران، و همچنین افشین اقتداری، فرزند آن مرحوم دربارهٔ ارزش‌های دکتر اقتداری و یک عمر فعالیت بی‌شائبه‌اش سخنرانی کردند. چهره‌های هنری همچون محسن شریفیان نیز در این مراسم حضور داشتند.[۲۷]

خاکسپاری در گراش[ویرایش]

سوم اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۸، پیکر دکتر احمد اقتداری از فرودگاه مهرآباد به فرودگاه لار و سپس به شهر گراش منتقل شد تا طبق وصیتش در گورستان آل‌دهباشی به خاک سپرده شود. در سالن حسینیه اعظم بر پیکر اقتداری نماز خوانده شد و سپس پیکر او بر دست‌های مردم گراش تا گورستان آل‌دهباشی تشییع شد.[۲۸] در این مراسم علاقه‌مندان این پژوهشگر از شهرهای بستک، جویم، بندرعباس، پارسیان، اوز، لار، شیراز، دیده‌بان و فرامرزان حضور داشتند. همچنین به وصیت اقتداری پس از خاکسپاری، در محل حسینیه اعظم از مهمانان و مردم با نوعی غذای محلی پذیرایی شد.[۲۹]

واکنش‌ها به مرگ[ویرایش]

کاظم موسوی بجنوردی رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با انتشار پیامی درگذشت احمدخان اقتداری را تسلیت گفت. در متن این پیام آمده‌است:

«درگذشت استاد فرزانه و پژوهشگر ارشد در عرصه مطالعات مناطق جنوبی ایران و حوزهٔ فرهنگی خلیج فارس و جزایر ایرانی آن و نیز رئیس دفتر مطالعات خلیج فارس در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی را به بازماندگان خاندان معظم اقتداری و عموم مردم لارستان و به ویژه همه اهالی گراش از طرف خود و همهٔ اعضای محترم شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و همه پژوهشگران و کارکنان مرکز مذکور تسلیت عرض می‌کنم. از خداوند متعال برای این شادروان علو درجات و برای همه بازماندگان خاندان محترم اقتداری اجر و شکیبائی مسألت دارم.»[۳۰]

چهار روز پس از درگذشت اقتداری، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در پیامی درگذشت احمد اقتداری را تسلیت گفت. در این پیام آمده بود:

«خبر درگذشت پژوهشگر برجسته مرحوم احمد اقتداری پس از تحمل دوره سخت بیماری موجب تأثر و تاسف شد. آن زنده یاد که در طول عمر ارزشمند خویش آثاری عمیق و درخور در زمینه مردم‌شناسی، معماری، ادبیات و تاریخ ایران به ویژه حوزه جنوب میهن عزیزمان پدیدآورد، نقشی ماندگار در اشاعه فرهنگ غنی این مرزوبوم و نام خلیج نیلگون فارس ایفا نمود. اینجانب ضمن عرض تسلیت فقدان این چهره خدوم و فرهیخته به عموم علاقه‌مندان و خانواده آن عزیز از دست رفته، از خداوند متعال علو درجات برای آن مرحوم و صبر و بردباری بازماندگان محترم را مسالت دارم.»[۳۱]

محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه، نیز در پیامی درگذشت اقتداری را تسلیت گفت. او در بخشی از پیام خود نوشته‌است: «بی‌تردید نقش و جایگاه آن استاد بزرگوار با انبوهی از آثار و تجارب علمی و سفرهای متعدد تحقیقاتی در پهنای خلیج‌فارس و دریای عمان در میان مجامع علمی و دانشگاهی و دوستداران ایشان ماندگار خواهد بود.»[۳۲]

محمدجواد حق‌شناس، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران نیز در پیامی، درگذشت اقتداری را ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر خواند و فقدان او را تسلیت گفت.[۳۳]

همچنین محسن شریفیان، خواننده و نوازنده، ضمن ابراز تاسف از درگذشت اقتداری، دربارهٔ اقتداری نوشت: «اولین کسی که به ذهنم رسید باید به او برای درگذشت استاد احمد اقتداری تسلیت بگویم، خلیج‌فارس بود!»

صابر سهرابی، مدیر کل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس نیز در پیامی درگذشت اقتداری را تسلیت گفت.[۳۴]

لطفعلی خنجی از مجریان رادیو بی‌بی‌سی فارسی و پژوهشگر، نیز یادداشتی دربارهٔ اثر اقتداری بر ایران نوشت.[۳۵]

جایزه فرهنگی احمد اقتداری[ویرایش]

از سال ۱۳۹۴ طرح برگزاری همایشی با نام احمد اقتداری نوشته شد تا طی همایشی از دانشجویان و پژوهشگران مسائل خلیج فارس تقدیر و حمایت صورت گیرد. پس از مرگ اقتداری دوباره زمزمه‌هایی در مورد شکل‌گیری این همایش شنیده شد.

