میر مهنا

میر مهنا

میر مَهنا یا امیرمَهَنّاو (۱۱۴۸–۱۵ ذیقعده ۱۱۸۴ قمری/ ۱۱۱۴–۵ فروردین ۱۱۴۸ خورشیدی از ایرانی‌های اصیل در جنوب کشور در منطقه ریگ بود. او از طایفه راشدی و حیدری در زمان زندیان بود که با هلندی‌ها، پرتغالی‌ها، انگلیسی‌ها و فرانسوی ها در خلیج فارس جنگید. مهم‌ترین کار او شکست پرتغالی‌ها، انگلیسی‌ها و هلندی‌ها و بیرون راندن آنان از جزیرهٔ خارگ و خارگو بود. او فرماندهی لشکر را در جنگ ایران و هلند بر عهده داشت.

پیشینه

پدر میر مهنا، میر ناصر نام داشت که در واپسین سال‌های فرمانروایی نادرشاه افشار، حاکم بندر ریگ و رود حلّه و جزیره خارگ بود. میر ناصر سنی مذهب بود که در آن زمان بسیاری از مناطق جنوب را به انگلیسی ها و هلندی ها به بهای اندک فروخت ، میرمهنا همچنین در اعتراض به این اعمال همراه برادرانش، پدر و عموی خود را که در این وطن فروشی نقش داشتند به قتل رساند.

اقدامات

میر مهنا حاکم مستقل بندر ریگ شهرستان گناوه بود از بندر ریگ تا بندرمعشور(ماهشهر) را تحت حکمیت داشت و به راهزنی دریایی از بیگانگانی که قصد ورود به ایران را داشتند می‌پرداخت.

او با وجود هلندی‌ها، انگلیسی‌ها و پرتغالی‌ها و بیگانگانی که قصد تصرف و تکه‌تکه کردن ایران را داشتند به شدت مخالف بود و قصد یک پارچه کردن جنوب و تمامی ایران را داشت. او بار دیگر در سال ۱۱۴۵ به خارگ حمله کرد و ۵۸ هلندی و ملوان بومی را اسیر کرد.

نبرد با استعمارگران

میرمهنا دوغابی (بندرریگی)، در سال ۱۱۱۴ خورشیدی در زمان پادشاهی کریم خان زند در بندر کوچکی از توابع بندر گناوه در استان بوشهر به نام بندر ریگ به دنیا آمد، پدر او میر ناصر بندرریگی نام داشت که در واپسین سال‌های فرمانروایی نادرشاه افشار، حاکم بندر ریگ و رود حله و جزیره خارک بود.

میرمهنا از سرداران مبارز دیار خطه جنوبی کشور و حکمرانان جنوب ایران بود که با هلندی‌ها و انگلیسی‌ها در خلیج فارس جنگید و مهمترین کار او شکست و بیرون راندن آنان از جزیره خارگ بود و درسال ۱۱۸۲ هجری قمری به شهادت رسید.

در ژانویه سال ۱۷۶۶ میلادی، قلعه موسلستاین هلندی‌ها در جزیره خارگ را به تصرف خود در آورد و این نیروهای اشتغالگر را از مقر مرکزی آنان اخراج کرد.

میرمهنا ، حضور بیگانگان را در ایران موجب فقر مردم می‌دانست و برای مبارزه با آنها تصمیم می‌گرفت بر راه‌های بازرگانی (دریایی، زمینی) فائق آید.

او برای این کار به جمع‌آوری نفراتی می‌پرداخت و به مدت ۱۵ سال به عنوان قدرتی بلامنازع و قهرمانی شکست ناپذیر بر خلیج فارس حاکمیت کرد. اقدام‌های جنگی میرمهنا آنقدر مقتدرانه بود که همه ناوگان‌های نظامی متعلق به دولت‌های استعمارگر هلند، انگلیس و پرتغال از حمله او در خلیج فارس دچار رعب و وحشت شده بودند و به همین دلیل مرتب از دولت‌های مرکزی خود طلب نیرو و کمک می‌کردند.

او در سال ۱۷۶۲ به آنها در جزیره خارگ هجوم آورد که دفع شد و بار دیگر در سال ۱۷۶۶ به این منطقه حمله کرد و ۵۸ هلندی و ملوان بومی را اسیر کرد. بیرون کردن اعراب و انگلیسی‌ها از کشور بحرین از دیگر کارنامه درخشان میرمهنا است که در زمان حیات و به کمک پدرش اتفاق اقتاده است.

