میر مهنا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

میر مهنا بن نصر بن حمد زعابی سلیمی (۱۱۴۸–۱۵ ذیقعده ۱۱۸۲ قمری/ ۱۱۱۴–۵ فروردین ۱۱۴۸ خورشیدی)؛ از قبیله عربی زعاب ساکن بندر ریگ بود[۱] او حاکم عرب[۲][۳][۴][۵][۶][۷] و به توصیف غربی‌ها «دزد دریایی» خلیج‌فارس در زمان زندیان ایران بود که با هلندی‌ها در خلیج فارس جنگید. مهمترین کار او شکست هلندی‌ها و بیرون راندن آنان از جزیره خارک بود.

شایان ذکر است که نام اصلی این شخصیت میرمهنا است و میر مهناو و میر مُهَنّا و سایر اسامی را بیگانگان به دلیل ناآشنا بودن با زبان فارسی و عدم تلفظ صحیح عنوان می‌کردند.[نیازمند منبع]

پیشینه[ویرایش]

پدر میر مهنا، میر ناصر نام داشت که در واپسین سال‌های فرمانروایی نادرشاه افشار، حاکم بندر ریگ و رود حلّه و جزیره خارگ بود. میر ناصر شیعه‌مذهب و اهل ایران و نام خانوادگی‌اش امیری از طایفه میر ها یا همان راشدی ها بود. نیاکان وی از خلافت راشدین به بندر ریگ مهاجرت کرده بودند. میر ناصر با دختری ایرانی و شیعه ازدواج کرد.[۸]

اقدامات[ویرایش]

میر مهنا حاکم مستقل[۹] بندر ریگ شهرستان گناوه بود که به راهزنی دریایی از بیگانگانی که قصد ورود به ایران را داشتند می‌پرداخت.[۱۰]

او با وجود هلندی‌ها، انگلیسی‌ها، عرب‌ها و بیگانگانی که قصد تصرف و تکه‌تکه کردن ایران را داشتند به شدت مخالف بود و قصد یک پارچه کردن جنوب و تمامی ایران را داشت.[۱۱] او بار دیگر در سال ۱۱۴۵ به خارگ حمله کرد و ۵۸ هلندی و ملوان بومی را اسیر کرد.[۱۲]

نبرد با کریم خان زند[ویرایش]

مستشرق آلمانی کارستن نیبور که در سال ۱۷۷۶م از ایران و منطقه خلیج وجزیره العرب دیدن کرده بود جنگ‌های بین میر مَهِنّا زعابی پسر شیخ ناصر حاکم عرب بندر ریگ، گرمسیر، و کریم خان زند حکمران فارس و شیراز را اینگونه توصیف می‌کند:

"در سال ۱۷۶۵ میلادی، همان کریم‌خان زند، افسری جهت دریافت مالیات وحق حمایت نسبت به منطقه گرمسیر فرستاد، اما میر مَهِنّا به شدت با فرستاده کریم‌خان برخورد کرد و ریش و سیبیل او را تراشید. کریم‌خان سپس ارتشی قوی به جنگ او فرستاد، که بندر ریگ و باقی ممالک او را اشغال کرد، میر مَهِنّا به هر حال با آینده‌نگری قبل از اینکه خیلی دیر شود به همراه نیروهایش و قسمتی از رعیت خود، به جزیره‌ای صحرایی که خوری نام داشت عقب‌نشینی کرد، جزیره‌ای که در آن به انتظار نشست تا ارتش فارس از مملکتش عقب‌نشینی کنند. بعد از اینکه آنها رفتند او از جزیره خارج شد و نیروهای گارد را از بندر ریق بیرون راند و مملکت خود را دوباره تحت سلطه درآورد"[۱۳]

مرگ[ویرایش]

والی بغداد در سال ۱۱۸۲ قمری میر مهنا را به قتل رساند. صادق‌خان زند به اعتراض این عمل به بصره لشکر کشید و آنجا را تصرف کرد.[۱۴]

بزرگداشت او[ویرایش]

در ایران یک بازی ویدئویی دربارهٔ زندگی وی ساخته شده‌است. امروزه جزیره‌ای غیرمسکونی در خلیج فارس جزیره میر مهنا[۱۵] و بندری در جزیره کیش به نام او نامیده شده‌است.[۱۶]

منابع[ویرایش]

  1. A contribution towards the better knowledge of the topography, ethnology, resources history of Persia, Page 62: Mir Mohana, who was once the terror of the Gulf. "When the place was taken by the English the fortifications were razed; since which time it has entirely fallen from its ancient importance, though it has continued to be the residence of the principal Arab Sheikh on the coast. It contains 100 houses of 'Zoab Arabs", and pays a revenue of 1,200 tomans. Grain and animals for slaughter are procurable here, and the water is good from wells.
  2. A contribution towards the better knowledge of the topography, ethnology, resources, & history of Persia: LIEUTENANT-COLONEL C. M. MacGREGOR , Page 272:
    Korgo was the stronghold of the celebrated "Arab" pirate Mir Mohanna, whence he plundered all vessels going up or down the Gulf, and issued to surprise the Dutch garrison of Karrak. (Monleith — Brucks)
  3. The Monthly Review, Or, Literary Journal, Volume 60 By Ralph Griffiths, G. E. Griffiths page 308
  4. Histoire des Arabes By Louis Amélie Sédillot 1854، Page 456
  5. فهرس التواریخ، تألیف رضاقلی خان هدایت https://books.google.com/books?id=PVBIAAAAMAAJ&q=میر+مهنا+عرب&dq=میر+مهنا+عرب&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwir9_i5wZrVAhXhDpoKHSYiCloQ6AEILDAD
  6. سفرنامه جنوب ایران فردریک هوسه، سی. بابن، محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه (مترجم) صفحهٔ ۱۴۷.
  7. کتاب خلیج فارس، اسکندر دلدام، https://books.google.com/books?id=QhANAAAAIAAJ&q=میر+مهنا%2Bعرب&dq=میر+مهنا%2Bعرب&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiqnInQxprVAhWDdpoKHQIuDjM4ChDoAQgeMAA
  8. یاحسینی، سید قاسم، میر مهنای بندر ریگی، تهران: انتشارات پروین، ۱۳۷۴، ص۳۵.
  9. Bible Manners and Customs Page 143, 144 :Mir Mahenna, the prince of a little independent territory on the Persian Gulf
  10. هفته‌نامهٔ نصیر بوشهر بایگانی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine: روابط هلندی‌ها با خلیج‌فارس، نوشته: ویلم فلور، قسمت چهارم: اشغال ایران توسط افغانی‌ها.
  11. هفته‌نامهٔ نصیر بوشهر بایگانی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine: روابط هلندی‌ها با خلیج‌فارس، نوشته: ویلم فلور، قسمت چهارم: اشغال ایران توسط افغانی‌ها.
  12. یاحسینی، سید قاسم، میر مهنای بندر ریگی، تهران: انتشارات پروین، ۱۳۷۴، ص۱۵۷.
  13. Travels through Arabia and other countries in the East, Volume 2، page 148
  14. رشد[پیوند مرده]
  15. «نصیر». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ دسامبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۳ نوامبر ۲۰۰۷.
  16. «فرادریا». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژانویه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۳ نوامبر ۲۰۰۷.