جمال ترابی طباطبایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید جمال ترابی طباطبایی
زادروز پنجم اردیبهشت ۱۳۰۴
تبریز
درگذشت ۱۳۸۸
تبریز
آرامگاه وادی رحمت
ملیت ایرانی
پیشه سکه شناس


سید جمال ترابی طباطبایی زاده پنجم اردیبهشت سال ۱۳۰۴ از برترین سکه شناسان معاصر و معروف به پدر سکه شناسی ایران است.[۱]

استاد ترابی بیش از شست سال در زمینه سکه شناسی ایرانی و اسلامی و همچنین فرهنگ عامه فعالیت کرد. جمع‌آوری، ثبت و شناسایی سکه های سلسله های مختلف ایران، تدوین موزه آذربایجان و تدریس سکه شناسی را بر عهده داشت و آثار نوشتاری با ارزشی نیز در این زمینه از خود بر جای گذاشته است.[۲]

زندگی[ویرایش]

سید جمال ترابی طباطبایی زاده سال ۱۳۰۴ در محله مهاد مهین (میار میار) تبریز است. وی از نسل میرزا محمدرضی الحسنی الحسینی است که نسبتش با سی و سه پشت به حضرت امام حسن مجتبی (ع) می رسد.[۳]

وی تحصیلات ابتدایی خود را در تبریز و در دبستان تمدن آعاز نمود و دوره متوسطه را در دبیرستان های رشدیه و فردوس تبریز به پایان رسانید. سپس در رشته تاریخ، جغرافیا و علوم تربیتی از سال۱۳۲۶ تا۱۳۳۰ در دانشسرای عالیتهران مشغول به تحصیل شد.

بعد از دریافت رتبه یک دبیری در وزارت فرهنگ استخدام شد و سالها در شهرهای ساوه و دامغان تدریس نمود. بعدها به تبریز منتقل شد و از سال از سال ۱۳۴۰ خورشیدی در دانشسرای مقدماتی پسران و دختران و دبیرستان های دهخدا و ایراندخت تبریز به آموزش علوم اجتماعی، زبان فرانسه و رسم فنی مشغول شد.[۴] استاد ترابی در گروه تاریخ دانشگاه تبریز به تدریس سکه شناسی پرداخت و تجربه هایش را در زمینه های خط شناسی و کتیبه خوانی به نسلهای بعدی منتقل کرد و می گفت: «عقیده بر این دارم که اندوخته علمی و معنوی را نبایستی به گور برد.»[۵]

در سال ۱۳۳۷ مأمور ایجاد و تدوین موزه آذربایجان شد و تا سال ۱۳۴۰ نیز به عنوان رئیس موزه فعالیت کرد.[۶] وی در سال ۱۳۴۶ به عنوان کارشناس آثار باستانی و فرهنگ عامه به وزارت فرهنگ و هنر منتقل شد و برای دومین بار تا سال ۱۳۵۲ در سمت رئیس موزه آذربایجان به خدمت پرداخت. سپس تا سال ۱۳۵۷ در سمت رئیس اداره باستان شناسی و فرهنگ عامه آذربایجان شرقی به خدمت پرداخت تا بازنشسته شد. در دوران بازنشستگی بسیار پر تلاش تر بود و جمع‌آوری و تدوین آثار علمی اش و پژوهشی اش پرداخت.

استاد ترابی در معرفی و شناسایی سکه های ایرانی بیشترین نقش را داشته و اعتقاد داشت که ایران به لحاظ سکه شناسی رتبه نخست دنیا را در اختیار دارد. وی در زمان فعالیتش بیش از سه هزار و پانصد سکه باستانی را جمع‌آوری نمود. در سالهای بازنشستگی اش به دلیل مشکلات مالی مجبور به فروش آنها شد که در نهایت نزدیک به سیصد سکه برایش باقی ماند.[۷]

به هنر علاقه خاصی داشت و در زمینه خوشنویسی و نقاشی آبرنگ فعالیت می کرد. وی که از دوستداران شهریار به حساب می آمد در زمینه عکاسی نیز بصورت حرفه ای فعالیت داشت. عکسهای با ارزشی از مناطق مختلف ایران به ویژه تبریز قدیم گرفته بود که بخشی از آنها را به مؤسسه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و سازمان اسناد ملی ایران تقدیم کرده بود.