صادق رحمانی در روز خاکسپاری دکتر اقتداری، از اولین قدم‌ها برای روشن نگه داشتن طریق او سخن گفت: «طبق سفارش استاد اقتداری، به حول و قوه الهی و با حمایت و هدایت خانواده محترم و دانشمندان این دیار، جایزه‌ای دوسالانه با نام «جایزه فرهنگی احمد اقتداری» در حوزه جنوب‌شناسی، با داوری متخصصان و استادان دانشگاه، به تحقیقات اصیل علمی و دانشگاهی شکل خواهد گرفت تا بتوانیم با همراهی مراکز دانشگاهی، گام‌های تحقیقی بلندتری را در این صفحات برداریم.»[۳۶]

با این وجود هنوز مشخص نیست چه کسی متولی این جایزه است و نخستین دورهٔ آن، چه زمانی برگزار خواهد شد.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ««مروارید خلیج فارس» در دستان استاد احمد اقتداری». سایت خبری گریشنا. بایگانی‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «از تندیس استاد احمد اقتداری رونمایی شد». خبرگزاری ایرنا. بایگانی‌شده در ۶ ژانویه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  3. مستند، شبکه. «به ایران جاودانی ام». www.doctv.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۰۵.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۶. بایگانی‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «زندگی پدر مطالعات خلیج‌فارس مستند می‌شود». ایسنا.
  6. «پروفسور احمد اقتداری». گراش دات اینفو. بایگانی‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «مستند دکتر احمد اقتداری از شبکه یک پخش می‌شود». آفتاب لارستان. بایگانی‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine
  8. Behnegarsoft.com (۲۰۱۹-۰۴-۱۷). «ایبنا - آل احمد به اقتداری، ستوده و ایرج افشار لقب «سه تفنگدار» داده بود». خبرگزاری کتاب ایران (IBNA). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۷. بایگانی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ ۹٫۶ «مورخ خلیج‌فارس/ به مناسبت درگذشت احمد اقتداری». sazandeginews.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۱. بایگانی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «دیدار و گفتگو با احمد اقتداری فردا در کتابفروشی آینده». خبرگزاری مهر.
  11. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» این را من نوشتم و اگر مُردَم و چاپ نشد …». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۷. بایگانی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» The Old Man and the Sea: The Great Persian Gulf Scholar Passed Away». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۷. بایگانی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  13. جزوه ارائه‌شده در مراسم بزرگداشت دکتر اقتداری، توسط بنیاد افشار، تهران ۱۳۹۲
  14. جامعه‌شناسی گراش، عبدالعلی صلاحی، نشر اناالحق، ۱۳۹۵.
  15. «احمد اقتداری کتاب «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» را برای نوروز پیشنهاد داد». خبرگزاری کتاب. بایگانی‌شده در ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  16. «ایران و بازیگران جنگ ظُفار». بایگانی‌شده در ۸ سپتامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine
  17. «گفتگو با احمد اقتداری: فرهنگ ایرانی مانند ققنوس هربار از خاکستر خود متولد می‌شود». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  19. «از قرارداد دارسی تا سقوط مصدق / تجلیل از مردی که خواب آشفته نفت را روایت کرد». خبرآنلاین. بایگانی‌شده در ۲۷ اوت ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  20. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۱. بایگانی‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  21. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» مدال افتخار بر سینه ۱۲ چهره ماندگار گراش». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۱. بایگانی‌شده در ۲۰ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  22. «به ایران جاودانی ام». روزنامه ایران به نقل از مگ ایران.
  23. «اکران مستند به ایران جاودانی ام در جشنواره بین‌المللی رشد». پایگاه اطلاع‌رسانی سیما.
  24. «پیرِ دیرِ خلیج فارس‌شناسی». ایران آنلاین. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۷. بایگانی‌شده در ۹ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  25. «احمد اقتداری از دنیا رفت». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۴-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۶. بایگانی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» پاسبان خلیج فارس در بستر بیماری». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۲. بایگانی‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  27. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» وداع شکوهمند با پاسبان خلیج فارس در تهران – گزارش تصویری». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۲. بایگانی‌شده در ۲۲ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  28. «پدر مطالعات خلیج فارس در زادگاهش به خاک سپرده شد». خبرگزاری جمهوری اسلامی. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۵. بایگانی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  29. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» سرانجام آشوب توفان نشست». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۵. بایگانی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  30. «پیام تسلیت کاظم موسوی بجنوردی به مناسبت درگذشت کتر احمد اقتداری». cgie.org.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۶. بایگانی‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  31. «صالحی درگذشت احمد اقتداری را تسلیت گفت/ اقتداری نقشی ماندگار در اشاعه نام خلیج فارس ایفا کرد». dolat.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۱. بایگانی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  32. «سازمان برنامه و بودجه کشور | پیام تسلیت دکتر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور درپی درگذشت مرحوم دکتر احمد اقتداری پدر مطالعات خلیج فارس». mporg.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۱۷. بایگانی‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  33. «سَر همان‌جا نِه که باده خورده‌ای». سَر همان‌جا نِه که باده خورده‌ای (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۰. بایگانی‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine
  34. «پدر مطالعات خلیج فارس درگذشت/ پیام تسلیت مدیر کل فرهنگ و ارشاد فارس». fars.farhang.gov.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۱.
  35. خنجی، لطفعلی (۲۰۱۹-۰۴-۲۰). «به یاد به نام احمد اقتداری» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۰. بایگانی‌شده در ۲۰ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
  36. «گریشنا | خبر و فرهنگ در گراش» قدردانی خانواده اقتداری از مراسم خاکسپاری و یادبود پدر». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۲۵. بایگانی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine

پیوند به بیرون[ویرایش]