رضاقلی‌خان هدایت

رضاقلی‌خان هدایت

رضاقلی‌خان هدایت (زادهٔ ۱۲۱۵ (قمری) در تهران - درگذشتهٔ ۸ تیر ۱۲۵۰ در تهران)، ادیب، شاعر و تذکره‌نویس سدهٔ سیزدهم هجری در ایران در دوران حکومت محمدشاه و ناصرالدین‌شاه قاجار.

رضاقلی خان طبرستانی ملقب به لَلِـه‌باشی در پانزدهم محرم ۱۲۱۵ در تهران متولد شد. پدرش از اعیان قریه چارده دامغان و در زمان آقامحمد خان خزانه‌دار بود و در دوران فتحعلی شاه نیز این شغل را ادامه داد. رضاقلی خان در شیراز به تحصیل دانش پرداخت. در سفر فتحعلی شاه به اصفهان مورد توجه شاه قرار گرفت و لقب امیرالشعرائی یافت. پس از فتحعلی شاه، به دربار محمد شاه و سپس ناصرالدین شاه راه یافت و از طرف ناصرالدین شاه به ریاست مدرسه دارالفنون رسید. در سال ۱۲۶۷ قمری پس از پایان جنگ با ترکمانان ناحیهٔ سرخس، به دستور امیرکبیر به‌عنوان سفیر به خوارزم رفت. هدف مأموریت او که یک سال به طول انجامید، آگاهی‌یابی از اوضاع ماوراءالنهر از نظر سوق‌الجیشی، آزادی اسرای مسلمان و ممانعت از خرید و فروش آنان بود.

فرزندان

1. علی‌قلی مخبرالدوله
2. جعفرقلی نیرالملک

آثار

• مجمع‌الفصحا
• تذکرهٔ ریاض‌العارفین
• فرهنگ انجمن‌آرای ناصری
• مدارج‌البلاغه در علم بدیع
• مثنوی گلستان ارم
• تکملهٔ روضةالصفا (شامل تاریخ دوره‌های صفویه، افشاریه، زندیه و قاجاریه)
• سفارتنامهٔ خوارزم

منابع

• مدارج‌البلاغه در علم بدیع، نوشته رضاقلی‌خان هدایت، به‌کوشش حمید حسنی (با همکاری بهروز صفرزاده)، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چاپ اوّل، ۱۳۸۳، ص یازده - دوازده.
• لغت‌نامه دهخدا
• Encyclopædia Iranica