وی که نامش در سالنامه جاودانه های ایران نیز به ثبت رسیده در بیست و دوم مهر ماه سال ۱۳۸۸ به علت کهولت سن از دنیا رفت و در قطعه هنرمندان آرامگاه وادی رحمت شهر تبریز به خاک سپرده شد.

استادان[ویرایش]

در زمینه های مختلف علمی و فرهنگی از استادان بزرگی همانند عباس اقبال آشتیانی، وحیدالملک شیبانی، نصرالله فلسفی، علی اکبر بینا، مجیر شیبانی، پرویز ناتل خانلری، احمد مستوفی، محمد معین، مسعود خان کیهان و محمدباقر هوشیار بهره برد.

اعتبار جهانی[ویرایش]

شهرت جهانی و تخصصش در سکه شناسی ایرانی و اسلامی باعث گشته بود که برخی از دانشمندان و کارشناسان برجسته سکه شناسی از موزه های معتبر جهان در زمینه پژوهش ها و شناسایی سکه های باستانی از وی کمک بخواهند. در این رابطه نامه های بسیاری باقی‌مانده که همکاری استاد ترابی طباطبایی را با کارشناسان مطرحی همانند دکتر جرج مایلز رئیس موزه نیویورک، سلوود، والتر هینتس، برت فراگنر، اینگر کریر، ریچارد فرای، هاری فلدمن و گوتفرید هرمان نشان می دهد.

زندگی نامه استاد ترابی طباطبایی در کتاب «راهنمای محققین تاریخ و فرهنگ آسیای مرکزی» به چاپ رسیده است. این کتاب توسط انتشارات دانشگاه هاروارد و به زبان انگلیسی در سال ۱۹۹۵ میلادی منتشر شده است.[۸]

خدمات[ویرایش]

وی در طول شست سال فعالیت و خدمتش هزاران سند و عکس تاریخی را جمع‌آوری نمود که به سازمانها و مؤسسه های مختلفی اهدایشان کرد:

  • تعداد ۲۰۰۰ سند تاریخی به سازمان اسناد ملی ایران (تلگرافهایی که بین علمای شیراز، تبریز و تهران مبادله شده، دست خط میرزای شیرازی در تأکید بر حرام بودن تنباکو، نامه‌های حاجی میرزا حسن مجتهد تبریزی، فرمان شیخ الاسلامی در زمان کریم خان زند و فرمان شاه طهماسب دوم به ایلات و عشایر برای جنگ با روسها از آن جمله می باشند)
  • تعداد ۸۰۰۰ قطعه عکس تاریخی به سازمان اسناد ملی ایران
  • تعداد ۶۰۰۰ قطعه عکس و فیلم مربوط به سکه های ایران را به مؤسسه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  • تعداد ۴۰۰۰ قطعه فیلم مربوط به آثار باستانی آذربایجان شرقی به مؤسسه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

آثار[ویرایش]

از وی بیش از سی و پنج کتاب و مقاله علمی در زمینه های سکه شناسی و فرهنگ عامه بر جای مانده که فهرست بخشی از آنها چنین است:[۹]

کتابها

  • "سکه های اسلامی دوره ایلخانی و گورکانی" (۱۳۴۷)،
  • "نقشها و نگاشته های مسجد کبود تبریز " (۱۳۴۹)،
  • "سکه های شاهان اسلامی ایران"، (۱۳۵۰)،
  • "رسم الخط ایغوری و سیری در سکه شناسی" (۱۳۵۱)،
  • "سکه های آق قویونلو و مبنای وحدت حکومت صفویه در ایران" (۱۳۵۵)،
  • "آثار باستانی آذربایجان" (۱۳۵۵)،
  • "سکه های ماشینی ایران و مقدمه ای بر سکه شناسی" (۱۳۷۱)،
  • "نسب نامه شاخه ای از طباطبایی های تبریز " (۱۳۷۶)،
  • "کلیبر" (سرزمین دژهای تسخیر ناپذیر) (۱۳۸۱)،
  • "مسجد صفوی خسروشهر" (به انضمام دستنوشته های حسنعلی خان امیرنظام گروسی) (۱۳۸۲)،
  • "آثار باستانی شهرستان سراب" (۱۳۸۳)،
  • "سفینه نامه (دفتر اول)" (۱۳۸۳)،
  • "تاریخ تبریز به روایت سکه و ضمائم" (۱۳۸۴)،
  • "آثار باستانی اهر ارسباران" (۱۳۸۴)،
  • "آثاری باستانی از مناطق مختلف آذربایجان" (۱۳۸۴)،
  • "سفینه نامه (دفتر دوم)" (۱۳۸۶)،
  • "آثار باستانی استان اردبیل" (۱۳۸۷)،