دکتر ویلمفلور، مورخ هلندی در باره میرمهنا چنین روایت می‌کند: در روز ۱۲ دسامبر ۱۷۶۵ (۲۱ آذر ۱۱۴۴ شمسی)، یک کشتی هلندی از بصره به سوی خارگ آمد، و هلندیان خارگ ۲ کشتی جنگی گالیوت خود را به استقبال و اسکورت آن کشتی فرستادند، تا به زعم خود از گزند حملات میرمهنا که در خارگو بود محافظت کنند، اما میرمهنا و افرادش با حمله برق آسا نه تنها کشتی باری یادشده بلکه ۲ کشتی جنگی هلندی را به تصرف خود درآورده و ۴۰ سرنشین اروپایی و ۱۸ ملوان محلی آن را به اسارت گرفتند. پیترونهوتینگ، فرمانده هلندیان و مسئول وقت کمپانی هندشرقی در خلیج فارس که در قلعه موسلستاین خارگ استقرار داشت و بخشی مهم از قدرت دریایی خود را از دست داده بود، از شیخ سعدون بوشهری، تقاضای کمک کرد اما سعدون از ترس حملات میرمهنا بهانه‌هایی آورد و در نهایت به کمک دوستان هلندی اش نرفت. در آخر میرمهنا بخشی از نیروهایش را در جزیره خارگ، نزدیک محله ارامنه و به دور از تیررس توپ‌های هلندی ها پیاده کرد و روز اول دی ماه (۲۲ دسامبر ۱۷۶۵) به قلعه موسلستاین حمله و آن را به محاصره درآورد.

در این قلعه ۸۰ سرباز اروپایی و ۱۲۰ سرباز محلی حضور داشتند که در سحرگاه ۳۰ دسامبر، میرمهنا با ۷۰۰ تن نیرو به آن منطقه حمله کرد. برج نشینان تا ساعت هفت صبح از خود دفاع کردند اما در نهایت در درون دژ عقب نشستند و همه‌ سربازان بومی، هلندیان را ترک کردند.هوتینگ پرچم هلند را از بالای قلعه به پایین کشید، و پرچم سفید برافراشت و پس از تسلیم نیروهای هلندی، میرمهنا بدون آزار و اذیتی، ۲ شناور در اختیار آنها قرار داد تا به بوشهر و سپس کشور خود بازگردند.

مرگ

والی بغداد در سال ۱۱۸۲ قمری میر مهنا را به قتل رساند. کریم‌خان زند به اعتراض این عمل به بصره لشکر کشید و آن‌جا را تصرف کرد.

جزیره میر مهنا

جزیره میر مُهَنّا (یا جزیره جنوبی) از جزیره‌های غیرمسکونی ایران در خلیج فارس است که در استان بوشهر واقع شده است.

این جزیره در برابر کرانه‌های جنوبی بندر ریگ واقع شده است. انگور و انجیر این جزیره از قدیم معروف بوده‌است. درخت کُنار بزرگ و تناوری به نام کُنار میر مهنا در این جزیره وجود دارد و گنبدی موسوم به قدمگاه امیرالمؤمنین نیز در این جزیره هست.

جزیره میر مهنا به نام یکی از سرداران کریم خان زند که به انگلیسی ها و هلندیان حمله می‌کرد یعنی میر مهنا نام گذاری شده‌است.

برنامه‌هایی برای تبدیل این جزیره به منطقه نمونه گردشگری در دست اجرا است.

بزرگداشت

در ایران یک بازی ویدئویی دربارهٔ زندگی وی ساخته شده است. امروزه جزیره‌ای غیرمسکونی در خلیج فارس جزیره میر مهنا و بندری در جزیره کیش به نام او نامیده شده است.

نادر ابراهیمی در رمان برجاده‌های آبی سرخ به زندگی و زمانه میرمهنا پرداخته است. وی همچین در قالب یک فیلمنامه ۱۶ قسمتی داستان زندگی میرمهنا را به نگارش درآورده که هنوز پس از گذشت سال‌ها، کارگردانی آن را به تصور نکشیده است.

بحرالشعرا (محمد کامیار) در منظومۀ کیش‌نامۀ خود در چند رباعی از وی یاد کرده است، از جمله:

باید سرِ آستین به بالا زد و رفت

بر موج و به طوفان و به دریا زد و رفت

ای تک‌تکِ ریگ‌های ساحل بدرود

باید که ز رود چون مهنّا زد و رفت

جستارهای وابسته

• جزیره میر مهنا
• بوستان ساحلی میرمهنا (کیش)