مقاله ها

  • "چند سند تاریخی از صفویه تا قاجاریه"
  • "بوشهر به روایت تاریخ، سکه، تمبر"
  • "وقف نامه طالبیه تبریز"
  • "فرامین بقعه شیخ صفی"
  • "مغازه های مجیدالدوله یا مجیدیه"
  • "تاریخ سردرود به هزار سال قبل از میلاد می رسد"
  • "اولین سکه ها"
  • "سکه های تامارای گرجی"
  • "سکه هایی متنوع از اباقا آن"
  • "خوانندگان و ما"
  • "چند سکه معرفی نشده"
  • "از زوایای تاریخ"
  • "تاج و تاجداری"
  • "کلیسای سن استپانوس" ،بررسی های تاریخی، فروردین و اردیبهشت ۱۳۵۳، شماره ۵۰. مقاله مشترکی با همکاری «عبدالعلی کارنگ».
  • "سکه های قره قویونلو و آل جلایر"
  • "حیدربابا از نظرگاهی دیگر"
  • "سیری در عکاسی تبریز"
  • "سیاه قلم کاری گمنام از خمسه نظامی"
  • "سیاه قلم کاران شاهنامه امیربهادری"
  • "سکه های ضرب تبریز (شهرستان رشیدی، بوسعید، قیصریه، تبریز)
  • " وقف نامه سیدمحمد کچه

جایزه و نشانها[ویرایش]

کتاب «سکه های آق قویونلو و مبنای وحدت حکومت صفویه در ایران» که در سال ۱۳۵۵ چاپ گشته بود به عنوان کتاب سال ایران معرفی شده و این جایزه ارزشمند را از آن خود کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «فوت پدر سکه شناسی ایران». انجمن سکه شناسی ایران (در تاریخ ۲۲ مهر ۱۳۸۸). 
  2. «مراسم یادبود مرحوم استاد ترابی طباطبایی در گنجینه اسناد ملی برگزار می شود». سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (در تاریخ ۳ آبان ۱۳۸۸). 
  3. «پدر سکه شناسی ایران درگذشت». عصر ایران (در تاریخ ۲۳ مهر ۱۳۸۸). 
  4. «ترابی طباطبایی، جمال الدین». راسخون (در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۹۰). 
  5. امیر، کریم زاد شریفی. مصاحبه با سید جمال ترابی طباطبایی
  6. «پدر سکه شناسی ایران درگذشت». خبرگزاری مهر (در تاریخ ۲۳ مهر ۱۳۸۸). 
  7. کریم زاد شریفی، امیر. «ایران به لحاظ سکه‌شناسی تاریخی در رتبه اول جهان قرار دارد». خبرگزاری فارس (در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۸۷). 
  8. وحدتی، سحر. «ایران به لحاظ سکه‌شناسی تاریخی در رتبه اول جهان قرار دارد». سیدجمال ترابی‌طباطبایی، پدر سکه‌شناسی ایران. 
  9. «ترابی طباطبایی، جمال الدین». راسخون (در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۹۰). 

منابع[ویرایش]

  • مصاحبه امیر کریم زاد شریفی با سید جمال ترابی طباطبایی.
  • روزنامه جمهوری اسلامی ۲۶ اردیبهشت ماه ۱۳۷۲ خورشیدی.
  • عقیقی بخشایشی. مفاخر آذربایجان، جلد پنجم، مقاله عباس خاکسار، «بررسی سکه ای ناشناخته».